Καλή Αποκριά με υγεία και χαρά! Η Αποκριά είναι περίοδος ευθυμίας και διασκεδάσεων, με κύριο στοιχείο την μεταμφίεση, αλλά και που βαθμιαία κλιμακώνεται η αποχή από το κρέας (από + κρέατος, κρέως) και ιταλικά Καρναβάλι: carne vale = κρέας έχε γειά!). Η μεταμφίεση είναι πανάρχαια συνήθεια, την οποία και συναντούμε σε όλους τους λαούς, ανεξάρτητα από πολιτιστικό βαθμό. Ρίζωσαν τόσο πολύ, που όταν διαδόθηκε ο Χριστιανισμός τους έδωσε «χριστιανικό ένδυμα». Την εποχή που σήμερα εορτάζονται οι Αποκριές οι Αθηναίοι τελούσαν τα Ανθεστήρια: Πυθάγια, Χόες, Χύτροι. Οι δύο πρώτες ήταν αφιερωμένες στον Διόνυσο, θεό του γλεντιού και των διασκεδάσεων και η Τρίτη οι Χύτροι ήταν ημέρα των ψυχών, με προσφορές πανσπερμίας στους νεκρούς και σπονδές από νερό στους τάφους. Δεν σας θυμίζουν την Αποκριά και τα Ψυχοσάββατα; Στο Βυζάντιο οι κατ’ εξοχήν διασκεδάσεις γίνονταν το Δωδεκαήμερο (Χριστούγεννα -μέχρι και Θεοφάνια- εορτές Καλενδών). Η συνήθεια επιβιώνει και σήμερα σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Στη Δύση οι Αποκριές γιορτάζονταν με τον ίδιο τρόπο ξεφαντώματος και γλεντιού, γνωστό ως Καρναβάλι ήδη από τον 13ο αι. Η Ιταλία είναι η πατρίδα του Καρναβαλιού και προέρχεται από τα Σατουρνάλια (Κρόνια) τις κραιπαλώδεις ρωμαϊκές εορτές προς τιμήν του Κρόνου, γίνονταν στη Ρώμη. Τα Καρναβάλια της Ρώμης και της Βενετίας ήταν ξακουστά. Στη Ρώμη υπήρξαν Πάπες που τα υποστήριζαν και συνεργάζονταν για την μεγάλη επιτυχία αλλά και Πάππες που τα κατέκριναν. Το Καρναβάλι της Βενετίας ξεπερνούσε κι αυτό της Ρώμης και είναι παγκοσμίως γνωστό, ώστε σήμερα να συρρέουν επισκέπτες από διάφορα μέρη του κόσμου και βέβαια επιδίωξη το κέρδος! Οι Γιαννιώτες ευρισκόμενοι υπό τον βαρύ Τουρκικό ζυγό και σε πολύ δύσκολες εποχές, δεν έπαυσαν να γιορτάζουν την Αποκριά. Πάντοτε αγαπούσαν τις διασκεδάσεις και τα γλέντια, τα πειράγματα. Η Τσικνοπέμπη, προανάκρουσμα της Αποκριάς, για τους παλαιούς Γιαννιώτες ήταν μια εντελώς ξεχωριστή ημέρα «αγάπης και γλεντιού» του αφεντικού και των υπαλλήλων του. Το μεσημέρι της Τσικνοπέμπτης τα μαγαζιά, τα εργαστήρια, βυρσοδεψεία, τσαρουχάδικα κ.α. σταματούσαν τη δουλειά ενωρίτερα. Η σύζυγος του αφεντικού τους έστελνε την κρεατόπιτα, που τους έχει ετοιμάσει και γλεντούσαν μέχρι το βράδυ. Την συνήθεια κράτησε μέχρι το 2004 που συνταξιοδοτήθηκε ο αείμνηστος Τζιμ Χατζής, βιοτέχνης – είδη λαϊκής τέχνης. Στο μακρότατο στιχούργημα «Έπαινος Ιωαννίνων» του κυρ Παϊσίου του Μικρού -εμόνασε στον Αγ. Γεώργιο Λιγγιάδων- αναγράφονται διάφορα γεγονότα, μεταξύ των οποίων