Κάποιες μέρες, τους χειμωνιάτικους μήνες, μπορεί κανείς να δει ανεβαίνοντας προς το Μιτσικέλι, μια μαγική εικόνα των Ιωαννίνων: ένα «δίχτυ από νερό κι ομίχλη και πάνω τα βουνά» (Μ. Γκανάς). 

Αυτή η «επιπολάζουσα την πρωίαν» ομίχλη είναι αναπόσπαστο στοιχείο του γιαννιώτικου τοπίου. Υπήρχε πολύ πριν τα Γιάννενα και θα εξακολουθεί να υπάρχει και μετά από αυτά. Οφείλεται στην λίμνη που υπάρχει εδώ και 2 εκατομμύρια χρόνια. Ονομάζεται ομίχλη «ακτινοβολίας», η οποία εν αντιθέσει με την ομίχλη «μεταφοράς» που δημιουργείται από το πάγωμα του θερμού αέρα που κινείται πάνω από κρύο έδαφος, αυτή δημιουργείται υπό συνθήκες ασθενούς ανέμου και αίθριου ουρανού από την συμπύκνωση των υδρατμών της ατμόσφαιρας που προέρχονται από την λίμνη και βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, λόγω ψύξης του τελευταίου μετά την δύση του ηλίου. Δημιουργείται έτσι ο δρόσος και η ομίχλη - μια μεγάλη μάζα πολύ μικρών σταγόνων νερού οι οποίες αιωρούνται πάνω από το έδαφος. Ένα σύννεφο, ένα κομμάτι ουρανού επί γης. 

Πανάρχαια η λέξη αυτή, απαντάται ήδη στον Όμηρο (κατάγεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *meigh- «σύννεφο»), λέγεται και πούσι, καταχνιά, αντάρα, αχλή. Η παλαιότερη μαρτυρία για ύπαρξη ομίχλης στα Γιάννενα είναι, θεωρώ, μια φωτογραφία τραβηγμένη το 1913 από τον λόφο Αγίας Τριάδας (φωτο) λίγο μετά την απελευθέρωση της πόλης. Τα Γιάννενα δεν έχουν την αποκλειστικότητα της ομίχλης· άλλες πόλεις με πολλές ημέρες ομίχλη τον χρόνο στην Ελλάδα είναι η Τρίπολη, το Αγρίνιο, η Λαμία, η Λάρισα, τα Χανιά, η Αλεξανδρούπολη, η Θεσσαλονίκη, και η Φλώρινα. Από τον Οκτώβριο μέχρι τον Ιανουάριο καλύπτει την πόλη μας κατά μέσο όρο 36 ημέρες τον χρόνο. Κάποιες περιοχές στον Καναδά και στην Καλιφόρνια έχουν πάνω από 200 ημέρες ομίχλης ανά έτος! Πηγή ταλαιπωρίας πολλών ταξιδιωτών λόγω αναβολών των αεροπορικών πτήσεων αλλά συνάμα σκηνικό της ταινίας του Θ. Αγγελόπουλου «Τοπίο στην Ομίχλη», της καθημερινότητας των Γιαννιωτών φωτογραφισμένης από τον Κ. Μπαλάφα, και ενός διηγήματος του Δ. Σαλαμάγκα με ήρωα ένα μοναχικό διαβάτη - περιπατητή να περιπλανιέται στην πόλη, που βρίσκεται βυθισμένη στην βραδινή «ανάλαφρη μα τσουχτερή ομίχλη» η οποία μεταμορφώνει το Κάστρο σε έναν «όγκο σκοτεινό, θολό».

Πράγματι, «η ομίχλη είναι για να βαδίζεις μέσα σ’ αυτήν». «[Σ]την αχνάδα της ακόμα κι οι πολυκατοικίες γίνονταν ελκυστικές» λέει ο Γ. Ιωάννου. Θαμπώνει την εικόνα της πόλης, και επιτρέπει το φανταστικό να πλεχτεί με το πραγματικό. Σαν το, σπάνιο πλέον, χιόνι. Η «αργυρέα ομίχλη» προκαλεί διάχυση του φωτός και μείωση της ορατότητας, καθιστώντας θολά τα τείχη που χτίζει γύρω μας η ζωή. «Χάθηκε η ομίχλη, διαλύθηκαν τα σύννεφα κι η ομορφιά και η ασχήμια μας κοιτούν κατάματα...» (Σαίξπηρ). Αυτή η υπέροχη ομίχλη χνοτίζει την πόλη μας και «προσθέτει στην μνήμη των επισκεπτών [των Γιαννίνων] ένα μικρό κομμάτι μπαμπάκι» (Β. Αλεξάκης). 

Οι Γιαννιώτες την έχουμε δεχτεί και την καλωσορίζουμε. Αλλά μια σύγχρονη σκούρα ασχήμια, σαν βρώμικο σάβανο, τείνει να την αντικαταστήσει στην μνήμη την δικιά μας και σ’ αυτή των επισκεπτών: η αιθαλομίχλη…

Χαράλαμπος Χαρίσης