Διανύοντας την Μεγάλη εβδομάδα του Πάσχα, η εικόνα γνώριμη στην Αθήνα αλλά και σε άλλες μεγαλουπόλεις, όπου ετεροδημότες φορτώνουν τα μπαγκάζια τους για τη «μεγάλη έξοδο» με προορισμό ολιγοήμερες διακοπές στην ιδιαίτερη πατρίδα τους. Τα τηλεοπτικά κανάλια συνήθως τέτοιες ημέρες καλύπτουν με ρεπορτάζ το κύμα της μεγάλης φυγής από την πρωτεύουσα, παρομοιάζοντας το με «απόδραση από το κλεινόν άστυ». 

Αλήθεια αναρωτηθήκαμε ποτέ γιατί σημειολογικά χρησιμοποιείται η λέξη απόδραση; Ετυμολογικά με τον όρο απόδραση χαρακτηρίζεται η πράξη κρατούμενου ή φυλακισμένου να επιχειρήσει να ανακτήσει την ελευθερία του. Μήπως λοιπόν διαχρονικά έχει κατασταλάξει στο υποσυνείδητο μας η πεποίθηση ότι ο τρόπος ζωής στις μεγαλουπόλεις, με τους πολύ έντονους ρυθμούς, το θόρυβο, την ατμοσφαιρική ρύπανση, το άγχος, τη δυσκολία στις μετακινήσεις, την έλλειψη διαπροσωπικής επικοινωνίας, την απουσία πρασίνου και της επαφής με τη φύση, είναι μια «σύγχρονη φυλακή» και η ζωή στην ύπαιθρο ο ευσεβής πόθος για μια επιστροφή στην ποιοτική καθημερινότητα;

Τα χωριά της Ηπείρου “έχουν βάλει τα καλά τους” και ετοιμάζονται να υποδεχθούν τα γέλια και τα παιχνίδια των παιδιών, το αντάμωμα των μεγαλύτερων με τσίπουρα στα καφενεία, εκκλησιασμό με κατάνυξη και νηστεία τη Μεγάλη Εβδομάδα των Παθών, την παραδοσιακή μαγειρίτσα μετά το βράδυ της Ανάστασης και την κορύφωση με το ψήσιμο του οβελία την Κυριακή του Πάσχα. Η πληρότητα στα τουριστικά καταλύματα των ορεινών αγγίζει το απόλυτο, ενώ ξανανοίγουν πολλά από τα κλειστά από το καλοκαίρι σπίτια των ετεροδημοτών. Το εποχιακό αυτό «ξαναζωντάνεμα» των χωριών της Ηπείρου είναι ευχάριστο αλλά συνηθισμένο και σίγουρα δεν αποτελεί τεκμήριο για την πολυπόθητη αναγέννηση της υπαίθρου, που είναι το ζητούμενο για την ορεινή Ήπειρο που πληθυσμιακά συρρικνώνεται. 

Ωστόσο οι ορεινές περιοχές ξαναέρχονται στο προσκήνιο, όχι εποχιακά λόγω των διακοπών του Πάσχα, αλλά αυτή τη φορά ως «πρωταγωνιστές» στο ναό της δημοκρατίας, αφού πλέον «τα βουνά αποκτούν τη δική τους φωνή» στο κοινοβούλιο (μετά τη δημοσίευση του ΦΕΚ 22/Α’/12-2-2024 για τη δημιουργία αυτοτελούς Υποεπιτροπής Ορεινών Περιοχών που ασχολείται αποκλειστικά με τα θέματα των περιοχών). Σε μια χώρα λοιπόν όπως η Ελλάδα που είναι κατά 70% ορεινή, έγινε ένα πρώτο σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση μιας εθνικής πολιτικής, η οποία θα στοχεύει στην ανάπτυξη πολιτικών και στην αντιμετώπιση των ιδιαίτερων προβλημάτων, που χρονίζουν και αφορούν τους ορεινούς δήμους και περιοχές της χώρας. Ουσιαστικά ανοίγει ο δρόμος και δίνεται η δυνατότητα σε όσους μας εκπροσωπούν στον κοινοβούλιο, για να υπάρξει αποτελεσματικός ορισμός των ορεινών περιοχών και Δήμων της Ελλάδας, με ταυτόχρονη αξιοποίηση όλων των πηγών χρηματοδότησης, για την υποστήριξη των αναπτυξιακών διαδικασιών και τη διασφάλιση διαφάνειας στη διαχείρισή τους, όπως για παράδειγμα το “ορεινό ταμείο”.

Μέσω αυτής της υποεπιτροπής στη Βουλή, υπάρχει επίσης η δυνατότητα να καθοριστούν οι εποπτικές αρχές και τα αρμόδια όργανα που θα υποστηρίξουν και θα εποπτεύσουν όλες τις πολιτικές για τις ορεινές περιοχές και δήμους. Το ζητούμενο στο παρελθόν ήταν να υπάρχει εκπροσώπηση των τοπικών κοινωνιών στα κέντρα λήψης αποφάσεων για τις περιοχές τους. Με τη σύσταση της υποεπιτροπής δίνεται φωνή για να ακουστούν αυτοί που γνωρίζουν, βιώνουν και έχουν λύσεις και προτάσεις σε προβλήματα ζωτικής σημασίας για τις ορεινές περιοχές, όπως η δημογραφική συρρίκνωση, η ενεργειακή φτώχεια, οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες.

