Πριν ένα και πλέον αιώνα, ένας πύργος ρολογιού, υπέροχος συνδυασμός νεοκλασικής αρχιτεκτονικής με ανατολικά στοιχεία, υψώθηκε στο κέντρο των Ιωαννίνων. Χτίστηκε με πρωτοβουλία του Οσμάν Πασά (κυβερνήτη και στρατιωτικού διοικητή των Ιωαννίνων) σε σχέδια του αρχιτέκτονα Περικλή Μελίρρυτου. Την ίδια περίοδο χτίστηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία 144 πύργοι ρολογιών κατά προσωπική επιθυμία του σουλτάνου Αμπντουλχαμίντ του Β’, στα πλαίσια εκσυγχρονισμού της αυτοκρατορίας με την υιοθέτηση της ευρωπαϊκής μεθόδου μέτρησης χρόνου alafranga με βάση τις 24 ώρες, που προκάλεσε πολλές αντιδράσεις από εκείνους που έβλεπαν στο παλιό σύστημα alaturka μια ουσιαστική πλευρά της μουσουλμανικής πίστης.

 Οι ωρολογιακοί αυτοί πύργοι κτίστηκαν στα κέντρα των πόλεων, δίπλα στα διοικητήρια. Τότε κατασκευάστηκε ο πύργος ρολογιού στην Σμύρνη και ο περίφημος πύργος στην Γιάφα στο Τελ Αβίβ. Στην Ελλάδα ωρολογιακοί πύργοι κατασκευάστηκαν την ίδια περίοδο στο Διδυμότειχο, στην Νάουσα, στην Θεσσαλονίκη και στις Σέρρες. Ο πύργος στα Γιάννενα τοποθετήθηκε μπροστά από το ξενοδοχείο Αβέρωφ (που βρισκόταν εκεί που είναι σήμερα το πάρκο με τα τραπεζοκαθίσματα του ζαχαροπλαστείου Διεθνές). Παρέμεινε εκεί ως το 1918 όταν ο Γενικός Διοικητής της Ηπείρου, Αριστείδης Στεργιάδης (ένα αμφιλεγόμενο πρόσωπο που κατά πολλούς υπήρξε, ως Ύπατος Αρμοστής στην Σμύρνη αργότερα, ένας από τους βασικούς υπευθύνους της Μικρασιατικής τραγωδίας) έδωσε εντολή να μεταφερθεί ο πύργος αλλού γιατί κατά τη διάρκεια παρελάσεως, ένα πυροβόλο που το έσερναν άλογα προσέκρουσε στο σιδερένιο κιγκλίδωμά του. 

Το ατυχές αυτό γεγονός μάλλον αποτέλεσε την αφορμή για την μετακίνηση του ρολογιού. Η αιτία ήταν ότι ο πύργος θύμιζε την επί τέσσερεις αιώνες Οθωμανική κυριαρχία στην Ήπειρο η οποία μόλις πρόσφατα (1913) είχε απελευθερωθεί. 13 τζαμιά των Ιωαννίνων κατεδαφίστηκαν για τον ίδιο λόγο την περίοδο 1923 - 1929. Ο πύργος, που επιμελώς αποσυναρμολόγησε ο Μελίρρυτος, παρέμεινε κατακερματισμένος για 7 ολόκληρα χρόνια, μέχρι που αναστηλώθηκε στην παρούσα θέση του από τον ίδιο τον Μελίρρυτο το 1925 (όπως αναγράφεται στην νότια πλευρά του πύργου). 

Ο πύργος αποτελείται από τρία μέρη: την λίθινη βάση με τέσσερεις μαρμάρινες κρήνες περιμετρικά, το σώμα που περιέχει την μεταλλική σπειροειδή σκάλα που οδηγεί στο τελευταίο μέρος του πύργου με το πέτρινο κιγκλίδωμα, τον μηχανισμό του ρολογιού και ψηλότερα, τη καμπάνα. Η περίτεχνη μεταλλική στέγη του πύργου έχει μορφή τετράγωνου θόλου για καλύτερο ακουστικό εφέ και στην κορυφή της φέρει ανεμοδείκτη. Τα τέσσερα καντράν του ρολογιού είχαν αρχικά ανατολικοαραβικά νούμερα.

Κατά την επανασυναρμολόγηση του πύργου διαπιστώθηκε ότι η αρχική καμπάνα είχε αχρηστευθεί. Στην θέση της τοποθετήθηκε μια άλλη που είχε αφαιρέσει παλαιότερα ο Αλή Πασάς από τον πύργο του ρολογιού στην Πρέβεζα συνεπαρμένος από τον ήχο της, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στον πύργο του ρολογιού του Κάστρου. Η καμπάνα αυτή είχε κατασκευαστεί στην Βενετία το 1791 από τους φημισμένους κατασκευαστές Canciani που είχαν κατασκευάσει και τις καμπάνες του Αγίου Μάρκου. Αργότερα, το 1917, όταν το ρολόι του Κάστρου καταστράφηκε από τους Ιταλούς, η καμπάνα μεταφέρθηκε στο εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων, στο Ιτς Καλέ. Δυστυχώς και αυτή η καμπάνα είναι ραγισμένη και το ρόπτρο της δεν φτάνει να χτυπά στο χείλος της. 

