ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
Τα Γιάννενα του Edward Lear…
Σε μία τοποθεσία του Περάματος, λίγο πιο πέρα από εκεί που σήμερα βρίσκεται το πάρκινγκ, στάθηκε στις 10 Απριλίου του 1857, κατά την τρίτη επίσκεψή του στα «ρομαντικά» όπως τα αποκαλούσε Γιάννενα, ο Edward Lear (1812-1888), για να ζωγραφίσει ακόμα μια φορά, ίσως την τελευταία, την πόλη που αγαπούσε ιδιαιτέρως: «τα Ιωάννινα θα έχουν πάντα μια θέση στην μνήμη μου, ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σκηνικά που γνώρισα σε όλες τις χώρες που έχω επισκεφτεί» γράφει στο ημερολόγιο του (Journals of a landscape painter in Albania etc, 1851). Και αυτό το λέει κάποιος που είχε επισκεφτεί είκοσι χώρες ανά τον κόσμο… (τα ταξίδια ήταν για τον Lear μια διέξοδος από τα πολλά σωματικά και ψυχολογικά του προβλήματα). «Εκεί κείται η χερσόνησος που απλώνεται βαθιά στα σκούρα γκριζωπά νερά, με το τζαμί της, τους θυσάνους των κυπαρισσιών και τα τείχη του κάστρου. Εκεί κείται και η πόλη που απλώνεται μακριά και πλατιά στην άκρη του νερού [...]». Στον πίνακα αυτόν ο Lear έχει αποδώσει με εξαιρετική λεπτομέρεια το τοπίο. Αυτό εξάλλου είναι και το χαρακτηριστικό γνώρισμα της τεχνικής του, σε αντίθεση με άλλους περιηγητές ζωγράφους της ίδιας εποχής. Αν εξαιρέσει κανείς την επιτηδευμένη μεταβολή της κλίμακας, το Φετιχιέ Τζαμί και πίσω του, το τζαμί του Ασλάν Πασά -τότε δεν υπήρχαν τα πλατάνια παρά μόνο ο σκοτεινός βράχος- ο λόφος της Καστρίτσας, πίσω αριστερά, πιο πίσω ο Δρίσκος και ακόμα πιο πίσω τα χιονισμένα Τζουμέρκα, με τις κορυφές Στρογγούλα και Καταφύδι, όλα απεικονίζονται με ιδιαίτερα πιστότητα. Ο Lear εκτιμούσε πολύ τις «ωραίες μορφές των ηπειρωτικών βουνών» των οποίων τα περιγράμματα όπως γράφει «παραείναι όμορφα για να μπορούν εύκολα να αναχθούν στους κανόνες της τέχνης».
14 Νοέ 2024 • 09:53
SHARE
Σε μία τοποθεσία του Περάματος, λίγο πιο πέρα από εκεί που σήμερα βρίσκεται το πάρκινγκ, στάθηκε στις 10 Απριλίου του 1857, κατά την τρίτη επίσκεψή του στα «ρομαντικά» όπως τα αποκαλούσε Γιάννενα, ο Edward Lear (1812-1888), για να ζωγραφίσει ακόμα μια φορά, ίσως την τελευταία, την πόλη που αγαπούσε ιδιαιτέρως: «τα Ιωάννινα θα έχουν πάντα μια θέση στην μνήμη μου, ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σκηνικά που γνώρισα σε όλες τις χώρες που έχω επισκεφτεί» γράφει στο ημερολόγιο του (Journals of a landscape painter in Albania etc, 1851). Και αυτό το λέει κάποιος που είχε επισκεφτεί είκοσι χώρες ανά τον κόσμο… (τα ταξίδια ήταν για τον Lear μια διέξοδος από τα πολλά σωματικά και ψυχολογικά του προβλήματα). «Εκεί κείται η χερσόνησος που απλώνεται βαθιά στα σκούρα γκριζωπά νερά, με το τζαμί της, τους θυσάνους των κυπαρισσιών και τα τείχη του κάστρου. Εκεί κείται και η πόλη που απλώνεται μακριά και πλατιά στην άκρη του νερού [...]». Στον πίνακα αυτόν ο Lear έχει αποδώσει με εξαιρετική λεπτομέρεια το τοπίο. Αυτό εξάλλου είναι και το χαρακτηριστικό γνώρισμα της τεχνικής του, σε αντίθεση με άλλους περιηγητές ζωγράφους της ίδιας εποχής. Αν εξαιρέσει κανείς την επιτηδευμένη μεταβολή της κλίμακας, το Φετιχιέ Τζαμί και πίσω του, το τζαμί του Ασλάν Πασά -τότε δεν υπήρχαν τα πλατάνια παρά μόνο ο σκοτεινός βράχος- ο λόφος της Καστρίτσας, πίσω αριστερά, πιο πίσω ο Δρίσκος και ακόμα πιο πίσω τα χιονισμένα Τζουμέρκα, με τις κορυφές Στρογγούλα και Καταφύδι, όλα απεικονίζονται με ιδιαίτερα πιστότητα. Ο Lear εκτιμούσε πολύ τις «ωραίες μορφές των ηπειρωτικών βουνών» των οποίων τα περιγράμματα όπως γράφει «παραείναι όμορφα για να μπορούν εύκολα να αναχθούν στους κανόνες της τέχνης».
