Αναρωτιόμαστε πολλές φορές, κυρίως όταν βρισκόμαστε μακριά από την Πατρίδα, τι είναι εκείνο που δένει τόσο στενά και άρρηκτα τους απόδημους Έλληνες με τη γη των πατέρων τους και τις προγονικές ρίζες. Το φως που λούζει την Πατρίδα, οι γαληνεμένες θάλασσες, το απέραντο γαλάζιο του ουρανού, οι τόποι που ευωδιάζουν από θρούμπη και θυμάρι, οι κληματαριές στις αυλές, οι γεροπαππούδες που αναπαύονται κάτω από τα κυπαρίσσια στα ταπεινά νεκροταφεία, τα στενοσόκακα με τα γκαλντερίμια, οι μνήμες από τα παλιά, αυτά και πολλά άλλα κρατούν δεμένους τους ταξιδεμένους Έλληνες με τα πατρικά χώματα.

Έπειτα, υπάρχει και κάτι άλλο πιο σοβαρό. Όταν ο Έλληνας βγαίνει από τα σύνορα της Πατρίδας νιώθει περισσότερο Έλληνας και αισθάνεται την ανάγκη να προβάλει προς κάθε κατεύθυνση την ελληνικότητά του.

Μακριά από την Πατρίδα έρχεται αντιμέτωπος πρώτα με τον εαυτό του, απελευθερώνεται από τα πάθη που μας δέρνουν και, ελεύθερος πια, αντιπαρατίθεται με όποιον αμφισβητεί την ταυτότητά του και την καταγωγή του. 

Αρκετές φορές πληγώνεται και εξανίσταται και θυμώνει από τον παραγκωνισμό και την αδιαφορία της Μητρόπολης, αλλά και πάλι λησμονεί, συγχωρεί και παραμένει Έλληνας. Με πολλούς ταξιδεμένους συμπατριώτες στην Αμερική (ΗΠΑ) είχα την τύχη να συζητήσω για τη ζωή στη θετή τους πατρίδα. Ομολογώ την έκπληξη που μου προξένησαν για την άγνοιά μου γύρω από θέματα που αφορούν τη ζωή τους και γύρω από τα φλέγοντα προβλήματα που απαιτούν λύσεις. Ζει ο απόδημος Έλληνας σε ένα μωσαϊκό φυλών και θρησκειών. Καταβάλλει προσπάθειες και αγωνίζεται να κρατήσει την πίστη του, τη γλώσσα και τα πατρογονικά έθιμα. Η νοσταλγία διάχυτη, ο πόνος της Πατρίδας μαρτυρικός, οι πληγές από τον αναγκαίο αποχωρισμό αγιάτρευτες και η επιστροφή στην Πατρίδα όνειρο, μακρινή, φευγαλέα και άπιαστη.

Η ξενιτιά βαριά και ασήκωτη, αλλά αναγκαία, μάγισσα και πλανεύτρα, που ζηλότυπα τους κρατά και απομακρύνει το όνειρο της επανόδου.

«…Μαγεύει τα καράβια

και δεν ξεκινούν.

Εμάγεψε και μένα

και δεν έρχομαι.

Σελλώνω τ’άλογό μου,

ξεσελλώνεται.

Σίντας κινώ για να’ρθω

χιόνια και βροχές,

κιόντας γυρίζω πίσω,

ήλιος, ξαστεριά».

Μου έλεγε ογδονταπεντάρης γέροντας από τα μέρη μας: «Πονάω πολύ για τον τόπο μας. Εκεί άφησα την καρδιά μου. Εδώ όμως στην Αμερική, αναπαύεται η γυναίκα μου, εδώ μεγάλωσα τα παιδιά μου και χαίρομαι τώρα τα εγγόνια και τα δισέγγονα. Πώς να φύγω; Πού να πάω;».

Κραυγή πίκρας του ξενιτεμένου Έλληνα. Πώς να μην «ξεσελλώνεται το άλογο» και πώς να μην υπάρχουν στο ξεκίνημα της επιστροφής «χιόνια και βροχές»;

Εκείνο που αποτυπώνεται στη σκέψη και στην καρδιά του επισκέπτη είναι οι ώρες που περνούν οι απόδημοι στις εκκλησίες. Στιγμές ανθρώπινες, ελληνικότατες. Ιερείς, αφιερωμένοι στην Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό, αγωνίζονται να υπερβούν ανυπέρβλητα εμπόδια και να κατηχήσουν τις νέες γενιές στην ορθόδοξη πίστη και στην ιδέα του Ελληνισμού.

Ο ακρογωνιαίος λίθος της στήριξης των αποδήμων στις πατρογονικές παραδόσεις και ο κύριος μοχλός, ο άξονας γύρω από τον οποίον περιστρέφεται το ελληνικό στοιχείο για τη διατήρηση των δεσμών με την Πατρίδα είναι, χωρίς αμφιβολία, η Ορθόδοξη Εκκλησία.

Τεράστιο και θαυμαστό το έργο που επιτελεί με τη λειτουργία απογευματινών σχολείων, με τις συγκεντρώσεις στους παρακείμενους χώρους των εκκλησιών, που πλαισιώνονται από Ελληνίδες αφιερωμένες στην ιδέα της Πατρίδας, με τα σχολεία που διδάσκεται η ελληνική γλώσσα και ό,τι έχει σχέση με την Ορθοδοξία και την Ελλάδα.

Όταν οι ιερείς με την απόλυση της Θείας Λειτουργίας μιλούν στο εκκλησίασμα, οι καρδιές είναι πλημμυρισμένες από πατρίδα και ο λόγος τους βαθύτατα πατριδολατρικός.

Συγκλονιστική η ώρα της προσέλευσης των πιστών για τη θεία κοινωνία. Γέροντες και γερόντισσες, άντρες και γυναίκες, νέοι και νέες, παιδιά με τις μανάδες τους προσέρχονται «μετά πίστεως και αγάπης», με τάξη και βαθιά κατάνυξη να μεταλάβουν των «αχράντων μυστηρίων». Τα μικρά παιδιά στη σειρά, με σταυρωμένα τα χέρια τους σε προσευχή, πλησιάζουν με ευλάβεια και παίρνουν τη θεία μετάληψη. Σκέπτεται κανείς, χωρίς να το θέλει, τον θόρυβο που δημιουργείται και την αταξία που επικρατεί στις εκκλησίες της πατρίδας την ώρα της προσέλευσης για τη μετάληψη.

Μακάρι να μπορούσαμε να παραδειγματιστούμε από την ευλάβεια και τον κατανυκτικό τρόπο προσευχής των Ελλήνων της διασποράς. Φαίνεται ότι οι Έλληνες κάτι που έχουν δεν το λογαριάζουν, τους γίνεται συνήθεια και δεν δίνουν την πρέπουσα σημασία. Όταν όμως τους λείπει τότε συνειδητοποιούν την αξία του. Μέσα σε ένα πέλαγος από ναούς αλλοθρήσκων και διαφορετικών Χριστιανικών δογμάτων, η Εκκλησία της Αμερικής παλεύει κυριολεκτικά να κρατήσει την Ορθόδοξη πίστη και να βρει νέους δρόμους για τη συγκράτηση του ορθόδοξου ποιμνίου.

Ένα σημαντικό κομμάτι του Ελληνισμού, έξω από τον Μητροπολιτικό χώρο, αλλά ζυμωμένο από το ίδιο χώμα, ομοούσιο και αδιαίρετο με τους «εντός των τειχών» Έλληνες, ζωντανό και ακμαίο, γεμάτο ιδέες και πνευματικότητα.