Ο Μέγας Βασίλειος, αυτός ο φωτισμένος Καππαδόκης ιεράρχης και άγιος της Εκκλησίας μας (330- 379 μ. Χ), αυτή η αλύγιστη ψυχή μπροστά σε κάθε είδους κοσμική εξουσία, διαπίστωνε προφητικά πριν από δεκαεφτά και κάτι περίπου αι.: «των αρχόντων κακά, τοις αρχομένοις συμφορά γίνεται». Όταν, δηλαδή οι άρχοντες κυβερνούν με κακό τρόπο, στο λαό έρχεται συμφορά. Η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην Προεδρία των ΗΠΑ,με τις κατ΄ εξακολούθηση προκλητικές, και από ένα σημείο και μετά παρανοϊκές γι’ αυτό και τρομακτικές, για την παγκόσμια τάξη δηλώσεις τόσο του ίδιου όσο και των δισεκατομμυριούχων συνεργατών του, επαναφέρουν τον μνησιπήμονα πόνο της διαπίστωσης του εκ των κορυφαίων της Εκκλησίας μας Αγίου. 

Και η ανησυχία των ηγετών και των λαών απανταχού της Οικουμένης δεν είναι καθόλου αβάσιμη, αφού οι δηλώσεις αυτές ενέχουν προθέσεις και επιδιώξεις ικανές να επιφέρουν αναθεωρήσεις και ανατροπές σε όλα τα επίπεδα: οικονομικό, γεωπολιτικό, στρατιωτικό, κοινωνικοπολιτικό, με την κοινωνία τελικό οδυνηρό  αποδέκτη όλων των προαναφερόμενων πιθανολογούμενων αλλαγών.  Ήδη ο γ.γ του Βορειοατλαντικού Συμφώνου ενεργώντας ως πρόθυμος αγγελιαφόρος τους το προανήγγειλε προσκαλώντας τους Ευρωπαίους ηγέτες σε περικοπή των κοινωνικών δαπανών(!!), αγνοώντας τα λόγια του Όσκαρ Ουάιλντ ότι «το να συνιστούμε οικονομία στους φτωχούς, είναι κάτι το εξωφρενικό όσο και υβριστικό. Είναι σαν να συμβουλεύουμε έναν που πεινάει, να τρώει λιγότερο».                               

Ιδιαίτερη είναι η ανησυχία -ακόμη ένα σοκ- στην ήδη ταραγμένη τα τελευταία χρόνια Ευρώπη μετά την πανδημία του κορονοϊού και τον πόλεμο στην Ουκρανία με την παρεπόμενη ενεργειακή κρίση, αφού οι διαφαινόμενες πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ έναντι του ΝΑΤΟ (αύξηση συμμετοχής στις αμυντικές δαπάνες στο επίπεδο του 5% του ΑΕΠ), καθώς και η διαφαινόμενη βέβαιη επιβολή δασμών, θα προκαλέσουν περισσότερη αστάθεια σε μια ήπειρο όπου οι πολιτικές της σταθερές είναι κλονισμένες. 

Το καίριο ερώτημα που τίθεται, κατά τη γνώμη μου, είναι: Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος έχει τρελαθεί ή απλώς προετοιμάζει το γνωστό δόγμα του «Η Αμερική ξανά μεγάλη», με τη «λογική» της αμερικανικής ισχύος πάνω απ’ όλα; 

Φαινομενικά θα υποστήριζε κανείς ότι ο Ντόναλντ Τράμπ, ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος που αναλαμβάνει καθήκοντα έχοντας ποινική καταδίκη, «έχει», κατά τη γνωστή λαϊκότροπη έκφραση, «ξεφύγει». Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς ότι με λουδοβίκειο ύφος και δίκην ρωμαίου αυτοκράτορα δήλωσε ότι θέλει να κάνει τον Καναδά την... 51η Πολιτεία της Αστερόεσσας, όπως και δεν απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής δύναμης (!) -με ό,τι αυτό συνεπάγεται- προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η Διώρυγα του Παναμά θα περάσει ξανά στον έλεγχο των ΗΠΑ, όπως και ότι θα προσαρτηθεί «εκούσα άκουσα» η Γροιλανδία;

Όμως, προβαίνοντας σε μια  προσεκτική ανάγνωση των δηλώσεών του, αυτό που λέμε «τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις», παρατηρούμε ότι δακτυλοδεικτείται η ύπαρξη μιας «μεθόδου στην τρέλα» του Τραμπ κι΄ αυτή αφορά πώς βλέπει τη θέση της Αμερικής στον κόσμο, κάτι το οποίο «φώναξε» σε όλους τους τόνους στην προεκλογική του εκστρατεία, και το οποίο, μαζί με την οικονομία-σύμφωνα με έγκυρους πολιτικούς αναλυτές είναι που του έδωσε τη συντριπτική εκλογική νίκη. Και η θέση αυτή δεν είναι ο «απομονωτισμός», όπως συχνά εσφαλμένα γράφεται, αλλά η προβολή της αμερικανικής ισχύος ξεκινώντας από το να ισχυροποιήσει την αφετηρία και τη βάση της.

