Την ερχόμενη άνοιξη θα φανούν με κάθε λεπτομέρεια οι πραγματικές επιπτώσεις της πυρκαγιάς στο όρος Τραπεζίτσα της Κόνιτσας, η οποία έχει ακόμα κάποιες ενεργές εστίες. Ωστόσο, η έκταση της ζημιάς είναι μικρότερη απ’ όσο υπολογιζόταν αρχικά.

Αυτό διαπίστωσαν και επιστήμονες δύο έγκυρων περιβαλλοντικών φορέων, του  WWF Ελλάς και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση(MedINA), οι οποίοι πραγματοποίησαν αυτοψία στην περιοχή. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, η έκταση που επηρεάστηκε είναι αρκετές χιλιάδες στρέμματα, όμως το μεγαλύτερο μέρος της έχει καεί μόνο επιφανειακά. Η ζημιά είναι μεγαλύτερη σε 1.000 περίπου στρέμματα δάσους. Πάντως, ανησυχητικές είναι οι διαπιστώσεις για το ρόμπολο που φύεται στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, το οποίο υπέστη μεγάλο πλήγμα.  

Πόσο δάσος επηρεάστηκε

Eνδιαφέροντα είναι τα πορίσματα της αυτοψίας που πραγματοποίησαν στην περιοχή της Τραπεζίτσας επιστήμονες του WWF Ελλάς και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο μαζί με μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας, με στόχο μια πρώτη εκτίμηση της έκτασης και του τρόπου με τον οποίο επηρεάστηκε το δασικό οικοσύστημα. 

Συνδυάζοντας τις παρατηρήσεις πεδίου με τις δορυφορικές εικόνες, οι επιστήμονες συμπέραναν πως η πυρκαγιά επηρέασε μια έκταση περίπου 10.000 στρεμμάτων, όμως η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, στο μεγαλύτερο μέρος της έκτασης η φωτιά κινήθηκε κυρίως στην επιφάνεια, έκαψε δηλαδή την επιφανειακή βλάστηση και τα νεκρά ξυλώδη ή φυλλώδη υπολείμματα στο έδαφος.  Θετική συμβολή στην πορεία της πυρκαγιάς φάνηκε να είχαν τα έργα διαχείρισης καύσιμης ύλης που είχαν υλοποιηθεί φέτος γύρω από την Κόνιτσα από το αρμόδιο Δασαρχείο. 

Ωστόσο, από τον συνδυασμό της χαρτογράφησης και των επιτόπιων παρατηρήσεων, φαίνεται ότι σε περίπου 1.000 στρέμματα η φωτιά έφτασε στις κόμες, δηλαδή στο επάνω τμήμα των δέντρων. Αυτή είναι, σύμφωνα με τους δύο περιβαλλοντικούς φορείς, κυρίως η έκταση που χρειάζεται να παρακολουθηθεί στενότερα ως προς τη μεταπυρική της εξέλιξη.

Θα ανακάμψει…

Πάντως, τα πρώτα συμπεράσματα από την αυτοψία και τη δορυφορική ανάλυση είναι σχετικά αισιόδοξα για μεγάλο μέρος της έκτασης που επηρεάστηκε από τη φωτιά στην Τραπεζίτσα. Όπως αναφέρουν WWF και Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση, στις περισσότερες περιοχές όπου επλήγησαν οι κόμες των δέντρων, οι καμένες επιφάνειες δεν είναι ούτε μεγάλες, ούτε ενιαίες, ώστε να μιλάει κανείς για εικόνα πλήρους καταστροφής. Αντίθετα, γύρω και ανάμεσά τους έχουν παραμείνει αρκετά άκαυτα δέντρα και νησίδες ζωντανής βλάστησης που θα λειτουργήσουν θετικά στην πορεία της αποκατάστασης.

Για τον λόγο αυτό, στο μεγαλύτερο μέρος της έκτασης των 1.000 στρεμμάτων όπου κάηκαν οι κόμες των δέντρων, προτείνουν να δοθεί έμφαση στην παρακολούθηση και υποβοήθηση της φυσικής αναγέννησης και όχι στην άμεση αναδάσωση. Εξάλλου, η αναδάσωση σε πολλές από αυτές τις εκτάσεις είναι σχεδόν αδύνατη λόγω των κλίσεων και του απότομου αναγλύφου.