Ο Lear είναι πασίγνωστος στις Αγγλόφωνες χώρες αλλά όχι και στην Ελλάδα παρόλο που ο ίδιος πίστευε ότι θα τον θυμούνταν ως τοπιογράφο της Ελλάδας (άφησε περισσότερα από 3.500 έργα που αφορούν την χώρα μας). Κατά την διάρκεια των τριών επισκέψεών του στα Γιάννενα (το 1848, το 1849 και το 1857) φιλοξενήθηκε στο σπίτι του Άγγλου υποπρόξενου, που σύμφωνα με τον χάρτη του du Bocage, γνωρίζουμε ότι ήταν κοντά στο σημερινό Άλσος. Κατά τις επισκέψεις του αυτές ζωγράφισε πολλούς πίνακες. Ένας από αυτούς μάλιστα, με θέμα τα Γιάννενα, δημοπρατήθηκε το 2002, από τον Οίκου Sotheby’s, για περίπου 150.000€.
Ο Lear είναι γνωστός παγκοσμίως και για τα ποιητικά του «ανοησιολογήματα», πεντάστιχα ποιήματα που ήταν χιουμοριστικά και με άσεμνα συνήθως υπονοούμενα. Ο Γιώργος Σεφέρης ήταν φανατικός οπαδός τους και μάλιστα μετέφρασε δύο «ανοησιολογήματα» του Lear ενώ έγραψε και δικά του. Επιρροές από τα «ανοησιολογήματα» του Lear δέχτηκαν o James Joyce, o T.S. Eliot, o John Lennon των Beatles, οι Monty Python, ο Bob Dylan και άλλοι πολλοί. Ο Lear, to 1872 (More Nonsense Pictures, Rhymes, Botany, etc.) δημοσίευσε ένα τέτοιο ποιηματάκι, με έντονα στοιχεία λογοπαιγνίου που πιθανώς να είχε γράψει όταν βρισκόταν στα Γιάννενα, και που παραθέτω εδώ για πρώτη φορά μεταφρασμένο (σε δικιά μου μετάφραση):
There was a Young Person
of Janina,
Whose uncle was always
a-fanning her;
When he fanned off her head,
She smiled sweetly, and said,
'You propitious Old Person
of Janina!’
Ήταν κάποτε στα Γιάννινα,
μια κοπέλα,
Την οποία ο θείος της από
παλιά αγαπούσε με τρέλα.
Όταν με τα πολλά κατάφερε να της πάρει το μυαλό,
Αυτή χαμογέλασε και του ‘πε
με τρόπο γλυκό,
«Τυχερέ εσύ, στα Γιάννινα,
παλιομασέλα!»
Πέρασαν 167 χρόνια από τότε που ο Lear στάθηκε στο Πέραμα για να ζωγραφίσει τα Γιάννενα. Δυστυχώς, το σημείο αυτό σήμερα βρίσκεται σε ελεεινή κατάσταση, με σκουπίδια παντού και κατασκευές υπό κατάρρευση, αναμένοντας την δημιουργία της παραλίμνιας διαδρομής…