Ένα σύνθημα και μια προτροπή που ακούγεται τα τελευταία χρόνια είναι «επιστροφή στην παράδοση». Αυτό φανερώνει έναν προβληματισμό κάθε σκεπτόμενου ανθρώπου σχετικά με ποιο τρόπο η παράδοση θα συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξή μας ως άτομα και ως κοινωνία. Και βέβαια το σύνθημα αυτό παίρνει νόημα και περιεχόμενο, όχι μόνο με την αντιγραφική τήρηση των παραδοσιακών αξιών, αλλά με την αναγνώριση και εμπέδωση των καλών τους στοιχείων, που θα μπολιάζονται στο δικό μας σημερινό πολιτισμό και καθημερινότητα.

Σε μια εποχή όπου τα πάντα μοιάζουν να τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, η Ήπειρος επιμένει να κρατά σταθερές ρίζες μέσα από την παράδοσή της. Ο λόγος δεν είναι μόνο η αγάπη για το παρελθόν, αλλά κάτι βαθύτερο: η ανάγκη να θυμόμαστε ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε. Σε αυτό τον αγώνα, οι πολιτιστικοί σύλλογοι της Ηπείρου παίζουν έναν σιωπηλό αλλά πολύτιμο ρόλο.

Δεν είναι τυχαίο πως κάθε καλοκαίρι και όχι μόνο, τα χωριά γεμίζουν από εκδηλώσεις αφιερωμένες στον παραδοσιακό χορό. Οι λεγόμενες μουσικοχορευτικές βραδιές που οργανώνονται, δεν είναι απλώς μια αφορμή για διασκέδαση. Είναι, κατά τη γνώμη μου, μια μορφή άγραφης εκπαίδευσης, μια λαϊκή ακαδημία μνήμης και ταυτότητας.

Εκατοντάδες παιδιά και νέοι, από μικρούς και μεγαλύτερους πολιτιστικούς συλλόγους φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές, μπαίνουν στον κύκλο και μετρούν βήματα που περνούν από γενιά σε γενιά. Πολλά από αυτά τα παιδιά ίσως δεν έχουν ζήσει ποτέ μόνιμα σε κάποιο χωριό. Μέσα από τον χορό, όμως, γνωρίζουν την ιστορία του τόπου τους όχι σαν θεωρία, αλλά σαν εμπειρία: με τα χέρια ενωμένα, με τη μουσική του κλαρίνου, με τον ιδρώτα και το χαμόγελο.

Το σημαντικότερο είναι ότι αυτές οι εκδηλώσεις, πέρα από την παρουσίαση χορευτικών, λειτουργούν και ως κοινωνικοί κόμβοι. Γνωρίζονται οι νέοι μας, ανταμώνουν παλιοί φίλοι, χτίζονται δεσμοί που διαφορετικά μπορεί να χάνονταν. Εδώ φαίνεται η αληθινή δύναμη των πολιτιστικών συλλόγων. Δεν είναι απλώς σωματεία, είναι κοινότητες ανθρώπων που κρατούν ζωντανή τη συλλογική μνήμη.

Αξίζει να σημειωθεί επίσης πως πίσω από κάθε εμφάνιση χορευτικού υπάρχει δουλειά που δύσκολα φαίνεται στον κόσμο, πρόβες, χοροδιδάσκαλοι, εθελοντές, οργάνωση από τα Δ.Σ., ραφτάδες για τις φορεσιές, μουσικοί που κρατούν ζωντανό το παραδοσιακό ρεπερτόριο. Όλα αυτά χρειάζονται φροντίδα και στήριξη.

Η παράδοση είναι η αλυσίδα που συνδέει τις γενιές μεταξύ τους. Με την παράδοση χάσμα δεν υπάρχει. Η γενιά μας συνδέεται με τις προηγούμενες αλλά και με εκείνες που θα έρθουν. Συνάμα αποτελεί και προϋπόθεση για την ύπαρξη του πολιτισμού. Γιατί ποτέ ο πολιτισμός μιας γενιάς δε δημιουργείται από το μηδέν. Ριζώνεται στο πολιτισμό των γενιών που πέρασαν.

Πιθανή άγνοια των ελληνικών παραδόσεων δημιουργεί κίνδυνο απώλειας της πραγματικής ταυτότητας, της δικής μας και των παιδιών μας. Ο Γιώργος Σεφέρης είπε ότι «σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνουμε και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον». Οι παραδόσεις δημιουργούν μια βάση στήριξης και ασφάλειας στα παιδιά μας και πρέπει να διατηρούνται αλώβητες παρά την απόλυτη βιομηχανοποίηση, τη ραγδαία αστικοποίηση, τον σύγχρονο τρόπο ζωής και την εξέλιξη της τεχνολογίας.

Και είναι ευθύνη όλων μας —πολιτείας, τοπικής αυτοδιοίκησης, Διοικητικών Συμβουλίων συλλόγων αλλά και απλών πολιτών— να στηρίζουμε αυτή την προσπάθεια, ώστε και τα παιδιά που θα έρθουν μετά από εμάς να ξέρουν να μπαίνουν κι εκείνα στον κύκλο του χορού. Γιατί χωρίς τον κύκλο, εύκολα χανόμαστε!

Μίλτος Γήτας