Το Κεφαλόβρυσο, αποτίοντας φόρο τιμής στη μνήμη και την θυσία των αδίκως καέντων την 10η Ιουλίου του 1943 ανήγειρε ΗΡΩΟ στην κεντρική πλατεία του χωριού και σε περίοπτη θέση, όπως αξίζει σε ήρωες. Η κατασκευή του Ηρώου μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο, ως ένα ενιαίο, καλά μελετημένο και εκτελεσμένο, σύνολο πέτρινων υπαίθριων μικροκατασκευών έγινε με δωρεά, εξ’ ολοκλήρου, από τον επιφανή κοντοχωριανό μας, από το Βασιλικό, αείμνηστο Σταύρο Σέχη Σεχόπουλο.Την μελέτη, σχεδίαση και υλοποίηση του έργου ανέλαβε ο διάσημος γλύπτης Κων. Κλουβάτος, ο οποίος με ζήλο και μεράκι, εργαζόμενος σκληρά ο ίδιος και βοηθούμενος και από άλλους τεχνίτες-εργάτες, έφερε σε πέρας αυτό το σοβαρό και δύσκολο, για την τότε εποχή, καλλιτεχνικό έργο. 

Το έργο περιλάμβανε, σε οικόπεδο - τμήμα της πλατείας, έκτασης περίπου 500 τ.μ., τα εξής:

- Το κυρίως Ηρώο από γκρίζο μάρμαρο διαστάσεων 1,50χ2,50 μ. και πάχους 0,25 μ. με την βάση και τις μαρμάρινες πλάκες ένθεν και ένθεν του ηρώου, όπου αναγράφονταν τα ονόματα των 22 αδίκως καέντων και πυρποληθέντων υπό των Ναζί χωριανών μας και μερικών από άλλα χωριά του Πωγωνίου.

- Διακοσμητικό σιντριβάνι στο κέντρο του χώρου, δηλαδή πέτρινη τετράγωνη κατασκευή διαστάσεων 5χ5 μ. περίπου και βάθους 1 μ. με περιμετρική τοιχοποιία από αρμολογημένες πέτρες της Νεμέρτσικας και δάπεδο επίσης επιστρωμένο με πλάκες της περιοχής. Στο κέντρο του σιντριβανιού ανάβλυζε ο πίδακας, δημιουργώντας μία ευχάριστη ατμόσφαιρα.

- Περιμετρικά του χώρου πέτρινες κατασκευές με διακοσμητικές παραστάσεις και παγκάκια για χρήση από τους επισκέπτες.

- Αγαλματίδια και διάφορες άλλες μικροκατασκευές, συμπληρωματικές της γενικής καλαίσθητης εικόνας του έργου.

- Περίφραξη του χώρου με πέτρινο τοίχο σε ύψος 0,50 μ. και το υπόλοιπο με κάγκελα ύψους επίσης 0,50 μ., συνολικό ύψος περίφραξης 1,00-1,20 μ.

- Διάφορα καλλωπιστικά φυτά, άνθη και θάμνους, σε πολλά σημεία του χώρου που όλα μαζί συνέθεταν ένα όμορφο παρκάκι 

