Ο Μάιος είναι μήνας των λουλουδιών και της βλάστησης, αλλά και σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασιολογία, μήνας φορτισμένος από μαγική  επήρεια. Η αντίληψη αυτή πηγάζει από παρετυμολογική σύνδεσή του με τις λέξεις «μαγεία», «μάγια», με προλήψεις, όπως η αποφυγή γάμων: 

 «Το Μάη μήνα δέντρα να μη φυτέψεις, μήτε παιδί να παντρέψεις». Πέρα, όμως, από κάθε δεισιδαιμονική αντίληψη, ο Μάης είναι μήνας χαράς και λατρείας της βλάστησης, με δοξασίες και έθιμα που έχουν διαχρονικό και πανελλήνιο χαρακτήρα.

«Ο Μάιος μας έφτασε

εμπρός βήμα ταχύ

Να τον προϋπαντήσουμε

παιδιά στη εξοχή…»

Ευτυχισμένες παιδικές αναμνήσεις που τις τραγουδάμε μυστικά μέσα μας, ήχοι από την πρώτη ποίηση της ζωής μας, που θα έλεγε ο Καβάφης.

Η «Πρωτομαγιά», παράλληλα με την ξεχωριστή σημασία που έχει και στη χώρα μας ως γιορταστική απεργία των εργαζομένων, βιώνεται παραδοσιακά σαν οριστική νίκη της φύσης, στον αγώνα της για νέα καρποφορία. 

Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς έχει να κάνει με την ανθρώπινη χαρά για την άνοιξη, τη βλάστηση. Τα χρόνια εκείνα «όλα» τα Γιάννινα βγαίνανε στη βρύση του Πασά, στην πρασινάδα και στην ανθισμένη φύση  με τις παπαρούνες, τα χαμομήλια τα μανουσάκια, κάτω από τα δέντρα, για τον ίσκιο τους και τη δροσιά τους. To μεσημέρι στρώναμε τις κουρελούδες και τα χράμια να φάμε αυτά που φέρναμε από το σπίτι (δεν υπήρχαν ταβέρνες τότε, μόνο το χάνι ήταν) αυγά, τυριά,  κεφτεδάκια, συνοδευόμενα με τσίπουρα, κρασιά και μετά αρχίζαμε το χορό μέχρι το δειλινό παρέα με φίλους και συμπολίτες.

 Κόβαμε λουλούδια για να πλέξουμε πολύχρωμα στεφάνια που θα κρεμούσαμε στη συνέχεια στις πόρτες των σπιτιών. Το έθιμο της Πρωτομαγιάς να στολίζουμε τις πόρτες των σπιτιών με στεφάνια λουλουδιών έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια και τότε συμβόλιζε την υποδοχή της δύναμης της φύσης στο σπιτικό.

«Τώρα Μαγιά, τώρα δροσιά, τώρα το καλοκαίρι…» λέει ένα  τραγούδι, δίνοντας το σύνθημα για γιορτασμό στα καταπράσινα λιβάδια -γιορτασμό, που χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια του ανθρώπου να φέρει στο σπίτι του τη δροσιά και τη γονιμότητά της φύσης. Για την ομορφιά και τη δροσιά του Μάη, το «πρωτομαγιάτικο στεφάνι», παραδοσιακό σύμβολο της ημέρας, με λογής άνθη και πρασινάδες, χωρίς να παραλείψει να βάλει κι ένα σκόρδο για τον βάσκανο οφθαλμό.

Απρίλης, Μάης, Απριλομάης και Μαγιάπριλο, μοναδικό πάντρεμα σε όλη την ονοματοδοσία των μηνών του ενιαυτού. Κι αυτό το δίδυμο των μηνών της άνοιξης και της ανθοφορίας σφραγίζει μαγικά τη μοίρα δύο πόλεων: Γενέθλια ή εγκαίνια, 21 Απριλίου για τη Ρώμη των διδύμων Ρώμου και Ρωμύλου, 11 Μαΐου για την Κωνσταντινούπολη και Νέα Ρώμη, του διδύμου Κάστορος και Πολυδεύκη. Και στην πορεία των Βυζαντινών και μεταβυζαντινών αιώνων, η Κωνσταντίνου Πόλις θα προσδεθεί ακόμη πιο στενά στη ζωδιακή μοίρα του Μαγιάπριλου και των Διδύμων. 