Κρίσιμοι μήνες

Οι μήνες που ακολουθούν είναι κρίσιμοι όσον αφορά στις επιπτώσεις από την πυρκαγιά στην Τραπεζίτσα. Σύμφωνα με τους περιβαλλοντολόγους, αν δεν σημειωθούν έντονα επεισόδια βροχόπτωσης, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν σημαντική διάβρωση του εδάφους, σύντομα θα εμφανιστεί η πρώτη βλάστηση, η οποία θα συμβάλει στη συγκράτηση και προστασία του, δημιουργώντας σταδιακά τις συνθήκες για να εγκατασταθούν τα νέα δέντρα που θα προέλθουν από τους σπόρους των γειτονικών άκαυτων δέντρων. 

Στοχευμένες παρεμβάσεις

Για να αποφευχθεί η διάβρωση οι επιστήμονες συνιστούν άμεση διερεύνηση της περιοχής από τη Δασική Υπηρεσία για την εκτίμηση του κινδύνου και την εφαρμογή στοχευμένων ήπιων αντιδιαβρωτικών παρεμβάσεων, όπου κρίνεται απαραίτητο. Όπως αναφέρουν σχετικά, ιδιαίτερα στις απότομες χαράδρες και κατά μήκος ορισμένων ρεμάτων στις πλαγιές που έχουν κατεύθυνση προς την κωμόπολη της Κόνιτσας εμφανίζονται στενότερες ζώνες εντονότερα καμένης βλάστησης και περισσότερο εκτεθειμένου εδάφους, στις οποίες η κατασκευή περιορισμένου αριθμού κορμοφραγμάτων θα πρέπει να εξεταστεί κατά προτεραιότητα και για την προστασία της Κόνιτσας.

Κάηκαν τα ρόμπολα!

Ωστόσο, δεν είναι όλα.... ρόδινα αναφορικά με την πυρκαγιά στην περιοχή της Κόνιτσας. Οι επιστήμονες του WWF και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση διαπίστωσαν ότι η πυρκαγιά έπληξε «με υψηλή δριμύτητα», όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπολου στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας.

Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό είδος ορεινού κωνοφόρου (πεύκου) που στη χώρα μας συναντάται στα μεγάλα υψόμετρα της Βόρειας Πίνδου και άλλων βουνών της Βόρειας Ελλάδας, το οποίο είναι εξαιρετικής οικολογικής σημασίας και μεγάλης μακροβιότητας. Σύμφωνα με τους περιβαλλοντολόγους, δεν έχουν παραμείνει αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα, ώστε να εξασφαλίζεται μελλοντικά η φυσική διασπορά σπόρων που θα συμβάλει στην αποκατάσταση του δάσους. Αυτό, όπως τονίζεται, δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξεκινήσει άμεσα αναδάσωση, όμως η συγκεκριμένη ζώνη χρειάζεται συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και πιθανότατα να χρειαστούν στοχευμένες φυτεύσεις.

Άλλαξαν οι συνθήκες

Καταλήγοντας, οι δύο περιβαλλοντικοί φορείς κάνουν μία γενικότερη επισήμανση για τις πυρκαγιές στα βουνά. Όπως σημειώνουν στην ανακοίνωσή τους, η περίπτωση της Τραπεζίτσας επιβεβαιώνει πως πλέον οι συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνονται οι πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα έχουν μεταβληθεί, με αποτέλεσμα να αποκτούν μεγαλύτερη ένταση, να ανέρχονται συχνότερα στο υψηλό τμήμα των δέντρων και να επηρεάζουν οικοσυστήματα που ιστορικά ήταν λιγότερο εκτεθειμένα. «Η νέα αυτή πραγματικότητα θα πρέπει να μας απασχολήσει και ως προς τον σχεδιασμό της διαχείρισης αυτών των ιδιαίτερων οικοσυστημάτων με σκοπό την προστασία τους από τέτοιες πυρκαγιές», τονίζουν με έμφαση.