Η συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Ορεινών Περιοχών της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής των Περιφερειών στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα με θέμα τις «Πολιτικές για την αναγέννηση των ορεινών περιοχών» στην οποία συμμετείχε μεταξύ άλλων ο περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης, η θεματική αντιπεριφερειάρχης για την ανάπτυξη ορεινών όγκων, συνεργάτες του περιφερειάρχη, η δήμαρχος Μετσόβου είναι μια καλή αισιόδοξη αρχή. Ο περιφερειάρχης Ηπείρου που με αμείωτο ενδιαφέρον εδώ και χρόνια, συμβάλει τα μέγιστα με μικρά ή μεγάλα έργα, για να  κρατηθούν  ζωντανά τα ορεινά χωριά, τόνισε την αναγκαιότητα  ενός ειδικού σχεδιασμού με συγκεκριμένη στόχευση για τις ορεινές περιοχές και  ριζικών παρεμβάσεων  που θα λύσουν προβλήματα, θα ανακόψουν την ερήμωση στα χωριά και θα διαμορφώσουν συνθήκες ισόρροπης ανάπτυξης. Απαιτείται βεβαία μεγάλος αγώνας και δουλειά στις υποδομές, στην προσβασιμότητα, την αντιμετώπιση συγκοινωνιακών ανισοτήτων, τη στήριξη του πρωτογενή τομέα και να δοθούν περισσότερα κίνητρα στους νέους που ζουν στις ορεινές περιοχές. 

Τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια που είναι σε εξέλιξη θα καθορίσουν και για τις ορεινές περιοχές: τις χρήσεις γης, τους όρους δόμησης, τις περιοχές προστασίας, τις περιοχές παραγωγικών δραστηριοτήτων, το οδικό δίκτυο. Επίσης θα περιλαμβάνουν μέτρα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και μέτρα για την υποστήριξη καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης αλλά και τη διαχείριση φυσικών καταστροφών. Είναι μια ευκαιρία να «χαρτογραφήσουν» και να ξεκλειδώσουν τις αναπτυξιακές προοπτικές και δυνατότητες των βουνών μας, για να πειστούν όλο και περισσότεροι να παραμείνουν και να επενδύουν σε αυτά. Πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι μετά τη διαδικασία αξιολόγησης των επενδυτικών σχεδίων κατά σειρά υποβολής τους, τα πρώτα δυο χιονοδρομικά κέντρα που εξασφάλισαν την έγκριση στις αιτήσεις που είχαν καταθέσει στο ταμείο ανάκαμψης, είναι το Ανήλιο και τα 3-5 Πηγάδια με ποσό 10 εκατ. ευρώ. Αλλά και άλλες επενδύσεις που δρομολογούνται με τουριστικά καταλύματα και καταστήματα εστίασης, δίνουν μια νότα αισιοδοξίας ότι για την ορεινή Ήπειρο, υπό προϋποθέσεις υπάρχουν ευοίωνες προοπτικές.

Η ορεινή Ήπειρος οφείλει να μας εμπνεύσει και να μας οδηγήσει. Δεν μπορεί να φανταστούν πολλοί τι μπορεί να ανακαλύψουν ανεβαίνοντας στα βουνά. Ακόμη και τον ίδιο τους τον εαυτό. Ο λόρδος Βύρωνας έλεγε «εδώ πάνω δεν ζω μέσα στο σώμα μου αλλά γίνομαι μέρος αυτού που με περιβάλλει. Τα ψηλά βουνά για μένα είναι πάθος». Ενώ ο John Muir, (γνωστός και ως «Τζον των Βουνών» και «Πατέρας των Εθνικών Πάρκων», που ήταν Αμερικανός φυσιοδίφης, συγγραφέας, περιβαλλοντικός φιλόσοφος) υπερθεμάτιζε: «Ανέβα στα βουνά και άκου τα ωραία νέα που έχουν να σου πούνε. Η ηρεμία της φύσης θα σε πλημμυρίσει όπως ο ήλιος που λούζει με το φως του τα δέντρα. Οι άνεμοι θα φυσήξουν μέσα σου τη φρεσκάδα τους και οι καταιγίδες θα σου δώσουν τη δύναμή τους, ενώ οι έγνοιες θα φύγουν από πάνω σου όπως πέφτουν τα φθινοπωρινά φύλλα». 

Μετά την Κυριακή του Πάσχα οι ετεροδημότες και οι τουρίστες θα αρχίσουν να παίρνουν το δρόμο της επιστροφής. Το «υπαίθριο θέατρο» των πλατειών και των καφενείων των χωριών «θα ρίξει αυλαία». Είναι στο χέρι μας να κρατήσουμε ανοικτές τις «κουρτίνες της σκηνής» των ορεινών περιοχών και να μην ερημώσουν. Μπορούμε να διεκδικήσουμε με συντονισμένες ενέργειες, αξιόπιστο προγραμματισμό και ώριμες μελέτες, τις πολιτικές γης και τα χρηματοδοτικά κονδύλια για έργα υποδομών και επενδύσεων, ώστε τα βουνά της Ηπείρου να παραμένουν στο προσκήνιο 12 μήνες το χρόνο.

* Ο Πέτρος Ι. Μπούγιας είναι Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός - Μελετητής (Πολυτεχνείο Θεσσαλονίκης) Msc, “Περιβάλλον &  Ανάπτυξη (Μετσόβιο Πολυτεχνείο) - Χωρικός Σχεδιασμός: “Σύγχρονες Τάσεις & Ζητήματα Αιχμής” (Ε.Α.Π).