Τα κύματα μετανάστευσης, οι υποβαθμισμένες περιοχές των μεγαλουπόλεων, η ανεργία, η υποκουλτούρα και η μειωμένη αίσθηση της ασφάλειας δίνουν την εικόνα ενός «ευάλωτου» πολιτισμού. Ο φόβος κυριαρχεί παντού. Είναι το όνομα που δίνουμε στην αβεβαιότητά μας.

Κατά τον Z. Bauman (2006), οι κίνδυνοι που γεννούν το φόβο είναι: α) απειλή για το σώμα και τα αγαθά, β) απειλή για την ανθεκτικότητα και την αξιοπιστία της κοινωνικής τάξης και γ) απειλή για τη θέση στον κόσμο.

Η υπερβολική κατανάλωση γέννησε την υπερχρέωση των νοικοκυριών και το διαρκές άγχος. Αν συνυπολογίσει κανείς το φαινόμενο της διάλυσης των κοινωνικών δεσμών, που διαλύει την αλληλεγγύη, η εποχή μας μπορεί να χαρακτηριστεί ως εποχή των φόβων. Η σημερινή κρίση επιτείνει το περιβάλλον της αβεβαιότητας…

Το ζητούμενο είναι η κοινωνική συνοχή. Ο κυρίαρχος ρόλος για μια τέτοια προοπτική ανήκει στην πνευματική και πολιτική ηγεσία. Για το λόγο αυτό, είναι επιτακτική ανάγκη η υπευθυνότητα να πάψει να αποτελεί σπάνιο εμπόρευμα στην διεθνή αγορά.

Η πνευματική ηγεσία έχει χρέος να πληροφορεί και να τεκμηριώνει, καθιστώντας ικανούς τους πολίτες να διαμορφώνουν άποψη για τα τεκταινόμενα και να καθορίζουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τις στάσεις τους. Η κριτική ικανότητα του πολίτη αναπτύσσεται με διαπαιδαγώγηση-εκπαίδευση-παιδεία. Με τον όρο διαπαιδαγώγηση νοείται κατά τον K. Καστοριάδη (2007): το σύνολο των διαμορφωτικών επιρροών στις οποίες είναι εκτεθειμένο το άτομο και οι οποίες ξεκινούν με τη γέννησή του και τελειώνουν με τον θάνατό του.

Τα ΜΜΕ ενισχύουν την αβεβαιότητα και αποδεικνύουν ότι οι  φόβοι δεν είναι φανταστικοί. Οι τηλεθεατές γνωρίζουν τη δραματική αλήθεια και καθηλώνονται μαζικά στις οθόνες. Η πολιτική ηγεσία, ασκώντας την τέχνη της πολιτικής, μπορεί να δώσει στον πολίτη την ελπίδα. Το θεμέλιο της συνοχής των κοινωνιών είναι η κοινή πίστη σε κάποιες ουσιαστικές αλήθειες, αποδεκτές από όλους. Εκείνη έχει χρέος να τις αναδείξει και να τους δώσει περιεχόμενο. Από τις κυρίαρχες αλήθειες είναι η αξιόπιστη λειτουργία των θεσμών. 

Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του πολίτη δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι θέμα διαπραγμάτευσης. Ο πολίτης πρέπει να αισθάνεται ασφαλής και να έχει τη φροντίδα της πολιτείας, για την προστασία της υγείας του και τη δυνατότητα απασχόλησης. Αλλά, πάνω απ’ όλα πρέπει να αισθάνεται υπερήφανος  για τη χώρα του και να είναι έτοιμος για θυσίες. Μια τέτοια προοπτική προϋποθέτει ότι το περιβάλλον στο οποίο ζει δεν τραυματίζεται από παθογένειες που υποβαθμίζουν την αισθητική και την ευαισθησία του. 

Μια αυτοκριτική του «γίγνεσθαι» οδηγεί στο συμπέρασμα: η κρίση είναι ευκαιρία να δούμε τα πράγματα από την αρχή. Η πολιτική ηγεσία πρέπει να θέσει «προτάγματα» και να θωρακίσει την κοινωνία από παθογένειες γνωστές και άλλες που είτε δεν έχουν εκδηλωθεί, είτε ανήκουν στη σφαίρα του δυνατού. Οι πολιτικές αντιπαραθέσεις με γνώμονα να πληγεί ο αντίπαλος, με κάθε τρόπο, δεν οδηγεί πουθενά και το μόνο που θα επιτευχθεί είναι η όποια νίκη να συνοδεύεται από τα συντρίμμια της κοινωνίας μας.

Πρέπει να αναλογιστούμε όλοι: πολιτική και πνευματική ηγεσία και πολίτες τις ευθύνες μας προς τις γενιές του μέλλοντος και να υιοθετήσουμε την κριτική και το διάλογο για να οδηγηθούμε στο περιβάλλον που θα μειωθούν στο ελάχιστο οι φόβοι. Πρέπει να πιστέψουμε ότι το αδύνατο είναι δυνατό.