Από την πρόσφατη εκπαιδευτική μας εξόρμηση προς ανίχνευση στοιχείων από τις ρίζες του Ελληνισμού της Ανατολής δεν μπορούσαν να λείπουν τα Πριγκηπόννησα, «τα ωραία νησιά, τα τραγικά νησιά», τα οποία απαθανατίζει στο ποιητικό του αριστούργημα «Η Φλογέρα του Βασιλιά» ο Κωστής Παλαμάς, με τους στίχους: «στην αγκαλιά του Μαρμαρά κουλουριαστά πλαγιάζουν/του πράσινου τα θάματα και του λευκού τα μάγια». Και δεν ήταν μόνο η ομορφιά και η μαγεία τους, που προκάλεσαν το ενδιαφέρον μας• ήταν μαζί μ’ αυτά και η ιστορία τους, δεμένη με τις τύχες του Ελληνισμού ήδη από τα βυζαντινά χρόνια,καθώς ήταν τόποι παραθερισμού, αλλά και εξορίας, γνωστών προσωπικοτήτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας η νήσος Χάλκη.

Στον κατάφυτο «Λόφο της Ελπίδος» προβάλλει ανακαινισμένη και επιβλητική η Μονή της Αγίας Τριάδος, στην οποία, από το 1844 μέχρι και το 1971, λειτούργησε η περίφημη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, το Ανώτατο αυτό Εκκλησιαστικό Εκπαιδευτήριο, απόφοιτοι της οποίας υπήρξαν διαπρεπείς θεολόγοι, ιερείς και πατριάρχες, ανάμεσα στους οποίους ο Οικουμενικός Πατριάρχης, από το Βασιλικό Ιωαννίνων, Αθηναγόρας και ο σημερινός Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, με στενούς δεσμούς με την Ήπειρο. Και αυτό γιατί, πριν από τη φοίτησή του στη Σχολή είχε μαθητεύσει στο Ζωγράφειο Λύκειο, στο ιστορικό αυτό Σχολείο της Κωνσταντινούπολης, δημιούργημα του μεγάλου Ηπειρώτη Εθνικού Ευεργέτη, από το Κεστοράτι της Β.Η. Χρηστάκη Ζωγράφου.

Θερμή, για τούτο το λόγο, η υποδοχή από τον Ηγούμενο της Μονής που είχε αρμοδίως ειδοποιηθεί για την εκεί επίσκεψή μας και κατατοπιστική η ενημέρωσή μας στην αίθουσα υποδοχής, για την ιστορία και τη δράση της Μονής, για τη Θεολογική Σχολή και την προσφορά της κατά τα χρόνια της λειτουργίας της και για τις προσπάθειες που καταβάλλονται σε διεθνές επίπεδο για την επαναλειτουργία της. Ακολούθησε ενδιαφέρουσα επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη της Μονής, εμπλουτισμένη, ιδιαίτερα κατά τα χρόνια της λειτουργίας της, με μια αναρίθμητη συλλογή συγγραμμάτων, χειρογράφων και κειμηλίων, που αποτελούν πραγματική κιβωτό του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.

Υπήρχαν επίσης και επιπρόσθετοι λόγοι που είχαν καταστήσει συγκινησιακό το όλον περιβάλλον της Μονής και της Σχολής με την πλούσια Βιβλιοθήκη τους• γνωρίζαμε και το διαπιστώσαμε επί τόπου πως αρκετά από τα πολύτιμα αυτά βιβλία προέρχονταν από δωρεά του Χρηστάκη Ζωγράφου. Αυτός διακατεχόταν από πραγματική αγάπη για την Παιδεία, με τα νάματα της οποίας είχε διαποτισθεί ως μαθητής της Ζωσιμαίας Σχολής των Ιωαννίνων, στην οποία είχε φοιτήσει πριν μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, ανάμεσα στις αναρίθμητες ευεργεσίες του, είχε ιδρύσει την περίφημη «Ζωγράφειο Βιβλιοθήκη» και εξέδιδε αρχαίους Έλληνες συγγραφείς ,με σχόλια και κριτική επεξεργασία, από Έλληνες και ξένους λογίους και επιστήμονες• τα συγγράμματα αυτά τα διοχέτευε σε κάθε πνευματικό ίδρυμα, ανάμεσα στα οποία ήταν και η Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Επειδή δε είχε κατανοήσει ότι η Σχολή αυτή αποτελούσε ένα φυτώριο πραγματικό που εξέθρεψε πνευματικά αναστήματα της Εκκλησίας και της Παιδείας, την ενίσχυε και οικονομικά για να ανταποκρίνεται στις ποικίλες λειτουργικές της ανάγκες• παράλληλα δε πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες στο Γένος και στην Εκκλησία, οι οποίες αναγνωρίστηκαν επίσημα και ανακηρύχθηκε «Μέγας Ευεργέτης του Γένους και της Εκκλησίας».

Μια ακόμα ημέρα γεμάτη ικανοποίηση για τον Απόδημο -και ιδιαίτερα τον Ηπειρωτικό- Ελληνισμό, για τη δράση του και την προσφορά του στα πλαίσια του Οικουμενικού Ελληνισμού. Έναν Ελληνισμό διαποτισμένο με το γενναίο Πνευματικό και Κοινωνικό Κίνημα του Διαφωτισμού, που, κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες, κίνησε ελεύθερα με όλες τις δυνάμεις του, κατά τα μέτρα της νοημοσύνης και της αρετής του, το ιλαρό φως της Εθνικής μας Ιστορίας. Αυτού του φωτός την παρουσία θεωρούμε τελείως απαραίτητη, ιδιαίτερα σήμερα, κάτω από τις δύσκολες συνθήκες που περνάει ο τόπος μας.