Το ιστορικό κατασκευής 

Το Μνημείο ξεκίνησε να κατασκευάζεται αρχές της 10ετίας του 1950, μετά από απόφαση του Κ.Σ. να αποδεχθεί τη δωρεά του Σταύρου Σέχη Σεχόπουλου από το γειτονικό Βασιλικό. Το «Μνημείο Θυμάτων Κατοχής», όπως ονομάστηκε, κατασκευάστηκε από τον Κων. Κλουβάτο (1923-2007) και τα αποκαλυπτήριά του έγιναν το 1959. Αποτελούσε ένα από τα πρώτα έργα χωροπλαστικής στην Ελλάδα, καλλιτεχνικού ρεύματος που εισήγαγε ο Κλουβάτος και υπάρχουν ιδιαίτερες αναφορές γι’ αυτό. Ο Κ. Κλουβάτος εισήγαγε στη δεκαετία του ’50, την έννοια της χωροπλαστικής, διαμορφώνοντας εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους (μνημεία, πλατείες, δημόσιοι χώροι, κατοικίες). Το Μνημείο του Κεφαλοβρύσου ήταν η πρώτη χωροπλαστική του Κλουβάτου. Αρχικά αποφασίστηκε να αναφέρεται στην αποτρόπαια πράξη της πυρπόλησης μερίδας Κεφαλοβρυσιτών από τους Γερμανούς στις 10 Ιουλίου του 1943. Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου έκανε ο Νομάρχης Ιωαννίνων, στην τελετή που πραγματοποιήθηκε, ενώ παρευρίσκονταν ο Μητροπολίτης Δρυινουπόλεως – Πωγωνιανής και Κονίτσης, η μπάντα της 8ης Μεραρχίας Στρατού, ο Πρέσβης της Κύπρου, ο δωρητής Σ. Σεχόπουλος, αλλά και μεγάλος αριθμός κατοίκων τόσο του Κεφαλοβρύσου με επικεφαλής τον Πρόεδρο της Κοινότητας Αλ. Πότση, όσο και των γύρω οικισμών. Ο δωρητής κατά την διάρκεια της εκδήλωσης αιτιολόγησε την προσφορά του, λέγοντας ότι: «…Το Κεφαλόβρυσο πρόσφερε θυσίες στον αγώνα υπέρ της ελευθερίας και εις αυτό οφείλεται η απόφασίς μου ανεγέρσεως του μνημείου τούτου. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν ιδικήν των γλώσσαν, αλλά έγραψαν σελίδες ελληνικής δόξας».

Η αρχική επιγραφή –επικεφαλίδα-προμετωπίδα– στο Ηρώο αναγράφηκε από τον ίδιο τον Κλουβάτο:

«ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΓΙΝΗΚΑ ΣΑΝ ΕΝΑ ΣΩΜΑ

ΓΙΓΑΝΤΙΟ ΣΩΜΑ

ΠΑΝΑΣΑΙΝΕΙ ΖΕΣΤΟΝ ΑΓΕΡΑ ΚΙ ΑΓΡΙΑ ΦΩΤΙΑ ΜΑΚΡΙΑ

ΠΙΣΩ ΑΠΤΑ ΓΚΡΕΜΙΣΜΕΝΑ ΜΑΣ ΤΕΙΧΗ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥΤΟ ΑΝΕΘΗΚΕΝ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΕΧΗΣ 

ΣΕΧΟΠΟΥΛΟΣ»

 

Επαγγελματισμός και μεράκι…

Πρέπει να επισημάνω ότι η καλλιτεχνική ευαισθησία και η συνείδηση του γλύπτη Κλουβάτου ήταν ανεπτυγμένες σε τέτοιο βαθμό, που χρησιμοποίησε υλικά της παλιάς εποχής (του ολοκαυτώματος). Γι’ αυτό το λόγο επισκέφτηκε το υδραγωγείο του Αλή Πασά στο Παλιοχώρι, είδε τα υλικά και τον τρόπο με τον οποίο είχαν συγκολληθεί οι πλάκες του αγωγού και αντέγραψε όλες τις λεπτομέρειες. Μάλιστα, παρασκεύασε μόνος του την ισχυρότατη κόλλα για την συγκόλληση και αρμολόι των τοίχων και του δαπέδου του συντριβανιού, από κόκκινο πηλό, αυγά και γίδινο μαλλί !!! Ήταν πραγματικά αξιοθαύμαστος ο επαγγελματισμός και το μεράκι του. Σας το λέω με το θάρρος της γνώμης μου και του αυτόπτη μάρτυρα, όλοι όσοι ήμασταν παρόντες –παιδιά τότε– παρακολουθούσαμε με μεγάλη περιέργεια και ενδιαφέρον την καθημερινή πρόοδο των εργασιών, μιας και επρόκειτο για κάτι πρωτόγνωρο και διαφορετικό για την εποχή.

