Στην Ελλάδα ο όρος υπερήλικας αναφέρεται σε άτομα άνω των 65 ετών και αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού της χώρας. Τρίτη ηλικία σημαίνει μια ιδιαίτερη σχέση του ανθρώπου με το οικογενειακό του περιβάλλον. 

Η Ελληνική οικογένεια, στο στάδιο που βρίσκεται, περνάει μια περίοδο κρίσης. Κυρίως επειδή εδώ και πολλά χρόνια εγκαταλείφθηκε η πατριαρχική μορφή της που ήταν ζωντανή μέχρις εδώ και μετατράπηκε σε ατομική συζυγική οικογένεια, που δεν έχει ακόμα αποκτήσει στέρεα δομή, δηλαδή, δεν έχει αποκτήσει ένα σύνολο αρχών, αξιών και ιδεών. Πρώτος που υφίσταται το αντίκτυπο αυτής της κρίσης είναι ο ηλικιωμένος.

Από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα είχαμε μια μεγάλη συρροή πληθυσμού από την ύπαιθρο προς τα αστικά κέντρα, που δημιούργησε πρόβλημα  στις δομές  του οικογενειακού  βίου. Συνήθως εκείνοι που έφυγαν και που φεύγουν ακόμη από τις επαρχίες ήταν οι νεώτεροι, με επακόλουθο την ερήμωση που παρατηρείται σε αυτές τις περιοχές, στις επαρχίες και στην ύπαιθρο.

Πρώτη συνέπεια για τους γέροντες είναι η απομόνωση στα χωριά.  Λείπει ο παλμός της ζωής και η συμπαράσταση της οικογένειας. Τα χωριά γίνονται οικητήρια γερόντων. 

Μέχρι χθες οι κοινωνικοί ρόλοι των ηλικιωμένων στην ελληνική επαρχία ήταν ρόλοι αρχηγού, ρόλοι που ενέπνεαν σεβασμό, πρωτοβουλία, ευθύνη, ρόλοι απόλυτης και αποφασιστικής συμμετοχής στον οικογενειακό βίο για όλα  τα μέλη της οικογένειας που ζούσαν κάτω από τη μορφή της πατριαρχικής οικογένειας. Σήμερα η ερήμωση της υπαίθρου τη μετατρέπει σε μια σκιά του παρελθόντος. Οι άνθρωποι που μένουν πίσω στην επαρχία ζουν σε μια ατμόσφαιρα μοναξιάς, υποβάθμισης.

Όταν ο νέος από την  επαρχία καταφέρει να φτιάξει κάποια βάση (κοινωνική, οικονομική, επαγγελματική) καλεί και τα υπόλοιπα μέλη της να έρθουν στο κέντρο.  Εκεί ο γέρος βρίσκεται βουτηγμένος σε μια ατμόσφαιρα που του είναι άγνωστη.  Δεν είναι πια ο αρχηγός, ούτε ο διαχειριστής των κοινών υποθέσεων που αποφασίζει για όλα, και  έχει το φοβερό συναίσθημα της μοναξιάς, γιατί δεν μπορεί να παρακολουθήσει τη ζωή γύρω του.

Οι μεγάλες αποστάσεις και γενικότερα ο τρόπος ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα του αποκόπτουν από κάθε κοινωνική σχέση με τους ομοίους του. Κάθεται στο παράθυρο μελαγχολικός ή στα μπαλκονάκια ή βγάζοντας όπου επιτρέπει η κυκλοφορία, έτσι ένα τρόπο ζωής που είχε στο χωριό του και τον έχασε πια και αναλογίζεται.

Η συζυγική οικογένεια στην πόλη δεν είναι όμοια με εκείνη στο χωριό. Η απασχόληση είναι μακριά από το σπίτι, ενώ στην επαρχία ήταν μια απασχόληση μέσα ή πολύ κοντά  στο σπίτι. Η απασχόληση έξω και μακριά από το σπίτι  σημαίνει ότι τα μέλη της οικογένειας πρέπει να φύγουν το πρωί και να γυρίσουν το βράδυ. Οι αποστάσεις της κατοικίας με την εργασία δεν επιτρέπουν μια στενότερη οικογενειακή διαβίωση.

Η γυναικεία εργασία, κι αυτή μακριά από το σπίτι. Οι ρυθμοί της ζωής είναι περίπου βιομηχανικοί ιδίως στις μεγάλες πόλεις  της Ελλάδας σήμερα. Όταν λείπεις από το πρωί ως το βράδυ από το σπίτι, όταν γυρίσεις «σκοτωμένος» από τη δουλειά σου, δε σκέπτεσαι παρά ν’ αναπαυθείς, να περάσεις κάποιο διάστημα μπροστά στην τηλεόραση και μετά να πας να κοιμηθείς, για να ξαναρχίσεις την επομένη τον  ίδιο  ρυθμό.

Ένας άλλος λόγος είναι ότι μεταξύ νέων και ηλικιωμένων σήμερα υπάρχει απόσταση. Το  λεγόμενο χάσμα των γενεών που λέγαμε εκείνα τα χρόνια. Ο κόσμος των νέων βρίσκεται σε ένα άλλο μήκος κύματος από εκείνο των ηλικιωμένων. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της ελληνικής κοινωνίας αποτελείται από ανθρώπους της Τρίτης Ηλικίας, λόγω της αύξησης του θανάτου νέων ανθρώπων κυρίως με τροχαία. Έχει την συναίσθηση της κατωτερότητας ή της αχρηστίας. 

