Συνήθως λέμε ο παλιός καλός κινηματογράφος, βλέπουμε  και ξαναβλέπουμε  τις ταινίες  και ακόμη δεν τις χορταίνουμε και ας τις έχουμε ξαναδεί πολλές φορές. Έτσι νοσταλγούμε και τις γιορτές όπως τις ζούσαμε τότε εκείνα τα χρόνια, όπως και τις Απόκριες, γιατί σήμερα ο κόσμος δεν γλεντάει,  γιατί δεν έχουν βιώματα από γλέντια με τραγούδια, που παρ’ ότι  έχουν γραφτεί εδώ και πολλά χρόνια, κι’ όμως αυτά χορεύονται.

Σήμερα αυτοί που έχουν χρήματα κλείνουν πρώτο τραπέζι στην πίστα για το θεαθήναι, με ποσά που  ξεπερνούν  τη φορολογική δήλωση του μέσου Έλληνα. 

Συνήθως περιστοιχίζονται από κόλακες και… γυναίκες… και ‘’γλεντάνε’’. Από την άλλη  βλέπεις τη νεολαία  τη σημερινή  με ένα ποτήρι στο  χέρι ξενέρωτοι, με απλανές βλέμμα ή να κοιτάνε το κινητό. Τότε στην εποχή μας όλες τις γιορτές τις ζούσαμε γλεντώντας  πραγματικά, τηρώντας τα ήθη και τα έθιμα της πόλης μας. 

Μιλάμε για τα μετακατοχικά χρόνια που τα κέντρα διασκέδασης ήταν λιγοστά. Στις γειτονικές ταβερνούλες και τα καφενεία που αυτές τις ημέρες  στολίζονταν για τις γιορτές των Απόκρεω συνωστιζόμασταν οικογενειακώς και με συγγενείς και φίλους και γλεντούσαμε. 

Ποιος της γενιάς μου δεν θυμάται τον σοκολατοπόλεμο με εκείνες τις μικρές σοκολατίτσες που πετούσαμε στα απέναντι τραπέζια και τις σερπατίνες και μας τις ανταπέδιδαν. Οι περισσότεροι ήταν αποκριάτικα ντυμένοι και ειδικά οι άντρες ντυμένοι γυναίκες και οι γυναίκες άντρες και δώστου γέλια και πειράγματα.

Θυμάμαι το καφενείο «Αβέρωφ» στην κεντρική πλατεία (απέναντι από το Διεθνές για όσους δεν ξέρουν)  επίσης το «Ελλάς» και το «Βρετάνια» γιόμιζαν κόσμο  και γίνονταν πραγματικά γλέντια με συμμετοχή όλων των θαμώνων, ολονύχτια οικογενειακά. Θα έχετε ακουστά οι νεότεροι το νυφοπάζαρο στην πλατεία, που βολτάραμε από το Δημαρχείο μέχρι το Δικαστικό Μέγαρο. Τις Απόκριες το μεγάλο νταβαντούρι γινόταν εκεί στην πλατεία όπου κυριαρχούσε πανζουρλισμός από το χαρτοπόλεμο και  τις σερπατίνες. Τρακατρούκες για εκφοβισμό που έσκαγαν στα πόδια και οι γυναίκες  ξεφωνίζανε τάχα φοβισμένα.

Τότε ο κόσμος ντύνονταν αποκριάτικα και άλλαζαν επισκέψεις στα σπίτια, χτύπαγαν την πόρτα, τους άνοιγαν, στέκονταν αμίλητοι μέχρι να τους γνωρίσουν και δώσε του γέλια και χαρές. Κατέβαινε το γαϊτανάκι από τα Ζευγάρια και τα γλέντια να παίρνουν και να δίνουν.       

Το ξεφάντωμα στην πλατεία κράταγε μέχρι αργά, αλλά ο κόσμος  πήγαινε  και στους μαχαλάδες  για να χορέψουν  στις Τζαμάλες που κάθε μαχαλάς είχε την δική του. Αφού γλεντούσαν στη δική τους, μετά έπαιρναν σβάρνα και τις άλλες Τζαμάλες να δούνε πια ήταν η καλύτερη.

Οι τζαμάλες  στα Γιάννινα είναι ονομαστές  που γινόντουσαν σε κάθε μαχαλά  της πόλης, του Κάστρου, Κουρμανιού, Σιαράβας, Καλούτσιας, Πλατανάκια, Κουραμπά, Πλάτανο, Ζευγάρια Λούτσας…  Γύρω από αυτές χόρευαν οι παλιοί Γιαννιώτες αποκριάτικα τραγούδια σατυρικά και μη ‘’Πως στουμπίζουν το πιπέρι’’,  ‘’Στης ακρίβειας τον καιρό’’, ‘’Ο Χαραλάμπης’’, ‘’της τεμπέλας η μπουγάδα’’  πειράζοντας  καταστάσεις. ‘’Ξύλα για τα’ Αποκριές να χορεύουν οι γριές με τις παρδαλές ποδιές, τα βαμμένα τα μαλλιά τα φακιόλια τα πουα πάνω απ’ την καραμπογιά’’. 

