Άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία των Ιωαννίνων είναι η παραδοσιακή τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας, η οποία έχει τις ρίζες της στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της γιαννιώτικης ταυτότητας!

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός ότι στις εισόδους της πόλης των Ιωαννίνων, υπάρχουν πινακίδες με την αναγραφή «Καλώς ήρθατε στην πόλη των Ασημουργών», με τα ζηλευτά γιαννιώτικα κοσμήματα να μαγνητίζουν τα βλέμματα των επισκεπτών από κάθε γωνιά της χώρας, αλλά και του εξωτερικού.

Το σημαντικό είναι ότι η τέχνη αυτή άντεξε στο πέρασμα των χρόνων, αφού εξακολουθούν να λειτουργούν εργαστήρια που παράγουν χειροποίητα έργα υψηλής αισθητικής, όπως είναι τα περίφημα σκαλιστά σκεύη, τα εκκλησιαστικά αντικείμενα, οι εικόνες, τα φωτιστικά, τα ρολόγια, τα κοσμήματα κ.α.

Σε δύσκολες συνθήκες

Έτσι, και οι σύγχρονοι ασημουργοί ακολουθούν πιστά την παραδοσιακή τεχνογνωσία, αποδεικνύοντας ότι η αργυροχοΐα συνεχίζει να αποτελεί βασικό συστατικό της ταυτότητας των Ιωαννίνων, παρά το απαιτητικό περιβάλλον και τις συνεχείς κρίσεις.

Εξάλλου, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος, επιβεβαίωσε, μιλώντας χθες στον «Π.Λ» και ο Πρόεδρος του Συλλόγου Αργυροχρυσοχόων και Ωρολογοποιών Ιωαννίνων, Βασίλης Νέσσης. Όπως τόνισε, κομβικό ρόλο έχει παίξει η πολύ μεγάλη αύξηση των τιμών των πρώτων υλών, των πολύτιμων μετάλλων δηλαδή όπως ο χρυσός και το ασήμι, με αποτέλεσμα να μην είναι το ίδιο εύκολα προσβάσιμα για τον μέσο καταναλωτή. Η οικονομική αστάθεια, οι γεωπολιτικές εξελίξεις, ακόμη και η πανδημία ήταν από τους κύριους παράγοντες για το πλήγμα των τελευταίων ετών.

Γιατί όχι στα Γιάννενα;

Σημειώνεται πως η γιαννιώτικη αργυροτεχνία είναι εγγεγραμμένη από το 2023 στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και αποτελεί ζωντανή έκφραση της πολιτισμικής συνέχειας, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν της τοπικής ταυτότητας.

Επομένως, άστοχη μπορεί να χαρακτηριστεί η επιλογή της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Αργυροχρυσοχόων, Κοσμηματοπωλών και Ωρολογοποιών, να πραγματοποιήσει την Ετήσια Τακτική της Συνέλευση στον Πειραιά και όχι στα Γιάννενα. Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο αυξημένο λειτουργικό κόστος, στη φορολογική επιβάρυνση, στον φόρο πολυτελείας στα κοσμήματα, καθώς και στις προκλήσεις που γενικά αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Παράλληλα, αναδείχθηκαν οι δυνατότητες αξιοποίησης του τουρισμού για την προβολή της ελληνικής δημιουργίας, η ανάγκη ενίσχυσης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και διατήρησης της πολύτιμης τεχνογνωσίας, καθώς και η περαιτέρω ενδυνάμωση της εξωστρέφειας του κλάδου.

Και εύλογα απορεί κανείς για ποιο λόγο συζητιούνται εκτός Ιωαννίνων, ζητήματα που αφορούν σε μεγάλο βαθμό την παραδοσιακή γιαννιώτικη τέχνη, ενώ θα μπορούσε η πόλη να είναι στο επίκεντρο των εργασιών της Συνέλευσης, με πολλαπλά οφέλη για τον κλάδο και τον τουρισμό. Αλήθεια, ορισμένοι φορείς έτσι εννοούν την αποκέντρωση και την περιφερειακή ανάπτυξη; 

«Συστήθηκε» στο Λονδίνο

Στο μεταξύ, ο Δήμος Ιωαννιτών συμμετείχε σε διεθνή έκθεση τουρισμού στο Λονδίνο.  Εκεί βρέθηκε στο επίκεντρο η μακραίωνη παράδοση της γιαννιώτικης αργυροχοΐας, αναδεικνύοντας ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτιστικής και παραγωγικής κληρονομιάς της πόλης.

