Η τάφρος Λαψίστας, που αποτελεί τον βασικό υδάτινο πόρο για την άρδευση των καλλιεργειών της βορειοδυτικής περιοχής του Λεκανοπεδίου Ιωαννίνων,  δικαιοδοσίας ΤΟΕΒ Λαψίστας, φέρεται να έχει επιβαρυνθεί σημαντικά από την απόρριψη αστικών, βιομηχανικών, γεωργικών και πτηνοτροφικών - κτηνοτροφικών,  υγρών αποβλήτων. Οι πρόσφατοι έλεγχοι που έχουν διενεργηθεί καθιστούν το νερό της ακατάλληλο και για άρδευση, με αποτέλεσμα η κατάσταση της να είναι εξαιρετικά δύσκολη και προβληματική και το ποιοί την ρυπαίνουν, τα πώς και τα γιατί, ζητούν εξηγήσεις. 

Στην τάφρο της Λαψίστας θα έπρεπε να καταλήγουν υγρά απόβλητα, τέτοιας ποιότητας και καθαρότητας, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα του υδάτινου σώματος της όπως προβλέπεται από την σχετική νομοθεσία μας για άρδευση. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει τα τελευταία  χρόνια, με συνέπεια το νερό της τάφρου σήμερα, να μην είναι πλέον κατάλληλο. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι υπάρχει μόλυνση, αλλά η πηγή της δεν σχετίζεται  αποκλειστικά και μόνο με τον βιολογικό καθαρισμό της ΔΕΥΑΙ, καθώς πρόκειται και για άλλες εστίες ρύπανσης.   

Η τάφρος αυτή, διασχίζει την μακρόστενη Λεκάνη της περιοχής Περάματος, Μπισδουνίου (Αγ Ιωάννης), Λαψίστας, Πετσαλίου, Ροδοτοπίου και καταλήγει στην σήραγγα Ροδοτοπίου. Αποχετεύει τα ύδατα από την Λίμνη των Ιωαννίνων  και της Β’ Γενικής Περιοχής άρδευσης του Λεκανοπεδίου (βορειοδυτική) στην λεκάνη του ποταμού Καλαμά. Με βάση τους ενδεχόμενους ρυπαντές της περιοχής ο κίνδυνος εντοπίζεται: 

- Στον όγκο των αστικών Λυμάτων που επεξεργάζονται στον βιολογικό Ιωαννίνων. Όπως αποδεικνύεται από ερευνητική εργασία καθηγητών -  Πολιτικών Μηχανικών του Ε.Μ.Π. και μετά από διερεύνηση που έγινε, το πρόβλημα των παρασιτικών εισροών στο δίκτυο αποχέτευσης των Ιωαννίνων είναι σημαντικό. (όμβρια και υπόγεια ύδατα που εισέρχονται στο δίκτυο λόγω ρωγματώσεων, ατελειών και παραμορφώσεων των αγωγών και των συνδέσεών  τους). Οι πρόσθετες εισροές υδάτων,  συχνά ανέρχονται στο 35% της παροχής λυμάτων σε μέση ετήσια κλίμακα, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στο δίκτυο (υπερφόρτωση), την εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων (ανεπαρκής επεξεργασία), επιβάρυνση στο φυσικό περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Στις περιόδους αιχμής -5% του συνολικού χρόνου- τα μεγέθη αυτά φτάνουν το 67%. Τα προβλήματα της λειτουργούσας μονάδας του Βιολογικού Ιωαννίνων εξ αυτών, ίσως συνεχίζονται.

- Στις δραστηριότητες της Βιομηχανικής και ευρύτερης  περιοχής. Προκείμενου να διερευνηθεί η κατάσταση περιβάλλοντος, για την ρύπανση της λεκάνης απορροής του Καλαμά, στο πλαίσιο παλαιών επιθεωρήσεων (έτους 2005) της ειδικής υπηρεσίας επιθεωρητών περιβάλλοντος ΥΠΕΧΩΔΕ, συντάχθηκε μια ολοκληρωμένη τεχνική έκθεση με τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων, σε βιομηχανίες στις περιοχές της ΒΙΠΕ, Ροδοτοπίου, Ελεούσας, Αγ. Ιωάννη, Περάματος κ.λ.π. που διαθέτουν τα υγρά τους απόβλητα στην Τάφρο Λαψίστας, η οποία εκβάλλει στον ποταμό Καλαμά.  Το πρόβλημα της διάθεσης ανεπεξέργαστων υγρών αποβλήτων στον ποταμό Καλαμά, παρουσιάζεται, όπως τονίστηκε, κυρίως στην Τάφρο Λαψίστας (από την εκβολή των νερών της Λίμνης Παμβώτιδας έως και την είσοδο της Σήραγγας), χωρίς να αποκλείονται όμως και άλλα σημεία διάθεσης κατά μήκος του ποταμού. Για ορισμένες δραστηριότητες δεν υπήρχαν οι απαιτούμενες άδειες λειτουργίας (είτε δεν είχαν εκδοθεί, είτε δεν βρίσκονταν, κατά τον έλεγχο της ΕΥΕΠ, σε ισχύ) και άδειες διάθεσης υγρών αποβλήτων. Δεν ξέρω εάν έχουν διορθωθεί πολλά από τα αναφερόμενα συμβάντα, όμως όλα αυτά μας κάνουν να είμαστε σε απορία.

