Βυθομετρώντας το πολιτικό πέλαγος του Έλληνα θα διαπιστώσεις ότι ο κύκλος της χορευτικής και μουσικής παράδοσης και ο κύκλος του ψωμιού είναι ομότιμοι και ομοούσιοι. 

Πηγή ζωής το ψωμί. Πηγή ζωής ο χορός και το τραγούδι. Ο κύκλος του ψωμιού και ο κύκλος του χορού αποτελούν δύο συμφωνίες ζωής. Αποτελούν δύο δοξαστικές συνθέσεις που υμνούν η μία τα γήινα και καθημερινά και η άλλη τα πνευματικά συστατικά και προσδιοριστικά της  ανθρώπινης διαδρομής, του ανθρώπινου προορισμού.

Ο πλούσιος κόσμος του ψωμιού πανελλαδικά δεν αποτελεί μόνο βασικό διατροφικό αγαθό. Αποτελεί στοιχείο λατρείας με πλούσιο μεταφυσικό και δοξαστικό περιεχόμενο από το στάδιο της σποράς των δημητριακών μέχρι το θαλύσιο άρτο. (Θαλύσιος άρτος ονομάζονταν στην αρχαιότητα το ψωμί, την ώρα που βγαίνει απ’ το φούρνο). Το ψωμί αποτελεί την πεμπτουσία μιας αιώνιας συνεργασίας των χθονίων δυνάμεων που καθορίζουν την πορεία της παραγωγής.

Γεννημένος και μεγαλωμένος σε αγροτική οικογένεια, βίωσα και μυήθηκα στα μυστήρια της σποράς, του θερισμού, τ’ αλωνίσματος, του λιχνίσματος, του αλέσματος, του ζυμώματος και του ψησίματος. Στα παιδικά μου χρόνια πρόσμενα κάθε Σάββατο απόγευμα τη μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού.

Μοσχοβολούσε η γειτονιά.  Η  μυρωδιά του αχνιστού ψωμιού του λουσμένου με λάδι, βασιλικό και ζάχαρη, ηχούσε σαν επινίκειος ύμνος. Αυτό το ψωμί ήταν σαν τη καρποφόρα, τη ζυμώτρα μάνα.

Ο Ησίοδος στη Θεογονία γράφει: Η Δήμητρα, η λαμπρή Θεά, έσμιξε σ’ έρωτα γλυκύτατο με τον ήρωα Ιασίωνα, σ’ ένα χωράφι οργωμένο τρεις φορές, στην πλούσια γη της Κρήτης και γέννησε τον Πλούτο, τον ευεργέτη. Κι αυτός γυρνά ολημερίς τη γη και τη θάλασσα.

Κι όποιος βρεθεί μπροστά του γίνεται πλούσιος παρά το γεγονός ότι ο πλούτος είναι τυφλός. Και πλούσιος σύμφωνα με την ελληνική αντίληψη είναι αυτός που εξασφαλίζει τα πρώτα θεμέλια του σπιτιού. Κι αυτά είναι: το ψωμί, το κρασί και το λάδι. 

Γι’ αυτό στη συνείδηση του Έλληνα ψωμί και χορός, ψωμί και τραγούδι ανήκουν στο ίδιο αξιακό σύστημα. Ο χορός αποτελεί ιερή και κοινωνική λειτουργία. Ενώνει τον άνθρωπο με το διπλανό του.  Ενώνει το άτομο με την πραγματικότητα του σύμπαντος.  Αν βάλουμε μια συντροφιά Ελλήνων να κουβεντιάσουν σε μια πλατεία ενός χωριού θα μαλώσουν. Αν τους ρωτήσεις το πρωί: Τι πάθατε χθες το βράδυ; Θα απαντήσουν:  «Ήρθαμε σε λόγια». Αν στην ίδια συντροφιά στήσετε χοροστάσι, θα χορεύει αγαπημένα ως το πρωί.

«Ο λόγος διχάζει. Ο χορός ενώνει». Ο Όμηρος στην Ιλιάδα αναφέρει: «ωρχεύνι, αλλήλων επί καρπώ χείρας έχοντες». Χορεύουν κρατώντας ο ένας τους καρπούς των χεριών του άλλου.

* Ο Ελευθέριος Γείτονας είναι Γενικός Διευθυντής των «Εκπαιδευτηρίων Γείτονα»