και το πάγωμα της Λίμνης το 1687, συνδεδεμένο με την Αποκριά. Ο πάγος κράτησε όλη την εβδομάδα της Κρεατινής και της Τυρινής. Ο κόσμος πηγαινοερχόταν με τα πόδια στο Νησί και οι Γιαννιώτες γλεντούσαν επάνω στον πάγο «όπου τύμπανα και άλλα… άλλοι έπιναν κρασί, έτεροι ετραγουδούσαν… Στο πανηγύρι μετείχαν και Άρχοντες Γιαννιώτες». Από παλαιά αναφέρεται και για τα μέσα του 19ου αι. έχουμε αρκετές γραπτές μαρτυρίες ότι το μεγάλο θέαμα και γλέντι γινόταν στη θέση «Μνήματα», στο χώρο όπου σήμερα είναι η νέα Ζωσιμαία Σχολή. Εκεί συνέρρεαν οι Γιαννιώτες από όλες τις συνοικίες και παρακολουθούσαν «τα δρώμενα». Μεταμφιέσεις υπέροχες, ιδιαίτερα από τους πλούσιους νεαρούς, αλλά και διάφορα θεάματα και ακροάματα τέτοιας λογής».  …«με μια κοινή γλώσσα των ελληνικών». «Νεαροί βλαστοί των πλουσίων οικογενειών φορούσαν «πολυτιμοτάτας ενδυμασίας χρυσοπαρύφους», που αντέγραφαν ενδυμασίες «των αρχαίων ως επί το πλείστον χρόνων και παρίστανον το δράμα της Πολυξένης ή τον Ερωτόκριτον ή τον Τρωϊκόν Πόλεμον». Ο παλαιός Γιαννιώτης Κ. Φωτόπουλος εδιηγείτο και έγραψε ότι οι γονείς του «εγνώριζαν απ’ έξω ολόκληρα αποσπάσματα από την «Ερωφίλη του Χορτάτζη». Κι έτσι οι Γιαννιώτες αφού χόρευαν, διασκέδαζαν στα «Μνήματα» γυρνούσαν στις γειτονιές τους, όπου είχαν την Τζιαμάλα τους και διασκέδαζαν σχεδόν μέχρι τα ξημερώματα. Κάθε γειτονιά φιλοδοξούσε να έχη την μεγαλύτερη Τζιαμάλα και από μέρες τα παιδιά φρόντιζαν να συγκεντρώσουν ξύλα, γνωστό και το «Ξύλα για τσ’ Αποκριές που χορεύουν οι γριές με τις κόκκινες ποδιές». Γύρω από την Τζιαμάλα πιανόταν ο χορός. Ο πρώτος του χορού ξεκινούσε το τραγούδι και μετά ακολουθούσαν οι άλλοι οι χορευτές. Πολλά τραγούδια ήταν σκωπτικά, ευτράπελα και άλλα αθυρόστομα, στο πνεύμα του κεφιού και της ευθυμίας της αποκριάς. Και παντού άκουγες τα παλαιά γιαννιώτικα τραγούδια: Δόντια πυκνά και μαργαριταρένια Φωνή σαν τ’ αηδονιού Μην αγαπάς αλλού για όνομα Θεού Μεταξύ των άλλων: Στης ακρίβειας τον καιρό, θέλησα να παντρευτώ Και μου δώσαν μια γυναίκα πούτρωγε για πέντε – δέκα Και την πρώτη τη βραδιά προβατίνα κι εξ αρνιά! Απαραίτητο το: Νυχτά ητάν που χορεύαμαν, νυχτά ποιος μας είδε κι η κόρη που την κυνηγάει το τουρκόπουλο, επικαλείται τον Αγιώργη μας Αλλά και το: Πάεινα σκουλειό τ’ Κιφάλα πούταν γράμματα μιγάλα του βιβλίου τ’ Γιροστάθ’ όλου απόξου τούχα μάθ’ Κι μια μέρα του σκουλειό μ’ φάν’κη πως ήταν κρασουπλιό Στου δάσκαλου μη μαρτυρούν κι ου δάσκαλους λέει τ’ επιστάτ’ για βάλτουν στου κατώι απ’ κάτ’ Κι τ’ επιστάτ’ δίνου μια μπάτσα Κι σκουλειό δεν ματαπάτσα