- Στην εκμετάλλευση της  γεωργίας - πτηνοτροφίας – κτηνοτροφίας της περιοχής. Από τις σχετικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί για τον ποταμό Καλαμά (αναφόρα στην ιδία έρευνα  2005), εντοπίζεται πρόβλημα ρύπανσης του ποταμού και από την γεωργία, μέσω της απορροής φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και  λυμάτων από πτηνοτροφία και κτηνοτροφία. Το πρόβλημα παρουσιάζεται και στην Τάφρο Λαψίστας, νομίζω ότι συνεχίζεται και σήμερα.

- Στην λειτουργία του Αεροδρόμιου Ιωαννίνων. Οι επιφάνειες των αεροδρομίων (διάδρομος προσγείωσης – πάρκινκ αυτοκινήτων – χώρος καυσίμων) είναι αδιαπέραστες και στις επιφάνειες αυτές συγκεντρώνονται εξαιρετικά επιβλαβείς και μεγάλης ποσότητας ρύποι, εμπλουτισμένοι σε υδατάνθρακα. Οι ρύποι μιας αερολιμενικής εγκατάστασης είναι συνδεμένοι με αιωρούμενα σωματίδια που προέρχονται από την καύση των καυσίμων και την τριβή των τροχών και των φρένων.  Όλες οι όμβριες απορροές του Αεροδρομίου Ιωαννίνων, καταλήγουν στην Τάφρο Λαψίστας, παρασύροντας αυτούς τους ρύπους. 

- Στην αστική απορροή των όμβριων υδάτων, επιφανειακή και μέσω δικτύου. Η αποστράγγιση και η αποχέτευση των όμβριων υδάτων της περιοχής εξυπηρετείται  από ένα ενιαίο σύστημα τάφρων και το δίκτυο αποχέτευσης όμβριων που παραλαμβάνουν τις αποπλύσεις των οδών του αστικού ιστού της περιοχής και της στράγγισης των αγροτικών εκτάσεων καλλιεργούμενων και μη.  Όλα  τα ύδατα της αποστράγγισης της αρδευόμενης έκτασης επιστρέφουν στην κεντρική συλλεκτήριο Τάφρο Λαψίστας μήκους 17 χιλ, που εξυπηρετεί την στράγγιση όλης της περιοχής.

- Στην εκροή της Λίμνης Παμβώτιδας. Η Λίμνη Παμβώτιδα  των Ιωαννίνων είναι οικοσύστημα που παρουσιάζει σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Γνωρίζουμε ότι παρατηρήθηκαν υπερβάσεις των οριακών τιμών τόσο σε ουσίες προτεραιότητας όσο και σε άλλους ρύπους, που σχετίζονται με την οικολογική κατάσταση των υδάτων της. Στην τάφρο Λαψίστας καταλήγουν τα νερά υπερχείλισης και εκροής της  λίμνης Παμβώτιδας. Τα νερά της δεν την ξεπλένουν, αλλά ίσως ενισχύουν το φαινόμενο ρύπανσης των νερών της.

Το συμπέρασμά μου είναι επομένως ότι ο χαρακτήρας των υδάτινων σωμάτων στο Υδατικό Διαμέρισμα του Λεκανοπεδίου Ιωαννίνων, μεταβλήθηκε λόγω υδρομορφολογικών αλλαγών, από την δραστηριότητα του ανθρώπου. Η συνεχής επιβάρυνση μέσω των διάχυτων και σημειακών πηγών ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων έχει ως αποτέλεσμα τον επηρεασμό και της κατάστασης των υπογείων υδάτινων σωμάτων μας. 

Ο Δημήτρης Μακρής είναι Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε. ειδικευμένος σε υδραυλικά έργα υποδομής και εγγείων βελτιώσεων