Ακρόπολη Καστρίτσας: Από τα έργα ανάδειξης στην εγκατάλειψη…

Eίναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους όχι μόνο του Λεκανοπεδίου Ιωαννίνων, αλλά ολόκληρης της Ηπείρου. Θα μπορούσε μάλιστα να τύχει ακόμα και διεθνούς προβολής, προσελκύοντας πλήθη επισκεπτών αν τα σημαντικά έργα ανάδειξής του και η βελτίωση της πρόσβασης που υλοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια είχαν μία συνέχεια.

Ο λόγος για την Ακρόπολη της Καστρίτσας, η οποία έχει απομείνει χωρίς μόνιμη φύλαξη, συντήρηση υποδομών, καθαριότητα και προστασία από «εισβολείς» που δεν σέβονται ούτε την ιστορία, ούτε την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της. 

Υποδομές - πρόσβαση

Τα τελευταία χρόνια έγιναν στην Ακρόπολη δύο σημαντικά έργα. Το πρώτο έργο αφορούσε στην ανάδειξή της και υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων με κονδύλια από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Θεσσαλίας - Στερεάς Ελλάδας - Ηπείρου» και με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με προϋπολογισμό 1,2 εκατ. ευρώ, από το 2011 μέχρι το 2015 πραγματοποιήθηκαν εκτενείς καθαρισμοί και απαραίτητες αρχαιολογικές αποσαφηνίσεις, ολοκληρώθηκαν οι βασικές υποδομές του έργου, όπως η ηλεκτροδότηση, το φυλάκιο και οι χώροι υγιεινής, διαμορφώθηκαν ο χώρος στάθμευσης, οι διαδρομές εντός των τειχών, συνολικού μήκους 1.200 μέτρων, καθώς και στάσεις ξεκούρασης και θέασης, τοποθετήθηκαν πινακίδες, εκδόθηκε και ενημερωτικό υλικό. Με την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων η Ακρόπολη έγινε για πρώτη φορά επισκέψιμη. 

Πιο πρόσφατα, πάλι, αναβαθμίστηκε από την Περιφέρεια Ηπείρου ο δρόμος που οδηγεί από το χωριό της Καστρίτσας ως την Ακρόπολη, ο οποίος ήταν παλαιότερα πολύ στενός και χαλικοστρωμένος κρύβοντας παγίδες για όσους αποφάσιζαν να την επισκεφθούν. Πλέον η πρόσβαση στην Ακρόπολη είναι εύκολη και άνετη ακόμα και για μεγαλύτερα οχήματα όπως λεωφορεία.

Εγκατάλειψη και φθορές

Τα έργα ολοκληρώθηκαν, ο χώρος είναι επισκέψιμος, όμως τα τελευταία χρόνια παραμένει σχεδόν μόνιμα αφύλακτος, αφού το προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες. 

Από τη μία, λοιπόν, προκαλούνται κατά καιρούς βανδαλισμοί σε πινακίδες και υποδομές, έχουν σημειωθεί απόπειρες παραβίασης των κτιρίων του, καθώς και στο εκκλησάκι του Αγίου Αθανασίου, ενώ ο χώρος σε αρκετά σημεία του είναι διάσπαρτος με σκουπίδια, αφού δεν υπάρχει συστηματική μέριμνα για την καθαριότητά του. 

Από την άλλη, τόσο το ξύλινο παρατηρητήριο κοντά στην είσοδο του χώρου όσο και τα παγκάκια και οι ενημερωτικές πινακίδες σε όλη την έκτασή του έχουν υποστεί φθορά και, αν δεν υπάρξει μέριμνα για τη συντήρησή τους, σύντομα η εικόνα θα γίνει ακόμα χειρότερη. 

Όποιος θέλει, μπαίνει…

Στο μεταξύ, η έλλειψη μόνιμης φύλαξης καθώς και το γεγονός ότι δεν υπάρχει μπάρα στην κύρια είσοδο του χώρου, αμέσως μετά το πάρκινγκ, αφήνει ελεύθερη την πρόσβαση μέσα στην Ακρόπολη σε οχήματα όπως μηχανές, «γουρούνες», αγροτικά κλπ. που… οργώνουν τα μονοπάτια της, συμπληρώνοντας έτσι την εικόνα του σκαμμένου εδάφους από αγέλες αγριογούρουνων που είναι εμφανές με γυμνό μάτι ότι εισέρχονται στον χώρο και σκάβουν αναζητώντας τροφή. Παραπλεύρως δε του φυλακίου της Ακρόπολης, διακρίνει κανείς, πλην των σκουπιδιών, ακόμα και υποδομές για το πότισμα κοπαδιών, που προφανώς βόσκουν στην περιοχή. 

Λίγη ιστορία…

Σε άκρως στρατηγική θέση βρισκόταν η τειχισμένη πόλη στην κορυφή του λόφου της Καστρίτσας, καθώς από εκεί μπορούσε να ελέγχει τα περάσματα από και προς τη Μακεδονία, τη  Θεσπρωτία, τη Δωδώνη, τις περιοχές του Αμβρακικού και του Λούρου. 

Σύμφωνα με τα δεδομένα της έρευνας, η οχύρωσή της τοποθετείται στον 3ο αι. π.Χ.. Η πόλη, η οποία καλύπτει έκταση 345 στρεμμάτων, άκμασε έως το 168 π.Χ., οπότε καταστράφηκε από τους Ρωμαίους, που αργότερα αναδιοργάνωσαν μέρος του χώρου. Κατά τον 11ο – 12ο αι. μ.Χ. σε πλάτωμα εντός των αρχαίων τειχών ιδρύθηκε η Μονή Ιωάννου του Προδρόμου, η οποία είναι σήμερα γυναικείο μοναστήρι και στην αρχή του περασμένου αιώνα το εκκλησάκι του αγίου Αθανασίου.

 Στρατηγική ήταν η θέση του λόφου Καστρίτσας και κατά τον προηγούμενο αιώνα, όταν αποτέλεσε τμήμα της γραμμής άμυνας των Ιωαννίνων κατά την οθωμανική περίοδο. Μάλιστα, μέσα στην Ακρόπολη διατηρούνται κατάλοιπα οχυρωματικών έργων της περιόδου εκείνης. Η οχύρωση περιλάμβανε πυροβολεία, στέρνες, αποθήκες πυρομαχικών και κτίρια στρατωνισμού. 

 

Μοναδικό σπήλαιο

Η ανθρώπινη παρουσία στη περιοχή της Καστρίτσας καταγράφεται πολύ πρώιμα, από τη Νεότερη Παλαιολιθική εποχή. Το σπήλαιο στους πρόποδες του λόφου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παλαιολιθικές θέσεις των Βαλκανίων, η οποία κατοικήθηκε από το 22000 έως το 9000 π.Χ., διάστημα που εντάσσεται στην Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο. Η σπουδαιότητα της θέσης αντανακλάται στο μεγάλο πάχος των επιχώσεων η ανασκαφή των οποίων έφερε στο φως εκατοντάδες χιλιάδες υλικά πολιτισμικά κατάλοιπα, οστέινα και λίθινα τέχνεργα και άλλα ζωικά κατάλοιπα.