Το Μέτσοβο σήμερα τιμά και γιορτάζει την μνήμη του Πολιούχου του Αγ. Νικολάου του εκ Μετσόβου.

Σε πολλούς ίσως να μην είναι γνωστό ότι ο νεομάρτυς Αγ. Νικόλαος μαρτύρησε στα Τρίκαλα στις 17 Μαΐου 1617 και γι’ αυτό τιμάται ιδιαίτερα και σ’ αυτή τη Θεσσαλική πόλη.

Ο Μετσοβίτης Άγιος στα διάφορα μέρη της Θεσσαλίας είναι και γνωστός ως Αγ. Νικόλαος ο Βλάχος. Στον Τύρναβο υπάρχει παλαιά βασιλική αφιερωμένη στον Αγ. Νικόλαο τον Βλάχο, 

 αλλά και ολόκληρος συνοικισμός με το ίδιο όνομα.

Η «κάρα» του Μετσοβίτη Αγίου φυλάσσεται στη Μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων. Αλλά και στο Νησί των Ιωαννίνων, στο Μοναστήρι της Ελεούσας βρίσκεται η μισή παλάμη του. Σε όλες τις αγιογραφίες ο Μετσοβίτης Άγιος εικονίζεται με την άσπρη δίμιτη - μάλλινη μετσοβίτικη φουστανέλλα- και έχει πάντοτε κρεμασμένο από τη μέση του ένα σουγιά. Για τη ζωή και το έργο του Μετσοβίτη Αγίου έχει γράψει βιβλίο ο φίλος Καθηγητής Πανεπιστημίου Μιχάλης Τρίτος, το οποίο εκδόθηκε το 1981.

Ο Νεομάρτυς Νικόλαος Μπασδάνης ή Βλαχονικόλας Εξηντατρίχης γεννήθηκε στο Μέτσοβο από πτωχούς, αλλά πολύ πιστούς γονείς. Έζησε σε μια πολύ δύσκολη και ταραγμένη εποχή, που οι πιέσεις των μουσουλμάνων στους Χριστιανούς, που έμειναν πιστοί στη θρησκεία τους, ήταν εξοντωτικές. Πολλοί πλούσιοι και πτωχοί εξισλαμίστηκαν κι ανάμεσά τους κι ο Νικόλας Εξηντατρίχης από το Μέτσοβο. Συνέβη στα Τρίκαλα όπου εργαζόταν ως φούρναρης σε τουρκικό αρτοποιείο. 

Όταν ο Νικόλας κατάλαβε το μεγάλο αμάρτημά του έφυγε από τον φούρνο και γύρισε στο Μέτσοβο, όπου ζούσε χριστιανικά. Η φτώχεια όμως και οι δυσκολίες της ζωής τον αναγκάζουν να πάη στα Τρίκαλα να πωλήση δαδί. Εκεί, τον αναγνωρίζει ένας Τούρκος κουρέας, γείτονας στο φούρνο που δούλευε άλλοτε. Τον απειλεί, τον βρίζει και ο Νικόλαος από φόβο προσπαθεί να τον καθησυχάση. Ο κουρέας υποχωρεί με τον όρο να του φέρνη ο Νικόλαος δαδί. 

Αυτός ο συμβιβασμός στοιχίζει στον Νικόλαο ακριβά, που είναι θέμα συνειδήσεως πλέον. Κάνει μεγάλη πάλη με τον εαυτό του και στην τρικυμία της ψυχής του έχει την συμπαράσταση του πνευματικού του.

Τώρα γίνεται ακλόνητος και ξαναπηγαίνει στα Τρίκαλα, όπου δεν φέρνει το δαδί στον κουρέα και δεν νοιάζεται. Τον συλλαμβάνουν, τον κακοποιούν και με την βασική κατηγορία της αλλαξοπιστίας, οι Τούρκοι τον καταδικάζουν στον διά πυράς θάνατο. Στην κεντρική αγορά των Τρικάλων ο Νικόλαος κάηκε στην πυρά.

Ο λογοτέχνης και παλαιός μου καθηγητής Τάκης Σιωμόπουλος στα «Ηπειρωτικά» του γράφει: «Στην περίπτωση του Νικολάου παρακολουθούμε τη διαλλακτική πορεία μιας ψυχής, που ανακαλύπτει κλιμακωτά τον εαυτό της. Γι’ αυτό και συγκινεί ιδιαίτερα τις αδύνατες, ασθενικές ψυχές μας. Είναι μια ψυχή που ζητάει τον Ευριπίδη της Ορθοδοξίας».

Αλλά ας επαναλάβουμε κι εμείς σήμερα τα λόγια του υμνογράφου: «Του Μετσόβου τον γόνον και Τρικάλων το καύχημα και των πάλαι Μαρτύρων, μιμητήν και ομότροπον, Νικόλαον τιμήσωμεν πιστοί».