Έχει δημοσιοποιηθεί, πολλές φορές η είδηση για τη γενναιόδωρη χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό της Βουλής, κάποιου μνημειακού έργου για το Έπος του 40, στο τοπόσημο του Καλπακίου του Δήμου Πωγωνίου. Περιγράφηκε με μια γενική αόριστη πληροφόρηση, χωρίς μια δηλοποίηση μελέτης, σχεδίου τοπογραφικής χωροθέτησης, όνομα μελετητού, αναλυτικού προϋπολογισμού κόστους, μιας από αέρος (ντρόουνς) απεικόνισης του όλου σχεδίου, εγκεκριμένο από προβλεπόμενο όργανο της Διοίκησης και της Στρατιωτικής Αρχής, αρμόδιο για τα μνημεία. Ακόμη αν, το έτσι περιγραφόμενο και εγκεκριμένο Μνημείο, υποβλήθηκε στη Βουλή για χρηματοδότηση. Κάτι ανάλογο ισχύει και για την περίπτωση του Δήμου της Κόνιτσας για πολεμικό Μουσείο, κάτι ακαθόριστο από πλευράς μελέτης και σχεδιασμού, κόστους, μελετητού και πάσης διαδικασίας διαχείρισης.

Πολλοί πολιτιστικοί φορείς, μετά τη δηλοποίηση αυτή, θα ήθελαν να γνωρίσουν αυτές τις «πόρτες» ή «προνοιακές πύλες» και επιλογές, για ανάλογες περιπτώσεις υλοποίησης τέτοιων πολιτιστικών ιδεών και άλλων πρωτοβουλιών, για να λειτουργήσουν οι φορείς και να αναπτύξουν το χωριό τους. Πολλοί είναι οι φορείς αλλά και οι πολίτες που σχολίασαν αυτές τις γενναιοδωρίες της «υψηλής πύλης», λέγοντας με πικρία και απογοήτευση: «αν το ξέραμε και μείς θα παρακαλούσαμε για ένα αντίδωρο από το δίσκο της «Εκκλησίας της Δημοκρατίας»!

Δεν δίνεται συνέχεια στα σχόλια που έχουν γίνει, ούτε ήταν η αφορμή για αυτό το κείμενο για το Έπος του 40. Έχω γράψει πολλά βιβλία και έχω δημοσιεύσει πολλές σελίδες για τον Πόλεμο του 40 στο Πωγώνι και διέσωσα πολλές μαρτυρίες και παράδοση για τα γεγονότα.

Έχοντας βρεθεί για πολλά χρόνια, μέλος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών και 30 χρόνια μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος, εκεί στον ίσκιο του αείμνηστου πρόεδρου Κώστα Φρόντζου, που τόσα πολιτιστικά μνημεία άφησε στην πόλη, στην Ήπειρο, στην ιστορία και παράδοση. Με αυτό το κείμενο θα αναφερθώ σε ένα, άγνωστο, πιστεύω, χρονικό, αρκετά παλιό, μια προσπάθεια του Φρόντζου, για την κατασκευή ενός μνημείου του Έπους, στην Ήπειρο πολύ πριν από τις τελούμενες στο Καλπάκι φεστιβαλικές εορταστικές εκδηλώσεις.

Βαθύς γνώστης της ιστορίας, και των γεγονότων εκείνων, όλων των συμβάντων που έζησε, σε όλη την κρίσιμη και δραματική εκείνη περίοδο στον παραμεθόριο χώρο, από 28 Οκτωβρίου μέχρι 5 Δεκεμβρίου που εκδιώχθηκαν έξω από την συνοριογραμμή οι Ιταλικές δυνάμεις, είχε διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη άποψη για τη δημιουργία ενός μνημειακού χώρου τιμής, διάσωσης και εθνικού προσκυνήματος, της ανάμνησης του Έπους στην Ήπειρο.

Το συζητούσε συχνά με τους συνεργάτες. Δηλοποιούσε τις σκέψεις του στο Συμβούλιο, σε επετειακές μέρες αναμνήσεων του πόλεμου δίπλα στο τζάκι, με αφηγήσεις αναμνήσεων από τα γεγονότα. Με λεπτομέρειες, τόπους, ονόματα αξιωματικών, αφηγήσεις στρατιωτών, τραυματιών, και περιγραφή επιχειρήσεων.