Οι περισσότερες σύγχρονες αναφορές δηλώνουν ότι το ρολόι χτίστηκε το 1901 ή το 1905. Όμως σύμφωνα με τις επιγραφές που υπάρχουν στο ρολόι, και που εδώ παρουσιάζω σε μετάφραση για πρώτη φόρα, το ρολόι κατασκευάστηκε το 1900 προκειμένου να είναι έτοιμο στην επέτειο της εικοσιπενταετηρίδας από την άνοδο στην εξουσία του Αμπντουλχαμίντ του Β’ (1876). 

Το ρολόι φέρει σε κάθε του πλευρά από μία επιγραφή. Στην δυτική πλευρά υπάρχει ο θυρεός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Παλαιότερα έφερε χρώματα μπλε και κόκκινο. Όπως και η επιγραφή στη νότια πλευρά με τον θυρεό του Σουλτάνου που γράφει: 

Χατζής. Αμπντουλχαμίντ Χαν, γιος του Αμπντουλμετζίτ, είθε να είναι πάντα νικητής. 1900 (1318 σε χρονολογία Εγίρας). 

Η επιγραφή της ανατολικής πλευράς γράφει: 

Ο ευγενής βασιλικός αυτοκράτορας της μεγάλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο υπέρτατος χαλίφης, ο άρχων των σταλμένων. Προς τιμή της εικοσιπενταετούς επετείου της ανάρρησης στον θρόνο του θαυμαστού και δυνατού σουλτάνου Χατζή Αμπτουλχαμίντ Χαν Β’, χτίστηκε από τους πιστούς κατοίκους των Ιωαννίνων, κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του Φερίκ (τίτλος αντίστοιχος του στρατηγού) Οσμάν Πασά, ενός από τους βοηθούς του σουλτάνου και διοικητού της επαρχίας, ως ενθύμιο ευγνωμοσύνης και αφοσίωσης. 9η  Δεκεμβρίου 1900 (16 Şaban 1318)  / 1η Σεπτεμβρίου 1900 (19 Ağustos 1316). 

Οι δύο ημερομηνίες που αναφέρονται στο τέλος της επιγραφής αντιστοιχούν στα δύο ημερολόγια που χρησιμοποιούνταν την περίοδο εκείνη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το θρησκευτικό από Εγίρας με σεληνιακούς μήνες και το Ρωμαίικο με δώδεκα κανονικούς μήνες. Η αναντιστοιχία των δύο ημερομηνιών οφείλεται σε λάθος του σχεδιαστή της επιγραφής. Η σωστή ημερομηνία μάλλον είναι η πρώτη.

Στην βόρεια πλευρά η επιγραφή γράφει (φωτο): 

Ο άρχων της δικαιοσύνης και της γνώσης και ο κληρονόμος της υπερηφάνειας των ανθρώπων και των τζίνι, Αμπτουλχαμίντ Χαν ο Β’, που έχει τον χαρακτήρα του Τζεμ (μυθικού βασιλιά των Περσών) και είναι η σκιά του θεού, και του οποίου η μυστική δικαιοσύνη χρονολογείται ένα τέταρτο του αιώνα και με το θέλημα του θεού είθε να διαρκέσει πολύ ακόμα. Όλοι υποδέχτηκαν αυτή τη χρονιά (την εικοσιπενταετία) με μεγάλη χαρά, την ευλόγησαν πιστά λέγοντας είθε ο θεός να την αυξήσει.

Ο βοηθός του και γενναιόδωρος διοικητής Οσμάν Πασά - είθε ο Αλλάχ να αυξάνει τις προσπάθειές σου και την καλοσύνη σου κάθε στιγμή - επί της ευκαιρίας αυτής της επετείου, με την βοήθεια φίλων και την βοήθεια του θεού, με σεβασμό έφτιαξε αυτό το μνημείο. Οι λέξεις δεν φτάνουν για να περιγράψουν το ποθητό στυλ του μνημείου. Όποιος το βλέπει λέει με θαυμασμό: ο θεός να το ευλογεί.

Ω Κελάλ (μάλλον ο ποιητής των στίχων της επιγραφής), μια τέτοια τέλεια μέρα είναι μία στις χίλιες. Αυτό ο ωρολογιακός πύργος είναι εξαιρετικός και είθε ο θεός να τον προστατεύει από το κακό μάτι.

Σήμερα το ρολόι, αλλοτινό σύμβολο μοντερνισμού και καινοτομίας, αν και ακόμα λειτουργεί, δεν έχει τίποτα από την παλιά του αίγλη. Ακόμα και οι κρήνες του μετατράπηκαν σε γλάστρες. Και η βενετσιάνικη καμπάνα του, που με τον ήχο της «ξεσήκωνε ανεμικές και μπόρες» και που τόσο θαύμαζε ο Αλή Πασάς, εδώ και χρόνια δεν ηχεί…