Επειδή για το Ηρώο, από την αρχική τοποθέτησή του, έχουν μεσολαβήσει πολλές παρεμβάσεις και έχει «ταλαιπωρηθεί» με διάφορες «περιπέτειες», ενώ παράλληλα έχουν υποστηριχτεί από κάποιους επιστήμονες χωριανούς διάφορα έωλα επιχειρήματα, θεωρίες και ανακρίβειες, πρέπει να ξεκαθαρίσω τα εξής:

2 Η δωρεά του αείμνηστου Σεχόπουλου προέβλεπε την κατασκευή Ηρώου προς τιμήν των 22 αδίκως καέντων –και μόνο– από τους Γερμανούς Ναζί, την 10η  Ιουλίου του 1943. Γι’ αυτό και ονομάστηκε «Ηρώο Θυμάτων Κατοχής».

2 Οι 22 καέντες, εκ των οποίων 19 χωριανοί μας και 3 –ο ιερέας και δύο ακόμη από γειτονικά χωριά–, ανήκαν σε όλες τις κοινωνικές και οικονομικές τάξεις (τσέλιγκες, βοσκοί, εργάτες, δημ. υπάλληλοι, ιερέας, σιδεράς, μικροπωλητής κ.λ.π.) και δεν έγινε κανένας διαχωρισμός στον ονομαστικό κατάλογο, που σκαλίστηκε πάνω στη μαρμάρινη πλάκα.

2 Ο ισχυρισμός από κάποιους επιστήμονες και ιστορικούς ότι το Ηρώο κατασκευάστηκε για να:

α) «εδραιωθεί η προβολή της νίκης του Εθνικού Στρατού κατά του Δημοκρατικού Στρατού»

β) «αναβιώνει τα παλιά βιώματα και διχαστικά αφηγήματα περί Εθν. Αντίστασης, Εμφυλίου (συμμοριτοπολέμου!!!)»

γ) «συντηρεί τον διαχωρισμό «αριστεροί-δεξιοί» καθώς και την «αντικομμουνιστική ρητορική»»

είναι έωλος, ανιστόρητος και παντελώς ανακριβής και παράλληλα παραχαράσσεται η ιστορική μνήμη. 

 

Άγνοια ή παρερμηνεία…

Δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ των καέντων και των θυμάτων του Εμφυλίου, άλλωστε το ολοκαύτωμα προηγήθηκε κατά 2-3 χρόνια του Εμφυλίου. Θέλω να πιστεύω ότι ο παράλογος αυτός ισχυρισμός οφείλεται σε άγνοια ή παρερμηνεία των γεγονότων της δύσκολης εκείνης εποχής.

Επίσης υποστηρίζεται από τους ίδιους κύκλους ότι οι καέντες δεν ήταν ήρωες, αλλά απλώς έτυχε να βρεθούν αυτήν την αποφράδα ημέρα στο χωριό και πλήρωσαν με τη ζωή τους την παραμονή εκεί. Θεωρώ τουλάχιστον ασέβεια και υποβάθμιση της θυσίας των αδίκως πυρποληθέντων αμάχων, όμως καμία θυσία δεν είναι μάταιη, αλλά πεισμώνει και χαλυβδώνει το φρόνημα του ελληνικού λαού, που είχε και έχει ανάγκη από τέτοια φωτεινά παραδείγματα, που αποτελούν οδηγό-φάρο για τις επερχόμενες γενεές. Όχι μόνο δεν φόβισε τους μαχόμενους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης η αποτρόπαιη αυτή θηριωδία των Ναζί, αλλά αντιθέτως αναθάρρησαν και ενδυναμώθηκαν για τη συνέχιση του απελευθερωτικού αγώνα.