Και εκεί κατέληγε με την επιλογή στην τοποθεσία Βίγλα, στα όρια Πωγωνίου, Ζαγορίου, Κόνιτσας, τοποθεσίας που περισκοπικά δεσπόζει, «βλέπει», «βιγλατίζει», τις περισσότερες θέσεις, στις περιοχές που δόθηκαν οι κρίσιμες μάχες κατά των εισβολέων, για να ανατραπούν τα επιχειρησιακά σχέδια και να εκδιωχθούν πέραν των συνόρων.

Δεν γνωρίζαμε αν είχε περπατήσει κάποιες περιοχές αναζητώντας κάποια θέση να προσφέρεται για την «τοποθέτηση» του οράματος του. Και κάποια μέρα είπε καταληκτικά: «κάπου εκεί στη Βίγλα πρέπει να γίνει ένα μνημείο, να έρχονται οι Έλληνες και τα παιδιά να γνωρίζουν το μεγάλο αυτό γεγονός που έμεινε ιστορικά σαν Ελληνικό Έπος του 40, να ενημερώνονται, να προβληματίζονται και να αισθάνονται συμμέτοχοι της Ιστορίας μας στις εορταστικές επετειακές εκδηλώσεις που καθιερώθηκαν σαν Πανελλήνια Εθνική Εορτή στις 28 Οκτωβρίου.

Και γέμιζε τις σκέψεις του, για τη δημιουργία εκεί στο έξαρμα της Βίγλας, μιας «bella Vista», ενός θεωρείου «περιοπτικού», προς όλα τα πεδία που διεξήχθησαν οι νικηφόρες επιχειρήσεις του Στρατού μας. «Σπαρμένο» με μικρά αναμνηστικά τεχνουργήματα του πόλεμου, με μικρά αμφιθέατρα για αφηγηματικές ενημερώσεις επισκεπτών- προσκυνητών, με διόπτρες και τηλεσκόπια να βλέπουν τα μακρινά πεδία των μαχών. Ίσως και ένα μικρό εκκλησάκι στην υπέρμαχο στρατηγό, σαν εκείνο που, μετά από «όραμα», όπως θέλει η παράδοση, έφτιαξαν οι Ηπειρώτες στρατιώτες στα όρια που έφτασαν, στο φοβερό Μάλι Σπάτ. Ακόμη και κάποιο μικρό αναψυκτήριο, να προστίθεται στους διαλογισμούς του.

Οι σκέψεις αυτές ήταν πιο βαθιές, φρονηματισμού, ιστορικής ενημέρωσης, αναγνώρισης του μεγάλου αγώνα, «υπέρ βωμών και εστιών» για τους Ηπειρώτες στρατευμένους και της μεγάλης θυσίας του Έθνους.

Ο αείμνηστος Πρόεδρος της ΕΗΜ, δεν σταμάτησε σε αυτές τις ενημερώσεις και αφηγήσεις. Διέγνωσε την αποδοχή και την σύμφωνη γνώμη των συνεργατών. Δεν ζήτησε βοήθεια από την Πολιτεία. Ήθελε να το υλοποιήσει όπως αυτός γνώριζε. Έλεγε συχνά, για όλες τις προσπάθειες που επιχειρούσε: «εγώ ξέρω πότε αρχίζω, δεν λέω πότε θα τελειώσω».

Και άρχισε, αφού ενημερώθηκε σε ποια Κοινότητα ανήκε η περιοχή της Βίγλας. Ήταν της Κοινότητας Γεροπλάτανου. Δεν γνωρίζω ποιες συνεννοήσεις έκανε. Μάθαμε κάποια στιγμή ότι η Κοινότητα Γεροπλάτανου παραχώρησε, έκταση 70 στρεμμάτων στη ψηλότερη περιοχή του λόφου της Βίγλας, με πανοραμικό πεδίο θέασης, και μάλιστα ότι έγινε και κάποιο σχετικό έγγραφο. Στο αρχείο της ΕΗΜ πρέπει να υπάρχει σχετικός φάκελος. Μάλιστα είπε, ότι ζήτησε από τον Βασίλη Χαρίση, αρχιτέκτονα και μέλος του Δ.Σ, να επεξεργαστεί κάποιο σχέδιο.

