Σ’ αυτές τις ανακοινώσεις αναφέρεται το όνομα του συγγραφέα, ο παρουσιαστής ή οι παρουσιαστές, ο χώρος της εκδήλωσης και ο χρόνος της και σε μια γωνία τους ο εκδότης.

Αυτές οι ανακοινώσεις, λίγο-πολύ, δεν διαφέρουν από ανάλογες διαφημίσεις νέων προϊόντων, που εμφανίζονται στην αγορά για το καταναλωτικό κοινό. Από πρώτη απονήρευτη σκοπιά θεωρούμε καλή αυτή την εκδήλωση, γιατί γνωστοποιείται το όνομα του φτωχού συγγραφέα, που, ποιος ξέρει, πόσο μόχθησε, πόσο ξενύχτησε, πόσες βιβλιοθήκες ανακάτεψε και λεηλάτησε και τι φαιά ουσία ξόδεψε, για να γράψει αυτό το βιβλίο. Και για όλα τούτα τού πρέπει μια αναγνώριση, ένα τουλάχιστο χειροκρότημα για ανακούφιση της ψυχής του, που ισοφαρίζει την ηθική αμοιβή. Όσο για υλική αμοιβή, ας μη το κουβεντιάσουμε!

Ο παρουσιαστής ή οι παρουσιαστές, που ανάλαβαν αυτό το ρόλο, αν και ανεκπαίδευτοι στην υποκριτική, αναλογιζόμενοι τη δύσκολη θέση τους, βάζουν τα δυνατά τους, για να παίξουν καλό θέατρο. Είναι υποχρεωμένοι σ’ αυτό το γενικό κλίμα της γιορτής να παντρέψουν την αλήθεια με το ψέμα και να εκφωνήσουν λόγο δίδυμο ενός επικήδειου! Στο παρασκήνιο καραδοκεί και πανηγυρίζει ο εκδότης, και μ’ άλλα λόγια ο έμπορος του βιβλίου. Αυτός τρίβει τα χέρια του κάνοντας τους δικούς του λογαριασμούς.

Ο έχων το γενικό πρόσταγμα της γιορτής, ως υπηρέτης του πρωτοκόλλου και του τυπικού, κηρύττει την έναρξη της εκδήλωσης, αφού πρώτα κάνει σύντομη αναφορά στα ονόματα των παρόντων επισήμων. Ακολουθεί το ξετύλιγμα του προγράμματος, οι σκηνές διαδέχονται η μία την άλλη, ως είθισται σε τέτοιες περιπτώσεις. Οι έπαινοι για το περιεχόμενο του βιβλίου φτάνουν στα σύννεφα, κάποιες μικροπαραλείψεις τοξεύονται, χωρίς να πληγώνουν το συγγραφέα. Και, ενώ ακούγονται φλογερά λόγια, πολλοί ακροατές χασμουριούνται κι άλλοι κοιτάζουν το ρολόι τους.

Κλείνει η φιέστα συνήθως με λίγα λόγια απ’ το φτωχοπρόδρομο συγγραφέα. Αυτός, που κατά κανόνα είναι κάποιας ηλικίας, μ’ ασημένια μαλλιά ή αραιότριχο κεφάλι, τρεκλίζοντας και δειλά, σα να μπαίνει στη σάλα του προέδρου της Δημοκρατίας, ανεβαίνει στο βήμα και πάει να χάψει το μικρόφωνο. Μιλάει χωρίς χειρόγραφο, με ελεύθερη γλώσσα, αφού ξέρει γράμματα, εκφράζει τη συγκίνηση και τις ευχαριστίες για την τιμή που του γίνεται, και για όσους διευκόλυναν την κυκλοφορία των ιδεών του.

Στο τέλος με το σβήσιμο του ήχου των χειροκροτημάτων οι πρωταγωνιστές μπαίνουν σε στοίχο κατά μέτωπο προς τους ακροατές και δέχονται με χειραψία τα συγχαρητήρια, πρώτα των επισήμων και στη συνέχεια λιγοστών άλλων των πίσω καθισμάτων. Στην έξοδο συνήθως μια ευπαρουσίαστη δεσποινίδα πουλάει, αν πουλάει, το βιβλίο, περί ου εγένετο ο λόγος.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις, που, αν το βιβλίο είναι ολιγοσέλιδο και επομένως ολιγοδάπανο στην εκτύπωση, διανέμεται δωρεάν. Σ’ αυτή τη δωρεά κρύβονται κάποιοι στόχοι απώτερων συμφερόντων ή προηγούμενων ατασθαλιών στα έξοδα της εκτύπωσης. Συμβαίνει και το απίθανο, απίστευτο και εντελώς προσβλητικό και απαράδεκτο με πολλούς δωροδέχτες της παραπάνω περίπτωσης. Παίρνοντας ως δώρο το βιβλίο και απομακρυνόμενοι του χώρου της εκδήλωσης, το πετάνε στο πρώτο δοχείο απορριμμάτων, που θα βρουν μπροστά τους, για να απαλλαγούν από το βάρος του. 