Η γεννητικότητα έχει πέσει επικίνδυνα, πράγμα που δείχνει ότι ο πληθυσμός των νέων πέφτει, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των ηλικιωμένων ατόμων. Και το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η γεροντική ηλικία είναι το πρόβλημα της ένταξης στη ζωή. 

Όταν μπορούμε με 35 χρόνια εργασίας, στον ιδιωτικό τομέα, να επιδιώξουμε τη σύνταξή μας, αυτό σημαίνει ότι γύρω στα 55 χρόνια, όταν κανείς αρχίσει 20 ετών να εργάζεται, μπορεί να γίνει συνταξιούχος.  Ψυχολογικά είναι φοβερό. Ο άνθρωπος αυτής της ηλικίας πρέπει κάπου να ενταχθεί. Τώρα  βέβαια οι συντάξεις δίνονται στα 67. Όμως δεν είναι εύκολη η προσαρμογή του μεγάλου ατόμου στα νέα επαγγέλματα, γιατί τα παλιά φθίνουν. 

Δεν είναι δυνατόν να μπορέσουν οι συνταξιούχοι των 67 η 70 ετών να προσαρμοστούν εύκολα στις νέες συνθήκες ζωής και να βρούν μια άλλη  απασχόληση. Παλαιότερα οι γέροι γονείς συζούσαν με τα παιδιά τους. Η τάση όμως αυτή, στατιστικά, μειώνεται από μέρα σε μέρα.

Αυξάνεται ο αριθμός των ιδιωτικών Οίκων Ευγηρίας. Χαρακτηριστικά, σε ορισμένες περιόδους του έτους τα κρεβάτια των νοσοκομείων γεμίζουν με υπερήλικες, γιατί εγκαταλείπονται από τις οικογένειές τους, που φεύγουν σε ταξίδια, εκδρομές κ.λπ. Χριστούγεννα, Πάσχα, καλοκαίρι.

Πρέπει να αντιμετωπισθεί ριζικά η διαδικασία της γήρανσης, να αντιμετωπισθεί η αναπηρία των υπερηλίκων με ειδικά μέσα, να υπάρχουν ιδρύματα, μέσα στα οποία θα μπορεί, πραγματικά, να τους δοθεί αυτό που τους ανήκει.

Για να επιτευχθούν όλα αυτά θα πρέπει η Πολιτεία να δημιουργήσει εκείνες τις προϋποθέσεις ώστε να καταπολεμηθεί η απομόνωση, ο μαρασμός, για να ενταχθούν οι γέροι στην ζωή, και να μπορέσουν να αποκτήσουν την περίθαλψη και τη συμπαράσταση που τους αρμόζει.

Οι ηλικιωμένοι είναι ένα ακέραιο και ωφέλιμο κύτταρο της κοινωνίας και μπορώ να πω ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη αστοχία και απρονοησία από το να σπρώχνουμε αυτόν τον κόσμο στο περιθώριο, ενώ θα μπορούσαμε να ωφεληθούμε πολλαπλώς. Αλλά και δεν θα πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε με τη φιλανθρωπία, γιατί η φιλανθρωπία είναι η βαρύτερη προσβολή στο πρόσωπο του ανθρώπου. 

Η παράταση της ζωής δεν πρέπει επ’ ουδενός λόγο να σημαίνει  και παράταση θανάτου. Το βασικό είναι να δώσει κανείς στα χρόνια ζωή και όχι στη ζωή χρόνια, εξασφαλίζοντας μια ποιότητα ζωής. Έτσι μειώνεται και η αναγκαιότητα να γίνει  κανείς πιθανώς κάτοικος ενός ευαγούς ιδρύματος, οπότε χρειάζεται ειδική συμπεριφορά και μεταχείριση. Η ηλικιωμένη γενιά του σήμερα έχει ζήσει  μια σκληρή ζωή. Είναι η γενιά των ‘’επιβιωσάντων’’ που έχουν γνωρίσει φτώχεια, πείνα, πόλεμο και ανεργία. Έχουν μάθει να ζουν με λίγα και είναι ευγνώμονες για όσα τους προσφέρουν. Οι  νεώτεροι  έζησαν σε μια εποχή  πολυτέλειας  και περισσεύματος  και έχουν μεγαλύτερες απαιτήσεις.

Τέλος, η υπερηλικία είναι ένα σημαντικό ζήτημα για το λόγο αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή στην Ελλάδα, καθώς οι υπερήλικες αντιμετωπίζουν μια σειρά από υγειονομικές, οικονομικές προκλήσεις. Η παροχή κατάλληλης φροντίδας, η κοινωνική υποστήριξη και η προώθηση της αυτονομίας  είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί η καλή ποιότητα ζωής των υπερηλίκων.

Δεν νομίζετε ότι αυτά τα δικαιώματα έχουμε καθήκον να τα αποδεχθούμε, όπως το έκαναν κι εκείνοι απέναντί μας, όταν είμαστε μικροί; Στα πρόσωπα των ηλικιωμένων να φανταστούμε τους εαυτούς μας, μια κατάσταση που θα έρθει σε όλους μας.

Κυρίες και κύριοι, μεταξύ των ηλικιωμένων υπάρχουν πολλοί Νέστορες και Μέντορες  και αυτούς πρέπει να τους έχουμε μαζί μας (προσωπικότητες με σοφία, δικαιοσύνη, σύνεση).

ΜΕΤΣΟΒΟ