Έχουμε, ως πνευματικά όντα, οι άνθρωποι τη δυνατότητα, όχι μόνο να ερχόμαστε σε επαφή με το περιβάλλον -φυσικό και κοινωνικό- και να δεχόμαστε τις επιδράσεις του, αλλά ταυτόχρονα να παίρνουμε θέση πάνω σ’ αυτά που υπάρχουν και συμβαίνουν γύρω μας. Υπό μια όμως -εντελώς απαραίτητη- προϋπόθεση: οι καθημερινές εμπειρίες της ζωής να μην μας αφήνουν αδιάφορους και ασυγκίνητους, αλλά να θέτουν σε λειτουργία τις ανάλογες νοητικές και ψυχικές λειτουργίες, να αξιοποιούμε τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας και να δημιουργούμε, στη συνέχεια, τα πλαίσια στα οποία πρέπει να κινούμαστε. Όπλο μας σε μια τέτοια προσπάθεια είναι η ανάλογη εμπειρία για καθετί  που μας απασχολεί στη ζωή.

Μας προειδοποίησε για τούτο ο Πλάτων, με τη διαπίστωση που επισημαίνει στο έργο του «Γοργίας ή περί ρητορικής ανατρεπτικός», με τη φράση: «Εμπειρία μεν ποιεί τον αιώνα ημών πορεύεσθαι κατά τέχνην, απειρία δε κατά τύχην». Αυτό στη γλώσσα μας σημαίνει πως «η εμπειρία μας κάνει να πορευόμαστε στη ζωή μας γνωρίζοντας τι κάνουμε, η απειρία δε να πορευόμαστε στην τύχη».

Πλούσιες οι εκδηλώσεις της ζωής, πλούσιες και οι εμπειρίες μας, ιδιαίτερα δε σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που όχι μόνο «ποτέ δεν πεθαίνει», αλλά και ούτε και σε αφήνει να πλήξεις ποτέ. Οι θεοί της Ελλάδας φάνηκαν γενναιόδωροι και σε τούτο, στον «περιούσιο λαό» τους. Πλούσια τα ελέη τους από την αρχαία εποχή: μυθολογία, προϊστορία, ιστορία και, στη συνέχεια, πολιτική ζωή. Με τις ζυμώσεις, τις συζητήσεις, με τους εκλογικούς συνδυασμούς τους, με την ποικιλία των πολιτικών σχημάτων να αναπηδούν από τις κάλπες, με τους ατελεύτητους διαξιφισμούς τους από την επόμενη ημέρα των εκλογών. Διαξιφισμοί που, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε κάνουν να συλλογίζεσαι πως ένας είναι ο πολέμιος της Ελλάδας: και αυτός είναι ο Έλληνας, κάθε φορά που κυριαρχείται από πείσματα, εμπάθειες, φτηνούς συναισθηματισμούς και συμφέροντα, με κορύφωση την ανυπαρξία πνεύματος κοινωνικού συνόλου και την επικράτηση του εγώ στη θέση του εμείς.

Όταν δε οι πολιτικοί ηγεμόνες της χώρας, που δεν έχουν καμιά σχέση με τους γνήσιους πολιτικούς ηγέτες, αντιλαμβάνονται πως επίκειται η περίοδος της πλήξης, από την οποία κινδυνεύει και η ηγεμονία τους, καταφεύγουν, για την καταπολέμησή της, στον ανούσιο και ατελέσφορο ανασχηματισμό. Έχουν δε την ψευδαίσθηση ότι δημιουργούν στους πολίτες ένα κλίμα αλλαγής και ανανέωσης με στόχο την παράταση της ηγεμονίας τους μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Είχα την ευκαιρία, κατά τη δωδεκάχρονη θητεία μου στο Δήμο Ιωαννιτών, από τη θέση του δημοτικού συμβούλου και αντιδημάρχου, ιδίως κατά την πρώτη περίοδο που η παράταξή μας είχε στα χέρια της τη διοίκηση του Δήμου, να διαπιστώσω, «κατά τέχνην» και όχι «κατά τύχην», πόσο ανώφελος για την επίλυση των θεμάτων που απασχολούν το κοινωνικό σύνολο είναι ο κυβερνητικός ανασχηματισμός. Και τούτο, διότι συμβάλλει στη διαιώνιση και, στη συνέχεια, στη ματαίωση της επίλυσης ενός κοινωνικού προβλήματος. Προωθούσαμε ένα θέμα στο αρμόδιο υπουργείο. Αν ο υπουργός σ’ αυτό ήταν, «κατά τέχνην», του αναστήματος Τρίτση, Παρασκευά Αυγερινού, Κουλουριάνου ή Δρεττάκη -όπως συνέβη την πρώτη τετραετία του ΠΑΣΟΚ- έβρισκε άμεσα τη λύση του. Διαφορετικά, αν ο υπουργός κατείχε το αξίωμα «κατά τύχην», όπως συνέβη κατά κανόνα μετά τις εκλογές του 1985 -και συμβαίνει δε και μέχρι σήμερα- το πρόβλημα βρισκόταν σε εκκρεμότητα. Αν μάλιστα συνέβαινε και κάποιος ανασχηματισμός, το πρόβλημα ακολουθούσε το δρόμο της ματαίωσης, γιατί ο νέος που αναλάμβανε δεν ήταν σε θέση, όχι να λύσει το πρόβλημα, αλλά ούτε καν να το κατανοήσει.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την περίπτωση ενός τέτοιου «κατά τύχην» υπουργού. Είχαμε πάει σε μια συγκέντρωση υπαλλήλων του υπουργείου του, όπου μίλησε. Ακολούθησε συζήτηση και τον ρώτησα: «Γιατί δεν εφαρμόζετε το νόμο που ψηφίστηκε από τη δική σας κυβέρνηση;». Και ξέρετε τι μου απάντησε; «Είχατε τέσσερις υπουργούς από την πατρίδα σου και δεν τον εφάρμοσαν. Εγώ θα βγάλω το φίδι από την τρύπα;».

Τέτοιοι ήταν, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι υπουργοί της μεταπολίτευσης από το 1985 και μετά. Έτσι φτάσαμε στα χάλια που βρισκόμαστε σήμερα. Γι’ αυτό ακούμε σχηματισμούς και ανασχηματισμούς κυβερνήσεων με πληθώρα «κατά τύχην» υπουργών και υφυπουργών και μας πιάνει αλλεργία.

Εκείνη ακριβώς την εποχή κατανόησα το βαθύτερο νόημα της φράσης που είχε διατυπώσει ο Νίκος Γκάτσος, πως «η σύγχρονη Ελλάδα έγινε από τις εξαιρέσεις της». Ο ίδιος μάλιστα, σε σχετική ερώτηση, διευκρίνισε ότι μιλώντας για «εξαιρέσεις» εννοούσε τον Ιωάννη Καποδίστρια, τον Χαρίλαο Τρικούπη και τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στο ίδιο μήκος κύματος, αργότερα, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος επισήμανε: «Αν ο Ελευθέριος Βενιζέλος δημιούργησε τη Μεγάλη Ελλάδα, ο Ιωάννης Καποδίστριας έφτιαξε την Ελλάδα». Συνεπώς, το πρόβλημα δε βρίσκεται στην πραγματοποίηση ή μη ενός κυβερνητικού ανασχηματισμού, αλλά στην ποιότητα του κυβερνητικού σχηματισμού.