Υπήρξε, αναμφίβολα, το δεύτερο,  μετά τον Ανδρέα, ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ. Ο πρώτος επαγγέλθηκε το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, με σύνθημα την «αλλαγή»· σε βασικούς δε τομείς της κοινωνίας, την επέφερε, κατά τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης της χώρας· αυτή, όμως, όπως επισημαίνει ένα από τα πιο αξιόλογα στελέχη της, ο Παρασκευάς Αυγερινός, «τελείωσε νωρίς». Ο δεύτερος που τον διαδέχτηκε στην εξουσία, επιδίωξε τον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό της κοινωνίας, για τον οποίο, μάλιστα, είχε διακηρύξει τις βασικές αρχές του:

«Δεν έχει ημερομηνία λήξης, είναι μια διεργασία διαρκής και το αντικείμενό του καθορίζεται με βάση τις αξίες και τις μόνιμες επιδιώξεις μας». Και αυτός όμως δεν προχώρησε ανάλογα με τις οπωσδήποτε καλές προθέσεις του, «με βάση τις αξίες και τις μόνιμες επιδιώξεις μας», όπως ο ίδιος διακήρυξε. Αυτό δε συνέβη, για μια ακόμα φορά στη σύγχρονη πολιτική ιστορία του τόπου μας, σύμφωνα με το γνωστό νόμο «της ετερογονίας των σκοπών, κατά τον οποίο, όπως η ιστορία διδάσκει και η πείρα επιβεβαιώνει, «για άλλο σκοπό ξεκινάει κάποιος, και αλλού καταλήγει».

Και τώρα, καθώς ο Κώστας Σημίτης, πριν από λίγες μέρες, έφυγε από κοντά μας, και έχει παραδοθεί στην κρίση της ιστορίας, θα έλθουν στην επιφάνεια απόψεις απροκατάληπτων κριτικών που έζησαν στην εποχή του, γνώρισαν το έργο του -θετικό και αρνητικό- αξιολόγησαν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργήθηκε αυτό το έργο· ξέρουν πολύ καλά πως αυτές, σε μια μορφή οργανωμένης συνολικής δράσης -όπως είναι η πολιτική και κοινωνική ζωή- επηρεάζουν αποφασιστικά τις αποφάσεις και τις πράξεις των πρωταγωνιστών της.

Για τα θετικά και αρνητικά της εποχής του έχουν γραφεί πολλά και δεν υπάρχει λόγος να τα επαναλάβουμε. Αξίζει όμως να γίνει ένας σύντομος λόγος για τις συνθήκες οι οποίες είχαν δημιουργηθεί στο χώρο του ΠΑΣΟΚ, πριν από τη διακυβέρνηση της χώρας από το Σημίτη, για τις συνθήκες που διαμορφώθηκαν, κατά τη δική του διακυβέρνηση, καθώς επίσης και για κείνες που επικράτησαν, μετά την απομάκρυνσή του από την εξουσία. Υπενθυμίζω, στο σημείο αυτό, πως αν ο Σημίτης δεν κέρδιζε τις εσωκομματικές εκλογές, στο ΠΑΣΟΚ, τον Ανδρέα Παπανδρέου θα διαδεχόταν ο Άκης Τσοχατζόπουλος, κι αν το ΠΑΣΟΚ δεν κέρδιζε τις εκλογές πρωθυπουργός θα ήταν ο Μιλτιάδης Έβερτ. 

Υπενθυμίζω επίσης πως οι επόμενοι πρωθυπουργοί ήταν ο Κώστας Καραμανλής και ο Γιώργος Παπανδρέου επί των ημερών των οποίων τέθηκαν τα «θεμέλια» για τον εκτροχιασμό της οικονομίας και για το ξεχαρβάλωμα του κράτους, στοιχεία για την επικράτηση των οποίων εργάστηκαν με τον ίδιο «ζήλο», οι επόμενοι πρωθυπουργοί και τα οποία «απολαμβάνουμε» μέχρι και σήμερα, με το κληρονομικό, κομματικό και ρουσφετολογικό κράτος που μας «πρόσφερε» η πολυδιαφημισμένη μεταπολίτευση· με ένα δημόσιο χρέος που υπερβαίνει τα πεντακόσια δισεκατομμύρια και θα βαρύνει γενεές γενεών· με ένα συνεχή και επώδυνο δανεισμό για να καλύπτουμε τις κρατικές δαπάνες των τριακοσίων βουλευτών, των εξήντα πέντε υπουργών - υφυπουργών, και των αμέτρητων βολεμένων κομματικών στελεχών· με τα καθημερινά περιστατικά βίας, με τα κυκλώματα διαφθοράς και της εξαπάτησης των πολιτών, που ανάγκασαν πρόσφατα τον αρμόδιο υπουργό να δηλώσει δημόσια πως «συνεχώς αποκαλύπτονται μέσα από τις έρευνες που κάνει η υπηρεσία εσωτερικών υποθέσεων διεφθαρμένοι ένστολοι και δημόσιοι υπάλληλοι». 

