Σε μια από τις πιο συγκλονιστικές τοποθεσίες της ελληνικής φύσης, εκεί όπου η χαράδρα του Αώου ανοίγεται σαν μυστικό πέρασμα ανάμεσα στις επιβλητικές πλαγιές της Τύμφης (2.497 μ.) και της Τραπεζίτσας (2.024 μ.), ξεπροβάλλει ταπεινά και μεγαλόπρεπα η Ιερά Μονή της Παναγίας Στομίου. Το μοναστήρι, αρχικά χτισμένο το 1442 στις απέναντι πλαγιές της Τραπεζίτσας, όπου σήμερα σώζεται η ονομασία «Παλιομονάστηρο», μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση το 1774 από τον ηγούμενο Κωνσταντίνο. Εκεί, σε μια φυσική εξοχή των χαμηλότερων πλαγιών της Τύμφης, στέκεται σήμερα το μοναστήρι, παλεύοντας με τον χρόνο και την ιστορία.

Το 1943, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, το μοναστήρι σχεδόν ισοπεδώθηκε. Από την καταστροφή διασώθηκε μονάχα ο ναός, μα όχι και η ψυχή της Μονής, μέχρι να έρθει ο Άγιος Παΐσιος. Η Μονή Στομίου είναι σήμερα ενεργό ανδρικό μοναστήρι. Διαθέτει 11 νεόδμητα κελιά, βοηθητικούς χώρους, και ένα μικρό καθολικό σταυροειδούς τύπου με τρούλο. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο, στολισμένο με βυζαντινές εικόνες και ιερά λείψανα από το παλαιό μοναστήρι, μαρτυρά την πνευματική και καλλιτεχνική αξία του χώρου. Η πρόσβαση γίνεται μόνο με πεζοπορία περίπου δύο ωρών, μέσα από ένα μονοπάτι που ξεκινά από τη γέφυρα της Κόνιτσας και διασχίζει την καρδιά της ηπειρώτικης φύσης. Κάθε 8η Σεπτεμβρίου, το μοναστήρι πανηγυρίζει και εκατοντάδες προσκυνητές φτάνουν από την Κόνιτσα και τα γύρω χωριά, αποδίδοντας τιμή στην Παναγία και στον Άγιο Παΐσιο, τον μεγάλο σύγχρονο άγιο της εποχής μας.

Ο Άγιος Παΐσιος έζησε στη Μονή από το 1958 έως το 1962, στην απαρχή του μοναστικού του βίου. Εκεί, απομονώθηκε, ασκήτεψε και εργάστηκε ακατάπαυστα για την αναστήλωση του μοναστηριού, το οποίο τότε ήταν σχεδόν ερειπωμένο. Με ίδια μέσα, κουβαλώντας ακόμα και πέτρες από τον ποταμό, επισκεύασε στέγες, έφτιαξε κουφώματα και πατώματα. Με μοναδικό εργαλείο την πίστη και την προσφορά των ευλαβών κατοίκων της περιοχής, ξαναέδωσε πνοή στο ιερό αυτό καταφύγιο. Σήμερα, στο εσωτερικό της Μονής υπάρχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον Άγιο Παΐσιο, καθώς και το ανακαινισμένο του κελί, προσβάσιμο στους επισκέπτες και προσκυνητές που επιθυμούν να νιώσουν την παρουσία του.

Η διαδρομή προς τη Μονή είναι από μόνη της ένα ταξίδι πνευματικό. Εκτός της βασικής και γνωστής διαδρομής με εκκίνηση από τη γέφυρα Αώου, υπάρχει ακόμη μια, από την Πατρική Οικία του Αγίου Παϊσίου. Ο επισκέπτης ακολουθεί μονοπάτι περίπου 500 μέτρων προς το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας. Από εκεί, η θέα είναι πραγματικά πανοραμική: η Κόνιτσα ξεδιπλώνεται μπροστά μας, η χαράδρα του Αώου, η επιβλητική Γκαμήλα, ο Λάζαρος και η κοιλάδα ως τη Νεμέτσικα στο Πωγώνι.

Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση, στο εκκλησάκι αυτό ο Άγιος Παΐσιος δέχθηκε τη θεϊκή εμφάνιση της Παναγίας, η οποία του χάρισε τη Χάρη της Προνόησης. Λίγο μετά το εκκλησάκι, ένα μικρό βραχώδες καταφύγιο λειτουργούσε παλιότερα ως σημείο συνάντησης των Κονιτσιωτών την Καθαρά Δευτέρα - τόπος χαρταετού και νηστίσιμων εδεσμάτων. Στη συνέχεια, η πορεία συνεχίζει προς τη γέφυρα του Αώου. 

Το μονοπάτι είναι κατηφορικό, αλλά καθαρό και καλά σηματοδοτημένο. Κατά τη διαδρομή, ο επισκέπτης περνά από σπίτια· κι αν βρει κάποιον ηλικιωμένο, ας σταθεί. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ακούσει μια ιστορία, μια διήγηση για τον Άγιο που αγάπησε τον τόπο και αγαπήθηκε.

Από τη γέφυρα του Αώου ξεκινά η γνωστή σε όλους παραποτάμια διαδρομή που οδηγεί κατευθείαν στη Μονή Στομίου. Μια διαδρομή διάρκειας περίπου δύο ώρες, μέσα στο σκιερό και δροσερό φαράγγι. Χρειάζεται προσοχή κι έναν μέσο επίπεδο φυσικής κατάστασης, αν και θεωρείται βατή διαδρομή. Το τελευταίο κομμάτι είναι και το πιο δύσκολο και ανηφορικό.  Εκεί, στο τέλος της διαδρομής, σας περιμένει η σιωπή του μοναστηριού και η μνήμη του Αγίου, που κάποτε περπάτησε κι έζησε σε τούτα τα άγρια και ιερά βουνά της Ηπείρου.