Ιδιαίτερη θέση στην εκδήλωση είχε η ζωντανή επίδειξη της τέχνης της αργυροχοΐας από Γιαννιώτη τεχνίτη. Παράλληλα, για τους 100 προσκεκλημένους εξασφαλίστηκαν ισάριθμα ασημένια αναμνηστικά δώρα, ως μια συμβολική και ταυτόχρονα ουσιαστική προβολή της τοπικής αργυροτεχνικής παράδοσης. Η παρουσία των Ιωαννίνων ενισχύθηκε με ειδικό έντυπο προβολής του Δήμου στα τραπέζια των προσκεκλημένων, καθώς και με την προβολή βίντεο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς για το Μουσείο Αργυροτεχνίας Ιωαννίνων, με τη συνεργασία και την έγκριση των αρμόδιων φορέων.

Σημείο αναφοράς

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια γίνονται ενέργειες σε τοπικό επίπεδο για να αναδειχθεί η σημασία που έχει για τα Γιάννενα, η Αργυροτεχνία, ενώ σήμα κατατεθέν για τον κλάδο αποτελεί το Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων.

Άλλωστε, το Μουσείο Αργυροτεχνίας στο Ιτς Καλέ που λειτουργεί από το 2016, έχει μετατραπεί σε  «κυψέλη» τέχνης και πολιτισμού, η οποία έλειπε από τα Γιάννενα.

Επίσης, από το 2024, κάθε Μάιο στα Γιάννενα γιορτάζεται ο «Μήνας Γιαννιώτικης Αργυροτεχνίας», με εκδηλώσεις αφιερωμένες στην αργυροχρυσοχοΐα και στους επαγγελματίες του κλάδου. 

Αναγκαία η ίδρυση Σχολής

Θετική εξέλιξη, επίσης, αποτελεί η ένταξη του μαθήματος της Αργυροτεχνίας στο πρόγραμμα σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ωστόσο, πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας είναι η δημιουργία αυτοτελούς Σχολής, για το οποίο ζητούνται πρωτοβουλίες από την πολιτεία και τους αρμόδιους τοπικούς φορείς.

Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Συλλόγου Αργυροχρυσοχόων Ιωαννίνων Βασίλη Νέσση, η μη ύπαρξη μιας Σχολής Αργυροχρυσοχοΐας ανωτάτου ακαδημαϊκού επιπέδου, είναι ένας από τους βασικότερους λόγους που ο κλάδος δεν ανανεώνεται με φρέσκες ιδέες και πρόσωπα. Εκτιμά όμως πως μέσω της Σχολής, ένας νέος άνθρωπος θα μπορούσε  να απασχοληθεί σε εργαστήριο και ν’ ανοίξει ακόμη κι ένα δικό του, κάτι που θα έφερνε νέα πνοή.

«Πλέον νέα πρόσωπα υπάρχουν κυρίως σε περιπτώσεις που θα αποφασίσει κάποιος να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση, μιας και σχεδόν όλες οι επιχειρήσεις του κλάδου είναι μικρές-οικογενειακές», αναφέρει.

Να τονιστεί ότι η ιστορία της επιχείρησης του κ. Νέσση, ξεκινάει από το 1905 (!) με τον προπάππου του να ανοίγει τότε εργαστήριο κοσμήματος και ασημένιων ειδών και να συνεχίζεται η παράδοση με τον παππού του, ανοίγοντας ένα από τα πρώτα καταστήματα λιανικής πώλησης στο είδος. 

Την σκυτάλη πήρε ο πατέρας του και σήμερα συνεχιστές της οικογενειακής επιχείρησης είναι ο ίδιος ο Πρόεδρος και η αδερφή του Βερονίκη.