Ένα σοβαρό γεγονός συντελέστηκε στον εκθεσιακό χώρο της Εθνικής Πινακοθήκης με την παρουσίαση έργων χαρακτικής ενός καλλιτέχνη. Οι εικόνες προκάλεσαν την αγανάκτηση και την οργή της πλειοψηφίας του κόσμου, που παρακολούθησε άναυδος την βία εκ μέρους ενός βουλευτή και την αντίδραση τόσο των πολιτικών κομμάτων όσο και ανθρώπων της τέχνης.

Προσωπικά θεωρώ ότι δεν έπρεπε να συμβούν όλες αυτές οι πολιτιστικές εκτροπές και να δημιουργήσουν στον κόσμο αμφιβολία για την αξία γενικά της τέχνης, αλλά και προβληματισμό για τις σκοπιμότητες του Υπ. Πολιτισμού. Τόσο ο δημιουργός της έκθεσης όσο και το Υπ. Πολιτισμού ξεπέρασαν κάθε όριο ανοχής των πολιτών και δημιούργησαν δικαιολογημένα την υποψία ότι όλα έγιναν στη βάση ενός σχεδίου κρυφού και ανομολόγητου.

Προφανώς και το περιεχόμενο της έκθεσης παραβίασε βασικά δικαιώματα των πολιτών και πρόσβαλε κοινωνικά σύμβολα με θρησκευτική και ιστορική βάση. Ο καλλιτέχνης έδειξε με τις εικόνες της έκθεσης ότι τα σύμβολα της Εκκλησίας δεν είναι ιερά και ούτε μπορούν να συνδέονται με την συνείδηση των πιστών. Επίσης, αυτή η θεματολογία φανερώνει το ανιστόρητο του δημιουργού, ο οποίος δεν θα έχει διαβάσει ούτε μια σελίδα της νεοελληνικής ιστορίας, αφού δείχνει ότι η Εκκλησία δεν βοήθησε τον ελληνισμό ούτε στην περίοδο της τουρκοκρατίας ούτε και την επανάσταση του ΄21.

Είναι μια παράσταση υβριστική, μηδενιστική και αρνητική για κάθε σχέση του Έλληνα με την ορθόδοξη εκκλησία στον ιστορικό χρόνο. Αλλά και αυστηρά ως έργο τέχνης πώς μπορεί να εκφράσει ανάγκες και ευαισθησίες του κόσμου, όταν σε πνίγει με χυδαιότητα και πολιτιστική βαρβαρότητα; Η τέχνη εξανθρωπίζει το άτομο και δεν του γεννά αισθήματα μίσους, εχθρότητας και βαρβαρότητας.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά για τον ρόλο της τέχνης στη ζωή όλων μας. Όμως με το κείμενό μου θέλω να επιμείνω σε δύο ζητήματα: Πρώτα, αν η τέχνη έχει όρια και ύστερα, αν η Εθνική Πινακοθήκη είναι ανοιχτή για κάθε μορφή τέχνης.

Εκτιμώ πως η κοινότητα των καλλιτεχνών γενικά από αντίδραση προς τον σταλινισμό και προς τον ναζισμό υποστηρίζει ότι ο κάθε καλλιτέχνης έχει το δικαίωμα να εκφράζεται, όπως αυτός νιώθει την ανάγκη. Δηλαδή, η τέχνη δεν έχει όρια και επομένως ο κάθε έλεγχος δεν είναι αποδεκτός. Όμως ξεχνάμε ότι και οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να προστατεύουν τα πιστεύω τους, τις αξίες και γενικά τις αρχές τους από «προϊόντα» της τέχνης, τα οποία αδιαφορούν για κάθε συλλογική ανάγκη και απαίτηση. Άλλωστε, σε μια δημοκρατική κοινωνία νομίζω ότι προηγείται η κοινωνική ανάγκη από την ατομική επιλογή. Ύστερα οι ατομικές ιδιαιτερότητες σήμερα περισσότερο ενοχλούν το κοινωνικό αίσθημα παρά το ωφελούν.

Σχετικά δε με την παραχώρηση της Εθνικής Πινακοθήκης από το Υπ. Πολιτισμού, νομίζω πως παραβιάστηκε η αρχή της προστασίας των δικαιωμάτων του πολίτη. Το Σύνταγμα έχει καθιερώσει την ανεξιθρησκεία και αναγνωρίζει ως επικρατούσα την Ορθόδοξη Εκκλησία. Αυτή η συνταγματική δέσμευση δεν επιβάλλει στο κράτος τον σεβασμό της θρησκευτικής πίστης του πολίτη; Μπορεί ο κάθε καλλιτέχνης να περιφρονεί, να υβρίζει και να χυδαιολογεί σε χώρο δημόσιο τα πιστεύω του κάθε πολίτη; Μήπως είναι χρησιμότερο οι καλλιτέχνες με «ιδιαιτερότητες» στα έργα τους να προτιμούν χώρους ιδιωτικούς ώστε να απευθύνονται μονάχα σε όσους τους επιλέγουν;

Γι’ αυτό υποστηρίζω ότι η Υπουργός Πολιτισμού φέρει όλη την ευθύνη για την λειτουργία της έκθεσης στην Πινακοθήκη και πιστεύω ότι τα κίνητρά της κινούνται σε άλλα πεδία και όχι στην ανάγκη πολιτιστικής δράσης. Ανάλογη ευθύνη βλέπω και στα κόμματα που με τόση ευκολία μίλησαν για την απόλυτη ελευθερία της τέχνης και ξεστόμισαν ότι είναι και εκπρόσωποι των πολιτών.

Όσο για τον συγκεκριμένο βουλευτή που βιαιοπράγησε στον χώρο της έκθεσης, εκτιμώ πως μ’ αυτόν τον τρόπο εξανάγκασε τα ΜΜΕ να ασχοληθούν και με αυτό το θέμα. Γιατί συχνά «χάνονται» από την επικαιρότητα ζητήματα που έχουν μεγάλη σημασία με την σωστή και αντικειμενική πληροφόρηση.

Χάρης Λεοντάρης