 Εγώ που έμενα στη Σιαράβα στην περιοχή των Ταμπάκηδων κάτω από τις παλιές στρατώνες θυμάμαι τον μπάρμπα Χαρίση. Γλεντζές παραδοσιακός Ταμπάκος σαν τον Σιούλα  του Δ. Χατζή, κεφάτος  γελαστός ροδοκόκκινος  χαρωπός  με κόκκινη μύτη, πότε από τις χιονίστρες, πότε από τον ήλιο που δούλευε τα καλοκαίρια, μα πιότερο από το κρασί γιατί ήταν κρασοπατέρας  και τα βράδια τα έπινε στου Βαγενά. 

«Μασκαρεύονταν και εκείνος (αλλά κάθε μέρα μασκαρεμένος ήταν στα Ταμπάκικα που δούλευε), με γάνες στο πρόσωπο για προσωπίδα, κανίστρα στο κεφάλι για καπέλο και ένα ριγέ αγριλίσιο μαλλινοσέντονο στο κορμί παριστάνοντας τον αράπη αρκουδιάρη, χαρακτηριστικές φιγούρες εκείνης της εποχής που έκαναν εντύπωση στα ήθη και στα έθιμα της ήρεμης Γιαννιώτικης κοινωνίας και μαζί με τους άλλους μασκαράδες της γειτονιάς έμπαινε στο γλέντι. 

Το γλέντι κράταγε μέχρι τα ξημερώματα της Καθαρής Δευτέρας όπου και τελείωνε με το περιβόητο χάσκο του μπαρμπα- Χαρίση. Το χάσκο ήταν παιχνίδι αποκριάτικο και έπαιρναν μέρος όλοι οι γανωμένοι μασκαράδες γύρω από την τζαμάλα. 

Ένα αυγό σφιχτοβρασμένο δεμένο με σπάγκο, βουτηγμένο στο γιαούρτι πήγαινε πέρα δώθε στα ανοιχτά στόματα των παικτών και πασαλείφονταν από το γιαούρτι ώσπου να χάψουν το αυγό. (Ελένη Παναγοπούλου - Παπαθανασίου)».

Στο χωριό μου κάναμε αυτοσχέδιες  προσωπίδες παρέα με άλλα παιδιά και πηγαίναμε από σπίτι σε σπίτι και μας δίνανε αυγά και πενταροδεκάρες. Κι’ αν οι νοικοκυρές δεν μας δίνανε τις κοροϊδεύαμε: «Τσουκνίδα μακροκλώναρη και παλιοτσιρλιάρα  με τ’ όνα  χέρι τρως ψωμί και τ’ άλλο ξύν’ς τον κώλο».

Οι μεγαλύτεροι το μεσημεράκι πηγαίνανε από σπίτι σε σπίτι  τραγουδώντας, με ένα γαϊδουράκι  στολισμένο,  και τους κερνούσανε, πίτες κρέας κοκορέτσι και ποτό, που δίνανε και στο γαϊδουράκι που αργότερα μεθούσε και ‘’γκάριζε’’ και έτρεχε αλαφιασμένο κι εμείς τα παιδιά να τρέχουμε ξωπίσω.

Ένας αστείος χωριανός έβαζε μια μικρή γατούλα σε ένα μικρό τσουβάλι  μπροστά στην κοιλιά του, ντυμένος γυναίκα και έκανε την εγκυμονούσα. Εκεί στο μεσοχώρι προσποιούταν ότι γεννούσε ελευθερώνοντας το γατάκι και δώστου   επευφημίες ’να σου ζήση’ κι’ εκείνος με κινήσεις λεχώνας έβγαζε από το στήθος του ένα μπουκάλι με γάλα και τάιζε το γατάκι.

Το βράδυ ανάβανε φωτιές και ντυμένοι αποκριάτικα ένας έκανε την πεθερά κι’ άλλος τη νύφη και να μαλώνουν την ώρα που βάζανε τα ξύλα στη φωτιά. Τραγούδια και χορό όλοι οι καρναβαλιστές κι’ όποιος δεν χόρευε τον χτυπούσαν με το τσουβάλι με τη στάχτη και γίνονταν μαυριδεροί σαν αράπηδες δημιουργώντας πανζουρλισμό.

 Άλλα χρόνια, άλλες συνήθειες, άκρατος αυθορμητισμός από δίψα για λίγο γλέντι, ξεφεύγοντας από την φτωχή και μίζερη καθημερινότητα.

Καλές απόκριες και καλή Σαρακοστή

(Μέτσοβο)