Στη σκιά της βιαστικής αυτής εκδήλωσης, και μάλιστα πριν καλά - καλά στεγνώσει η τυπογραφική μελάνη, κρυφοπερπατάει ο πονηρός Κερδώος Ερμής. Προκύπτει πολύ μικρή υλική ικανοποίηση όσων ανήκουν στο κύκλωμα ή εφάπτονται του κύκλου διάδοσης των ωφέλιμων βιβλίων. Και άριστο να είναι το περιεχόμενο του βιβλίου απαιτείται πολύς χρόνος, για να πιάσει στην αγορά.

* * *

Η κυκλοφορία του καλού βιβλίου δε γίνεται μέσα από ευθύγραμμες λεωφόρους, από μεγάφωνα, από χοντρότιτλους εφημερίδων ή με ευαγγελικά κηρύγματα, αλλά από ατραπούς και δύσβατα μονοπάτια. Τα βιβλία αξιώσεων, τα γεμάτα γύρη, πρέπει πρώτα να γεράσουν, να εξαφανιστούν, να χαθούν στη συνέχεια και να ενταφιαστούν στα ολοσκότεινα υπόγεια της μνήμης.

Και η ανάσταση πραγματοποιείται από «λοξούς» λαξευτές και αρουραίους του πνεύματος, από πεινώντες και διψώντες για τη μάθηση, από ειδήμονες, που μετριούνται στα δάχτυλα της μιας χειρός. Αυτοί, αφιλοκερδώς, θα παρουσιάσουν το έργο του ξεχασμένου δημιουργού απ’ τις στήλες κάποιου περιοδικού ή εφημερίδας ή από μικρόφωνο με λίγους ακροατές. Έπειτα θα πάρουν τη σκυτάλη οι αναλυτές με το δικό τους φακό, θα βρουν τα υπέρ και τα κατά, θα επαινέσουν και θα κατηγορήσουν, θα βάλουν τις φωτιές τους και θα κινήσουν την περιέργεια και το ενδιαφέρον των αναγνωστών.

Μόνο έτσι γίνονται γνωστοί και καθιερώνονται οι καλοί, οι μεγάλοι συγγραφείς, που εν ζωή ήταν περιφρονημένοι, διωγμένοι, εξορισμένοι και ανεπιθύμητοι σε σαλόνια, σε βελούδινες και καθρεφτοντυμένες αίθουσες. 

Σε επίρρωση των παραπάνω αξίζει να αναφερθεί η ρήση του Β. Ουγκώ, που πριν δυο αιώνες περίπου είπε πως «το πνεύμα, για να λάμψει, χρειάζεται θάνατο». Ο λόγος αυτού του γίγαντα ήταν απόρροια των καταδιώξεών του απ’ την καθεστηκυΐα τάξη της εποχής του. «Οι άθλιοί του» δε θα χάσουν ποτέ τη λάμψη τους. Αργότερα και ο δικός μας Κ. Παλαμάς με ελαφριά παραλλαγή επανέλαβε τον Ουγκώ λέγοντας πως «το πνεύμα, για να λάμψει, χρειάζεται χώμα»· είχε απολυθεί απ’ τη δουλειά του, που έβγαζε τον επιούσιο άρτο.

Οι παρουσιάσεις βιβλίων στο παρελθόν, άμα τη γεννήσει τους, ήταν αδιανόητες, γιατί η γλώσσα του άμεσου συμφέροντος ήταν ψαλιδισμένη. Ας επιμείνουμε λίγο σ’ αυτό με αναφορά, ενδεικτικά, σε λίγες ντόπιες περιπτώσεις: Ο Ιάκ. Πολυλάς ανάστησε το Δ. Σολωμό θέτοντάς τον σε κυκλοφορία. Αυτός μάζεψε, μετά το θάνατο του δημιουργού, τα σκόρπια του έργα, ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ, τα συναρμολόγησε, τα έραψε και αργότερα στήθηκε το άγαλμα του εθνικού μας ποιητή και πέρασε το όνομά του στους μετόχους της πολιτείας των ιδεών.

Επίσης, αν ο Γ. Βλαχογιάννης δεν ανέσυρε απ’ τα σκότη και αποκρυπτογραφούσε τα ορνιθοσκαλίσματά του Μακρυγιάννη, θα’ ταν ακόμα τώρα άγνωστα τα Απομνημονεύματά του, ούτε ο Σεφέρης θα ’γράφε τις «Δοκιμές» του, που στηρίζονται σ’ αυτά και η λογοτεχνία μας θα στραβοπατούσε.

Ως κατακλείδα των παραπάνω θέσεων και τοποθετήσεων πρέπει να βάλουμε στη ζυγαριά τούς πυρήνες των δύο ειδών παρουσίασης των βιβλίων και, με δεδομένο τον καλπασμό της σύγχρονης τεχνολογίας, θα διαπιστώσουμε ισορροπία ανάμεσά τους και η τελεσίδικη επομένως κρίση, όποια κι αν είναι, θα συνοδεύεται με ερωτηματικά και αποσιωπητικά.