Η ανάμιξη και εμπλοκή των θυμάτων του Εμφυλίου με τους καέντες είναι ατυχής, επικίνδυνη και επαυξάνει την τρέχουσα τοξικότητα, που ταλανίζει σήμερα την ελληνική πολιτική κατάσταση. Είναι κρίμα εμείς να δίνουμε στους ξένους δικαιώματα για την υποβάθμιση του ολοκαυτώματος, όταν πρέπει να κλίνουμε το γόνυ στη μνήμη τους και να είμαστε περήφανοι για την θυσία των προγόνων μας.

Η όλη συζήτηση και ο θόρυβος σχετικά με το Ηρώο αποτελεί ασέβεια και αχαριστία προς τον δωρητή Στ. Σεχόπουλο, που προσέφερε το σημαντικό ποσό της δωρεάς για το Ηρώο, χωρίς να ζητήσει κάποιο αντάλλαγμα. Η ευγνωμοσύνη απαιτεί γενναιότητα, ενώ η αχαριστία δείχνει δειλία, μικροψυχία και ζηλοφθονία.

Όσον αφορά στην περιπετειώδη μετατόπιση του Ηρώου σε μία άλλη θέση και αργότερα σε άλλη, κατόπιν αποφάσεως της τότε Κοινοτικής Αρχής, εγώ –επιτρέψτε μου– είμαι αντίθετος με όλες αυτές τις ενέργειες, που δείχνουν απαξία προς τους 22 καέντες αλλά και ασέβεια-αχαριστία προς τον δωρητή Σεχόπουλο και βεβήλωση του Μνημείου. Υπήρχε δυνατότητα και χώρος να ενσωματωθεί στην πλατεία με μια καλή χωροταξική μελέτη, χωρίς να καταστραφεί η συνολική πέτρινη κατασκευή και να μην γίνει η μετατόπιση.

Όπως μπορούσαν –και έπρεπε– να προστεθούν και τα ονόματα των θυμάτων του Εμφυλίου και της Εθν. Αντίστασης, αλλά σε χωριστό διπλανό μνημείο, χωρίς να παραβιαστεί το αρχικό μνημείο και να αποφευχθεί η οποιαδήποτε σύγχυση και οποιοσδήποτε ύποπτος συνειρμός. Δυστυχώς, όμως, επικράτησε η προκατάληψη, η μεμψιμοιρία και ο εγωισμός των τότε ταγών της κοινότητας.

Υποτιμήθηκε, καταστράφηκε και απαξιώθηκε η πνευματική και χειρωνακτική εργασία του γλύπτη Κλουβάτου, ο οποίος κατέβαλε πολύ μεγάλες προσπάθειες για την επιτυχή εκτέλεση του έργου. Δεν μπορούμε, ελαφρά τη καρδία, με μία άστοχη απόφασή μας να μηδενίζουμε και να περιφρονούμε την εργασία κανενός, δείχνει έλλειψη πολιτισμού και κουλτούρας.

Δικαιολογημένα ο αείμνηστος Κλουβάτος, σε επίσκεψή του στο χωριό αρχές του 2000, εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκεια και ενόχληση για την μετατόπιση του Ηρώου και την κακοποίηση του έργου του.

Τελειώνοντας θέλω να κάνω έκκληση προς τους νέους μας, κυρίως τους επιστήμονες, να αφήσουν πίσω τα παλιά «βιώματα», να ξεπεράσουν εμάς τους παλιότερους, που κουβαλάμε αυτά τα «βιώματα», μιας και «δηλητηριαστήκαμε» λίγο-πολύ από την επικρατούσα τότε διχαστική πραγματικότητα. Οι νεότεροι γεννήθηκαν και ζουν σε καλύτερες συνθήκες, χωρίς φανατισμούς και διχασμούς. Πρέπει να βλέπουν καθαρά, χωρίς προκαταλήψεις και παρωπίδες. Ας κρατήσουμε αυτά, που μας ενώνουν, όχι «να βγάζουμε τα μάτια μόνοι μας»!!!