Σε ισχύ τέθηκε από χθες το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο καθορίζει αυστηρότερους κανόνες για την χωροθέτηση φωτοβολταϊκών, αιολικών και άλλων έργων ΑΠΕ σε ολόκληρη τη χώρα! Μεταξύ άλλων, θεσπίζονται διευρυμένες ζώνες αποκλεισμού σε περιοχές Natura, δάση, εθνικούς δρυμούς και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ενώ για πρώτη φορά τίθενται ποσοτικά όρια στην κάλυψη γης από νέες εγκαταστάσεις.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ήπειρο, καθώς τα τελευταία χρόνια η χωροθέτηση μεγάλων έργων ΑΠΕ έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες, προσφυγές στην Δικαιοσύνη και αντιπαραθέσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έργα σε ευαίσθητες οικολογικά περιοχές.

Οι ΑΠΕ αποτελούν βασικό πυλώνα της ενεργειακής πολιτικής της χώρας και συμβάλλουν στην ενεργειακή αυτονομία. Ωστόσο, η ανάπτυξή τους προϋποθέτει χωροταξικό σχεδιασμό, όρια και κοινωνική αποδοχή. Βέβαια, στην πράξη θα φανεί αν το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θα περιορίσει την άναρχη ανάπτυξη και τις χωροθετήσεις έργων – μαμούθ που συχνά προκαλούν τις τοπικές κοινωνίες.

Οι αλλαγές στα φωτοβολταϊκά

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αντικαθιστά ουσιαστικά το πλαίσιο που ίσχυε από το 2008 και επιχειρεί να προσαρμόσει τους κανόνες στις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και ενεργειακές ανάγκες της χώρας, με ορίζοντα έως το 2050.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα φωτοβολταϊκά. Πιο συγκεκριμένα θεσπίζεται ένα ενιαίο και αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού για νέες εγκαταστάσεις σε σειρά ευαίσθητων περιοχών. 

Έτσι, δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σταθμών, μεταξύ άλλων, στις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, αισθητικά δάση και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους. Στις  περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται ακόμη ζώνες προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, προστατευόμενες αναβαθμίδες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Πολύ σημαντικό όμως είναι ότι πλέον μπαίνει και ποσοτικό «φρένο» στη συνολική κάλυψη γης. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης. Ο περιορισμός αφορά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση και έχει ως στόχο να αποτραπεί η υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές και να προστατευθεί τόσο το τοπίο, όσο και η παραγωγική γη.

Κανόνες και για τα αιολικά

Αντίστοιχη λογική ακολουθείται και για τα αιολικά πάρκα. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει συγκεκριμένες ζώνες αποκλεισμού. Αιολικά δεν μπορούν να χωροθετούνται σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών. Περιορισμοί προβλέπονται επίσης για μικρά νησιά, τουριστικές περιοχές, ενεργές λατομικές και εξορυκτικές ζώνες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Ιδιαίτερη είναι η πρόβλεψη για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του Natura 2000, οι οποίες αφορούν κυρίως την προστασία της ορνιθοπανίδας. Εκεί τα αιολικά επιτρέπονται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον πληρούνται ταυτόχρονα δύο προϋποθέσεις: να προβλέπεται ρητά η δυνατότητα εγκατάστασης στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό να υπερβαίνει τα 7,5 m/s. Το νέο ΕΧΠ καλύπτει επίσης βιομάζα, βιοαέριο, γεωθερμία, μικρά υδροηλεκτρικά έργα και, για πρώτη φορά, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες.

Δεν «παγώνουν» όλα τα έργα

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος, ωστόσο ξεκαθαρίζει ότι το νέο χωροταξικό δεν καταργεί αυτομάτως έργα που έχουν ήδη προχωρήσει. Το πλαίσιο προβλέπει ότι έργα που λειτουργούν ήδη ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο χωροταξικό καθεστώς. 

Δηλώσεις

- «Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργεια», τονίζει, μεταξύ άλλων σε δήλωσή του ο Υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπασταύρου.

- Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος σημείωσε, μεταξύ άλλων: «Οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού μας συστήματος – μειώνουν τις τιμές σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνώς και μας έχουν μετατρέψει σε καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ αποτελεί συνεπώς ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί μας επιτρέπει να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά με αυστηρότερους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κοινωνική συναίνεση».

Η σημασία για την Ήπειρο

Για την Ήπειρο πάντως το νέο πλαίσιο αποτελεί ένα σημαντικό τεστ για το αν μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη η πολυσυζητημένη ισορροπία ανάμεσα στην πράσινη ενέργεια και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η περιοχή μας διαθέτει σημαντικό φυσικό πλούτο, ορεινούς όγκους, δάση, προστατευόμενες περιοχές και τοπία ιδιαίτερης αξίας. Και δεν είναι τυχαίο ότι το νέο πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις περιοχές Natura, στα υψόμετρα, στις ζώνες προστασίας της φύσης και στα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους. 

Οι κατηγορίες αυτές είναι κρίσιμες για έναν τόπο όπως η Ήπειρος, όπου το φυσικό τοπίο αποτελεί ταυτόχρονα περιβαλλοντικό κεφάλαιο και βασικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα.