ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
Ζώντας στην εποχή της καθολικής αποδόμησης!
Είναι καιρός τώρα που η ανθρωπότητα έχει εισέλθει στην εποχή της καθολικής αποδόμησης. Αξίες, αρχές και κανόνες, ακόμη και θεσμοί που επί αιώνες ρύθμιζαν την κοινωνική, οικονομική και πολιτική λειτουργία και ζωή των ανθρώπων, τελούν υπό διαρκή αμφισβήτηση, αν δεν έχουν ήδη τεθεί στο περιθώριο. Από το ρ. «απο-δομώ» η ετυμολογική προέλευση της λέξη σημαίνει: διαλύω, καταστρέφω την οργάνωση, ό,τι συντελεί στην ομαλή λειτουργία ενός οργανωμένου συνόλου. Η Τέχνη, κάθε μορφή και είδος της, ως « η φωνή της εποχής της», σύμφωνα με τον νομπελίστα Γ. Σεφέρη στις «Δοκιμές» του, ως ευαίσθητος κοινωνικός σεισμογράφος, καταγράφει τις «σεισμικές» – μικρές ή μεγάλες- «δονήσεις» κάθε εποχής. Η ανισορροπία, η αντιφατικότητα και ο παραλογισμός της σύγχρονης εποχής, έμελλε λοιπόν, να επηρεάσουν έντονα τα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα, αλλά και πολλά μυθιστορήματα των αρχών του αιώνα μας. Χαρακτηριστικό είναι το μυθιστόρημα του διάσημου Αμερικανού μυθιστοριογράφου Κουρτ Βόννεγκατ «Το πρωινό των πρωταθλητών» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Πατάκη), στο οποίο καταγράφεται, περιγράφεται αλλά και στηλιτεύεται η αποδόμηση των πάντων στην εποχή μας: της επιστήμης, της τέχνης, της θρησκείας, των ιδεολογιών.
20 Μάρ 2025 • 09:08
SHARE
Είναι καιρός τώρα που η ανθρωπότητα έχει εισέλθει στην εποχή της καθολικής αποδόμησης. Αξίες, αρχές και κανόνες, ακόμη και θεσμοί που επί αιώνες ρύθμιζαν την κοινωνική, οικονομική και πολιτική λειτουργία και ζωή των ανθρώπων, τελούν υπό διαρκή αμφισβήτηση, αν δεν έχουν ήδη τεθεί στο περιθώριο. Από το ρ. «απο-δομώ» η ετυμολογική προέλευση της λέξη σημαίνει: διαλύω, καταστρέφω την οργάνωση, ό,τι συντελεί στην ομαλή λειτουργία ενός οργανωμένου συνόλου. Η Τέχνη, κάθε μορφή και είδος της, ως « η φωνή της εποχής της», σύμφωνα με τον νομπελίστα Γ. Σεφέρη στις «Δοκιμές» του, ως ευαίσθητος κοινωνικός σεισμογράφος, καταγράφει τις «σεισμικές» – μικρές ή μεγάλες- «δονήσεις» κάθε εποχής. Η ανισορροπία, η αντιφατικότητα και ο παραλογισμός της σύγχρονης εποχής, έμελλε λοιπόν, να επηρεάσουν έντονα τα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα, αλλά και πολλά μυθιστορήματα των αρχών του αιώνα μας. Χαρακτηριστικό είναι το μυθιστόρημα του διάσημου Αμερικανού μυθιστοριογράφου Κουρτ Βόννεγκατ «Το πρωινό των πρωταθλητών» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Πατάκη), στο οποίο καταγράφεται, περιγράφεται αλλά και στηλιτεύεται η αποδόμηση των πάντων στην εποχή μας: της επιστήμης, της τέχνης, της θρησκείας, των ιδεολογιών.
Από πολύ νωρίς έγινε αντιληπτό ότι η παρατεταμένη κρίση των αξιών, η απώλεια προσανατολισμού, το ακατάληπτο άγχος, η παρεπόμενη μοναξιά και γενικότερα η δραματική αίσθηση της ύπαρξης, είναι απότοκα της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης, αυτού του «αχταρμά» που επέβαλε το σημερινό χρεοκοπημένο και με συνεχείς κρίσεις τροφοδοτούμενο παγκόσμιο οικονομικο-πολιτικό σύστημα. Είναι φανερό ότι το εν λόγω σύστημα θέλει τον σημερινό άνθρωπο άβουλο και α-πολίτικο, δίχως πατρίδα και θρησκεία, με διαλυμένη την οικογένεια, δίχως πυξίδα προσανατολισμού, δήθεν «οικουμενικό», για να μπορεί να είναι πειθήνιος στις πολιτικές υποδείξεις, στις καταναλωτικές και τις ψυχαγωγικές του προτιμήσεις. Και έχει γι΄ αυτό όλα τα μέσα τα οποία η σύγχρονη παντοδύναμη τεχνολογία τού προσφέρει αφειδώς, ο Μεγάλος Αδελφός που προφήτεψε ο Τζωρτζ Όργουελ στο μνημειώδες έργο του «Η φάρμα των ζώων».
Η καθολική αυτή αποδόμηση έχει εμφανή τον αντίκτυπο στη λειτουργία της σημερινής κοινωνίας με την καθολική αποδιοργάνωσή της, τη σύγχυση, την έξαρση της παραβατικότητας και της εγκληματικότητας, τη διαφθορά και την ηθική σήψη. Ποτέ ο άνθρωπος δεν ήταν «αγγελικά πλασμένος», αλλά η αποθηρίωση και ο κυνισμός του σημερινού «πολιτισμένου» ή «ανεπτυγμένου», όπως αυτοχαρακτηρίζεται, ανθρώπου, έχει ξεπεράσει κάθε όριο, τηρουμένων βεβαίως των αναλογιών με προηγούμενες πολιτισμικές περιόδους του. Το φαινόμενο «τραμπισμός», με την κατάλυση ακόμη και των στοιχειωδών κανόνων του φιλελευθερισμού, της πολυδιαφημιζόμενης ως “πανάκεια” από τον Άνταμ Σμιθ και εντεύθεν «ελεύθερης οικονομίας» (η Πανάκεια, ειρήσθω εν παρόδω, ήταν ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας επί πάσας νόσου) αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει.
Η πλειονότητα των πολιτικών, σε διεθνές πλέον επίπεδο, αφίστανται του λειτουργήματός τους ως υπηρετών και παιδαγωγών του λαού, διαπλεκόμενοι με μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα και τεράστια οικονομικά σκάνδαλα. Έτσι που το λεγόμενο από τον Εμμανούλ Ροϊδη στα Αφηγήματά του «εισέρχονται εις την πολιτικήν χωρίς βρακίον εις τον πισινό των και εξέρχονται ζάπλουτοι» να έχει απόλυτη εφαρμογή. Ρίξτε μια ματιά στους ηγέτες που μας κυβερνούν σε παγκόσμιο επίπεδο, πόσο μικρό είναι το πολιτικό – και προπαντός το ηθικό- ανάστημά τους. Πόσες ανακρίβειες, πόσα ψέματα λένε στους λαούς τους, σε πόσες βαπτίσεις, σε βαθμό βιασμού της νοημοσύνης μας, προβαίνουν στις έννοιες. Από το success story στην οικονομία (κι ας στενάζουν οι τσέπες μας), μέχρι την «ασφάλεια» του πολίτη (κι ας οργιάζει το έγκλημα) και τον πολυδιαφημιζόμενο κρατικό εκσυγχρονισμό (κι ας πνιγόμαστε όταν βρέχει, καιγόμαστε όταν έχει ζέστη, παραλύει το κράτος όταν χιονίζει) εγχωρίως. Και το θλιβερό είναι ότι βρίσκουν ένθερμο συμπαραστάτη ένα εξωνημένο και ως εκ τούτου ελεγχόμενο από μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους μιντιακό σύστημα.
Διαχρονικές έννοιες όπως της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της αξιοκρατίας και της διαφάνειας, της προόδου, του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης, έχουν προ πολλού απωλέσει το νόημά τους. Και αυτό, όπως σημειώνει στις Ιστορίες του (3.82.4) ο Θουκυδίδης: «έφτασαν στο σημείο να αλλάζουν ακόμη και την καθιερωμένη σημασία των λέξεων ώστε να ταιριάζουν με τις πράξεις τους», συνιστά τη μεγαλύτερη κατάντια για το ανθρώπινο γένος.