Υπενθυμίζω, τέλος, πως σύμφωνα με την παρακαταθήκη που μας άφησε ο Αριστοτέλης, η πολιτική φιλοσοφία του οποίου πέρασε στην Ευρώπη του Διαφωτισμού και έγινε βασικός κανόνας της πολιτικής ζωής, «οι Πολιτείες και οι ηγέτες τους δεν μπορούν να είναι καλύτεροι από τους κατοίκους τους, το πολύ να είναι ίδιοι ή χειρότεροι».

Και για να επανέλθουμε στο ΠΑΣΟΚ και στο Σημίτη, απ’ όπου ξεκινήσαμε, θα αναφερθούμε σε δύο επίσημα διακηρυγμένες διαπιστώσεις, προερχόμενες από δύο αναγνωρισμένες προσωπικότητες που έζησαν -και διεκτραγώδησαν- τα γεγονότα εκείνης της εποχής:

Μιλώντας για το ΠΑΣΟΚ και την εποχή του ο συνταγματολόγος καθηγητής και πολιτικός, Δημήτρης Τσάτσος, θα γράψει στο βιβλίο του «Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ», τα ακόλουθα:

«Από το κυβερνητικό κίνημα δε λείπει μια ψυχολογία αποκλειστικής νομιμοποίησης - ιδιοκτησίας στον αγώνα για την αλλαγή. Εξηγείται: Την προκάλεσε το λεφούσι των εκτός κινήματος τυχοδιωκτών -παλιών υβριστών- που εν μια νυκτί έπαψαν να φωνάζουν κάτω και φώναζαν ζήτω το ΠΑΣΟΚ· ζητούν έπαλξη, δηλαδή ρόλο, θεσούλα ή και θεσάρα για να πολεμήσουν και αυτοί για τήν αλλαγή ή μήπως και εναντίον της;».

Εξίσου διαφωτιστικές οι απόψεις στο βιβλίο «ΑΣ ΞΑΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ» του άλλου συνταγματολόγου Γ. Σωτηρέλη. Είχε σαφή γνώση των όσων συνέβησαν στην εποχή «του χρηματιστηρίου και τις αξίες του», με τους «μεταμοντέρνους τεχνοκράτες της εξουσίας», και γράφει: «γέμισε η πολιτική σκηνή από αμοραλιστές, αρριβίστες, και τυχοδιώκτες, οι οποίοι, χωρίς να έχουν υπάρξει ποτέ σοσιαλιστές ή να έχουν παλέψει έστω, για κάποιο ιδανικό, βρέθηκαν ξαφνικά προβεβλημένα στελέχη, υπουργοί ή και δελφίνοι, μόνο και μόνο γιατί εξαργύρωσαν, με αμέριστη υποστήριξή από τα Μ.Μ.Ε. την υποτακτικότητά τους στα διαπλεκόμενα και στους σημερινούς πάτρωνες».

Κάτω από αυτές τις συνθήκες-όπως ακριβώς περιγράφονται από τις δύο προαναφερόμενες προσωπικότητες- ο Κώστας Σημίτης άσκησε τα πρωθυπουργικά του καθήκοντα, χωρίς να είναι σε θέση να αποτρέψει τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα των στελεχών του ΠΑΣΟΚ, γνωστά σε όλους μας. Γι’ αυτό όταν έγινε συζήτηση στη Βουλή ο Σημίτης περιορίστηκε να δηλώσει ότι «αυτή είναι η Ελλάδα».

Κάποιοι μάλιστα παραπέμφθηκαν στο ειδικό δικαστήριο, κάποιοι φυλακίστηκαν, και κάποιοι τη γλύτωσαν με αναστολή της ποινής και με την προτροπή του προέδρου του δικαστηρίου «πήγαινε και μηκέτι αμάρτανε». 

Πολύ φοβάμαι όμως πως «οι αμαρτίες» συνεχίζονται, και μάλιστα στα κόμματα, εξουσίας, αν κρίνουμε και από τις καθημερινές ειδήσεις οι οποίες θυμίζουν αστυνομικό δελτίο και όχι δελτίο ειδήσεων. Αυτό πρέπει όλους μας να μας προβληματίσει, αν θέλουμε να επιβιώσει τούτος ο τόπος, γιατί, όπως πάμε το μέλλον προδιαγράφεται ζοφερό, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη και την ανάλογη διεθνή συγκυρία.