Ο κόσμος εν ολίγοις του Τραμπ δεν είναι ο κόσμος μιας «διεθνούς κοινότητας» (λίγο τον ενδιαφέρει η πολυδιαφημιζόμενη «παγκοσμιοποίηση) που στηρίζεται σε «κανόνες», σε ρυθμιστικές αρχές δηλαδή, αλλά ένα πεδίο ανταγωνισμών, πριν και πρώτα  απ’ όλα οικονομικών. Καμία συμμαχία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη αν δεν στηρίζεται σε κοινά συμφέροντα και προφανώς και σε συμπερίληψη του επιμερισμού του κόστους. Σ’ έναν τέτοιο κόσμο ο Τραμπ θέλει πρώτα και πάνω από όλα μια «Μεγάλη Αμερική», μεγαλύτερη πληθυσμιακά και οικονομικά και με άμεσο έλεγχο κρίσιμων οικονομικά και γεωπολιτικά διαδρόμων. Αυτή η «Μεγάλη Αμερική» (“Make America Great Again”, το κυρίαρχο σύνθημά του: «να κάνουμε την Αμερική ξανά μεγάλη») θα μπορεί να ανταγωνιστεί στα μάτια του Τραμπ πιο αποτελεσματικά την Κίνα –κύρια στο οικονομικό επίπεδο- και ευρύτερα όποιον θέλει να αμφισβητήσει την «pax americana», την αμερικανική δηλ. ηγεμονία.

Η ανάμειξη από την άλλη στενών συνεργατών του (βλέπε Μασκ) στα εσωτερικά άλλων χωρών και μάλιστα ευρωπαϊκών, καθοδηγώντας μέσω δηλώσεων αλλά κυρίως μέσω των ιντερνετικών μέσων που διαθέτουν τις πολιτικές εξελίξεις και πριμοδοτώντας ακροδεξιά σχήματα, συνιστά ωμή παραβίαση των δημοκρατικών κανόνων σ΄ ένα χώρο που γέννησε τη δημοκρατία και πρωτοστάτησε στην εμπέδωσή της. «Αυτό που συμβαίνει σήμερα με τον Τραμπ και τους παγκόσμιους δισεκατομμυριούχους, παρότι δεν είναι ολωσδιόλου νέο», θα σημειώσει ο αρθρογράφος Θανάσης Βασιλείου («Το τραπέζι δεν είναι και τόσο στρογγυλό», εφ. συν. 11.1.2025), «αγγίζει τα χειρότερα σενάρια που θα μπορούσε να φανταστεί κάθε θεωρητική προσέγγιση στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων. Μιλάμε για προβεστφαλική συνθήκη1 του κόσμου, όπου σύνορα και εθνικές κυριαρχίες μπορούν να αλλάξουν  ανά πάσα στιγμή».

Οι εξαιρέσεις στον κανόνα με σποραδικά επεισόδια και παρασκήνια συμφωνιών, διαπραγματεύσεων και συρράξεων με μείζονες ή ελάσσονες αφορμές  υπήρχαν διαχρονικά στην γεωπολιτική ιστορία και σε αυτή της παγκοσμιοποίησης ή των διεθνών σχέσεων. Το ότι όμως επανέρχονται στο προσκήνιο και, το κυριότερο, ότι φαντάζουν ως φυσικές και όχι ως αποκλίσεις  από την κανονικότητα που πρέπει να καταδικάζονται άμεσα, είναι που τρομάζουν ηγέτες και λαούς.                                                                                                                                   

Ο καλοπροαίρετος αναγνώστης ίσως αναρωτηθεί: σε ποιο βαθμό όλα αυτά πρέπει να μας απασχολούν με δεδομένη την θέση που κατέχουμε ως χώρα στην παγκόσμια αναλογική κλίμακα ισχύος – οικονομικής, στρατιωτικής, γεωπολιτικής- και με δεδομένη την υπερατλαντική απόσταση ανάμεσά μας; Δεν πρέπει να μας διαφεύγει, όμως, πως ό,τι συμβαίνει στη διεθνή πολιτική σκηνή, μας ενδιαφέρει άμεσα, αφού οι διεθνείς εξελίξεις επηρεάζουν τόσο την κρατική μας οντότητα όσο και την οικονομικοκοινωνική μας  κατάσταση, δηλαδή τις ζωές μας. Έχει ειπωθεί, και όχι αβάσιμα, πως όταν βήχει το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, το Χρηματιστήριο Αθηνών προσβάλλεται από πνευμονία.

Κοντολογής, η απόσταση μεταξύ πολιτικής ρητορικής και πράξεων είναι όση η απόσταση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη. Μακάρι οι εξαγγελίες και, ακόμη χειρότερα, οι προκλήσεις του νέου «πλανητάρχη», να μην καταστούν υλοποιήσιμες. Η πρότερη, όμως προεδρική του θητεία και προπαντός ο αλλοπρόσαλλος και γι ΄ αυτό απρόβλεπτος χαρακτήρας του σε συνδυασμό με την μονομερή (μονιστική) –στενά και στυγνά οικονομική- θεώρηση των πραγμάτων, μας κάνει να λέμε... ο Θεός να φυλάξει.

 

1Οι συμφωνίες ειρήνης είναι συνήθως ορόσημα, ή, καλλίτερα, σταυροδρόμια, όπου η Ιστορία κάνει στροφή, και από αυτή την άποψη η Συνθήκη της Βεστφαλίας ήταν κάτι το ιδιαίτερο. Η υπογραφή αυτής της Συμφωνίας το 1648 έθεσε τέρμα στον περιβόητο Τριακονταετή Πόλεμο και με τον κλονισμό της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων σηματοδότησε τη γέννηση της σύγχρονης Ευρώπης ως μιας ηπείρου κυρίαρχων κρατών. Η απειλή και μόνο επανόδου στην χαώδη προβεστφαλική εποχή με αμφισβήτηση των Διεθνών Συνθηκών και του εξ αυτών Διεθνούς Δικαίου, συνιστά σοβαρό λόγο παγκόσμιας ανησυχίας.