Στον χρόνο αυτό πέθανε ο Πρόεδρος, και το θέμα βρέθηκε στον αέρα και στάσιμο. Ο νέος Πρόεδρος, ο αείμνηστος Κώστας Λαζαρίδης, δικηγόρος, είχε στα χέρια του το θέμα σε εκκρεμότητα. Δεν θυμάμαι ακριβώς πότε αλλά μια μέρα μου ζήτησε να πάμε να δούμε την περιοχή για να δούμε τι θα κάνουμε τελικά για να υλοποιηθεί η ιδέα του Φρόντζου. Πήγαμε, περιήλθαμε την έκταση στο περίπου και η πρώτη σκέψη ήταν να γίνει περίφραξη του χώρου που είχε παραχωρηθεί και να γίνει και μια πρώτη περιποίηση του φυσικού περιβάλλοντος από πλευράς βλάστησης, για να διατηρηθεί η φυσιογνωμία του φυσικού περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα ζήτησε από τον αρχιτέκτονα και μέλος του ΔΣ τη μελέτη που του είχε ζητήσει-αναθέσει ο Φρόντζος.

Η περίφραξη δεν έγινε. Στον επόμενο χρόνο ήρθε και η μελέτη με ένα κόστος που έφθανε και ξεπερνούσε τα 30 εκατομμύρια. Κόστος που υπερέβαινε τα διαθέσιμα του ταμείου της ΕΗΜ και εκεί το θέμα σκάλωσε και έμεινε στα υπόψιν. Και το μνημείο δεν έγινε. Η Ήπειρος στερήθηκε ένα μνημείο του μεγάλου γεγονότος της Ιστορίας της που ονομάστηκε Έπος και καταυγάζει στην σύγχρονη ιστορία του Έθνους.

Μπορεί να διαφεύγουν κάποιες λεπτομέρειες από ημερομηνίες, πράξεις Δ.Σ. έγγραφα, στοιχεία της μελέτης, που υπάρχουν στα αρχεία της ΕΗΜ για όποιον ερευνητή μελετά την πορεία ενός πολιτιστικού Ιδρύματος με τόσο μεγάλη προσφορά άφησε στην πόλη και στην Ήπειρο.

Παραμένει όμως η ανάμνηση από το όραμα του αείμνηστου Κώστα Φρόντζου, που συνεχώς με τέτοια βήματα στη σκέψη και στους οραματισμούς του, για τους ευρύτερους στόχους και την αποστολή της ΕΗΜ, που έχουν δημιουργήσει αυτό το σύνολο των πολιτιστικών δομών στα Γιάννενα.

Αυτή η καταγραφή για το μνημείου του Έπους του 40 στη Βίγλα που δεν έγινε, δεν είναι μοναδική περίπτωση. Μια σειρά ακόμη τέτοιων εμπνεύσεων και οραματισμών του αείμνηστου Πρόεδρου της ΕΗΜ είναι και άλλες που δεν υλοποιήθηκαν και για διάφορους λόγους ακυρώθηκαν, απέτυχαν ή κάποιες δεν προχώρησαν από αντιθέσεις και αναδράσεις. Ίσως μια άλλη καταγραφή ανασύρει και αυτή την άγνωστη πλευρά των στοχεύσεων και των οραματισμών του.

Για όσους είχαμε την ευκαιρία και την ευτυχία να βρεθούμε στον «ίσκιο τον Κώστα Φρόντζου», δίπλα του, συνοδοιπόροι και στρατιώτες στα δημιουργικά πολιτιστικά μονοπάτια της ΕΗΜ, διατηρούμε με σεβασμό την ανάμνησή του και όσα μας μετέδωσε από την Ηπειρωτική παράδοση, τον Λαϊκό πολιτισμό της Ηπείρου και την τοπική Ιστορία.