Στις 21 Μαΐου η εορτή του πρώτου Κωνσταντίνου και των Κωνσταντίνων μικρών και μεγάλων, Ισαποστόλων, αυτοκρατόρων, δεσποτών, στασιαστών, στρατηγών. Στις 29 Μαΐου Άλωση και μνημόσυνα του τελευταίου Κωνσταντίνου και της Πόλης του. Στις παραδόσεις των Ρωμιών, που στα τραγούδια τους οι πολέμαρχοι ήρωες Κωνσταντίνοι και μάλιστα ο Κωνσταντίνος ο μικρός, ο μικρο-Κωνσταντίνος.

Ποιος είναι αυτός ο Κωνσταντίνος-Μάης: «Το Μάη αμπέλι φύτεψε, το Μάη επανδρεύθη, το Μάη μηλιάν εφύτεψε, το Μάη γυναίκα πήρε. Το Μάη ήρθε το μήνυμα να φύγει στο Σεφέρι». Αυτός λοιπόν που μαγεύει, πλανά, γονιμοποιεί και εγκαταλείπει πόλη και ερωμένες;

Ποιος είναι αυτός τον Μάη που ανθεί, γεννά και καίει καρδιές και σπλάχνα. Ο Μάγης  Κάψης, Μάης της εαρινής δροσιάς κι αρχή του Θέρους, των ρόδων, των ερώτων, των κερασιών, της δίψας και της στέρησης:

-«Άκουσες Κωνσταντίνε μου τί λένε τα πουλάκια»; αναρωτιέται η αδελφή για το μαγιάτικο παράδοξο στον καλπασμό του Κωνσταντίνου από τη Βαβυλώνα. Κι ο νεκραναστημένος Κωνσταντίνος απαντά: 

 -«Απρίλης είναι και λαλούν και Μάης και φωλεύουν»

Ο Μάης και το Μαγιάπριλο αποτελούν την απαρχή των Καλών καιρών κι είναι το πρώτο θέρος, ο ήλιος καίει. Είναι η εποχή που, λόγω καλοκαιρίας, στρατιώτες, πραγματευτές, ναυτικοί, ποιμένες ξεκινούν για τα μεγάλα ταξίδια τους. «Τώρα είναι Μάης κι άνοιξη, τώρα είναι καλοκαίρι, τώρα κι ο ξένος βούλεται να φύγει για ταξίδι».           

«Μήνα που δεν έχει ρο, βάνε στο κρασί νερό» μας λέει και πάλι η λαϊκή σοφία.

«Ακούστε εσείς οι όμορφες και σεις οι μαυρομάτες:

Το Μάη κρασί μη πίνετε, κι όξω μη κοιμηθείτε.

Τι βγαίνουν κλέφτες για κλεψιά φιλιά και περπατούν

 τη νύχτα.

Σέρνουν ψωμί για τα σκυλιά να τρων  να μη γαυγίζουν.

Σέρνουν το μαγιοβότανο, 

μαγεύουν  τα κορίτσια….

  Ένα ακόμα θέαμα είναι οι μετακινήσεις των ποιμένων, μια πραγματικότητα που διαρκεί πολλούς αιώνες, συνδέοντας το βουνό με την πεδιάδα. «Όπως πάνε τα νερά». 

 Χιόνια υπόγειες υδάτινες φλέβες, υπέργειες πηγές, ποτάμια, λαγκάδια και χείμαρροι δίνουν βλάστηση ζωής και ήχους στα ορεινά συγκροτήματα, σκαλίζοντας ταυτόχρονα με τις ροές τους φυσικά μονοπάτια και δρόμους πρόσβασης.

Τον Μάη λοιπόν, αποχαιρετώντας τα χειμαδιά, στο μεταίχμιο των δύο εποχών και των δύο κόσμων, αφού θυσιάσουν τον «αγιωργίτη» αμνό στον «δικό τους» καβαλάρη Άγιο, παίρνουν το δρόμο του γυρισμού στα αλπικά ορεινά λιβάδια. «Ανοιξιάτικα ποιμενικά ανταμώματα στα ελατοσκέπαστα αλπικά λιβάδια.    

Αν οι κάμποι χωρίζουν, τα βουνά ενώνουν. Το καλοκαιρινό αντάμωμα αναδεικνύει και τη σημασία των ορεινών περιοχών ως τόπων συνάντησης και επικοινωνία ανθρώπων μέσα από μια επαναλαμβανόμενη συνεχή κινητικότητα. 

 Ελάχιστοι εξακολουθούν να ανεβάζουν τα κοπάδια στο βουνό με φορτηγά αυτοκίνητα ακολουθώντας τα αρχαία χνάρια, ενώ τα νερά συνεχίζουν προς το παρόν την αιώνια πορεία τους.

Γιάννης Τσόδουλος