Τα ζητήματα υγείας γενικά, και ειδικότερα η κατάσταση των Νοσοκομείων της πόλης των Ιωαννίνων, αποτελούν αντικείμενο υψηλού ενδιαφέροντος για τους Γιαννιώτες πολίτες αλλά και τις τοπικές αρχές. Η παροχή υψηλού επιπέδου υπηρεσιών υγείας από τα δύο Νοσοκομεία της πόλης είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για τους κατοίκους της περιοχής, αλλά και για ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες που εξυπηρετούνται από αυτά, όπως η Δυτική Μακεδονία, τα νησιά του Ιονίου, η Αιτωλοακαρνανία, η γειτονική Αλβανία και φυσικά το σύνολο της Ηπείρου.

Τα τελευταία χρόνια, και ιδίως μετά την οικονομική κρίση του 2008, η συζήτηση γύρω από τη στελέχωση των Νοσοκομείων και, κατ' επέκταση, την απόδοσή τους, έχει ενταθεί. Ειδικότερα, έχει αναδειχθεί η αντικατάσταση των μονίμων προσλήψεων από την κάλυψη κενών θέσεων μέσω επικουρικού προσωπικού ή προγραμμάτων του ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ.

Το Θεσμικό Πλαίσιο και η Πραγματικότητα της Στελέχωσης

Το Γενικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων «Χατζηκώστα» αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) και υπάγεται στην εποπτεία του Διοικητή της 6ης Υγειονομικής Περιφέρειας Πελοποννήσου, Ιονίων Νήσων, Ηπείρου και Δυτικής Ελλάδας, βάσει του ΝΔ 2592/53 και του άρθρου 7 του Ν. 3329/2005. Ο σκοπός του Νοσοκομείου, όπως ορίζεται στον Οργανισμό του (ΦΕΚ Υ4α/οικ.112527/10-12-2012), είναι η παροχή Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας φροντίδας υγείας, η ειδίκευση και συνεχής εκπαίδευση ιατρών και νοσηλευτών, η ανάπτυξη έρευνας στον τομέα της υγείας, η συνεργασία με άλλες μονάδες υγείας και η εφαρμογή νέων μεθόδων περίθαλψης. Είναι προφανές ότι η επίτευξη αυτών των πολύπλευρων στόχων είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επαρκή και σταθερή στελέχωση του προσωπικού του.

Εστιάζοντας στην Διοικητική Υπηρεσία, ο Οργανισμός του Νοσοκομείου «Χατζηκώστα» (Άρθρο 8) προβλέπει μια σαφή δομή. Η Διοικητική-Οικονομική Υπηρεσία διαρθρώνεται σε Υποδιεύθυνση Διοικητικού-Οικονομικού και Υποδιεύθυνση Τεχνικού. Η Υποδιεύθυνση Διοικητικού-Οικονομικού περιλαμβάνει ζωτικά τμήματα όπως το Τμήμα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού, το Τμήμα Γραμματείας, το Τμήμα Γραμματείας Εξωτερικών Ιατρείων και Επειγόντων Περιστατικών, το Τμήμα Κίνησης Ασθενών, το Τμήμα Οικονομικού και το Τμήμα Επιστασίας-Ιματισμού.

Παρόλα αυτά, η πραγματικότητα της στελέχωσης διαφέρει σημαντικά από την οργανωτική δομή που προβλέπεται. Από το σύνολο των 72 διοικητικών υπαλλήλων του Γ.Ν. «Χατζηκώστα», μόλις οι 40 είναι μόνιμοι. Οι υπόλοιποι 32 είναι επικουρικοί ή έχουν προσληφθεί μέσω προγραμμάτων κοινωφελούς εργασίας (ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ). Αυτό σημαίνει ότι η αναλογία μόνιμων προς επικουρικούς υπαλλήλους στην Διοικητική Υπηρεσία αγγίζει σχεδόν το ένας προς έναν, ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε μεγάλο βαθμό και σε άλλες υπηρεσίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Πλεονεκτήματα και Προκλήσεις της Υψηλής Αναλογίας Επικουρικού Προσωπικού

Η αυξημένη εξάρτηση από επικουρικό προσωπικό αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα με αμφίδρομα αποτελέσματα για τη λειτουργία των δημόσιων νοσοκομείων:

Πλεονεκτήματα:

• Ευελιξία στην κάλυψη αναγκών: Το επικουρικό προσωπικό παρέχει τη δυνατότητα άμεσης κάλυψης έκτακτων ή εποχικών αναγκών, χωρίς τις χρονοβόρες διαδικασίες των μόνιμων προσλήψεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο σε περιόδους αυξημένου φόρτου εργασίας (π.χ., επιδημίες, αυξημένος αριθμός επειγόντων περιστατικών) ή για την αναπλήρωση προσωπικού λόγω αδειών, ασθενειών κ.λπ., διασφαλίζοντας τη συνέχεια των παρεχόμενων υπηρεσιών.
• Γρήγορη προσαρμογή στις δημοσιονομικές συνθήκες: Σε περιόδους οικονομικής στενότητας ή δημοσιονομικών περιορισμών, η πρόσληψη επικουρικού προσωπικού επιτρέπει στα νοσοκομεία να διαχειρίζονται πιο ευέλικτα τους προϋπολογισμούς τους, καθώς οι συμβάσεις είναι συνήθως ορισμένου χρόνου και δεν δημιουργούν μόνιμες δεσμεύσεις μισθολογικού κόστους, προσφέροντας μια λύση στις πιεστικές ανάγκες στελέχωσης.

Προκλήσεις:

• Έλλειψη θεσμικής μνήμης και συνέχειας: Το επικουρικό προσωπικό, λόγω των βραχυπρόθεσμων συμβάσεων, δεν έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει μακροχρόνια εμπειρία και θεσμική γνώση, η οποία είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική λειτουργία τμημάτων.
• Προκλήσεις στην εκπαίδευση και ανάπτυξη: Η συνεχής εναλλαγή προσωπικού απαιτεί συνεχή επανεκπαίδευση, δεσμεύοντας πόρους και χρόνο. Η επένδυση σε μακροπρόθεσμη επαγγελματική ανάπτυξη καθίσταται δύσκολη.
• Ποιότητα Εξυπηρέτησης Πελατών (Ασθενών): Ενώ οι επικουρικοί υπάλληλοι επιδεικνύουν συχνά υψηλό ζήλο, η έλλειψη σταθερότητας μπορεί να επηρεάσει τη συνολική εμπειρία του ασθενούς, καθώς η συνέπεια και η οικειότητα με τις διαδικασίες απαιτούν χρόνο και σταθερότητα.
• Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού: Για τον προϊστάμενο, η διαχείριση ενός προσωπικού με διαφορετικά εργασιακά καθεστώτα και προσδοκίες αποτελεί σύνθετο έργο. Η ενσωμάτωση, η παρακίνηση και η διατήρηση υψηλής απόδοσης απαιτούν προσεκτικό σχεδιασμό.
• Νομικό και Θεσμικό Πλαίσιο: Η κατάσταση αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις προσλήψεις στο δημόσιο τομέα και ειδικότερα στο ΕΣΥ, όπως καθορίζεται από νόμους που αναφέρονται στον Οργανισμό του Νοσοκομείου, συμπεριλαμβανομένων των Ν. 2889/01, Ν. 4052/12, Ν. 1397/83, Ν. 4024/11 και άλλων, οι οποίοι έχουν διαμορφώσει το σημερινό τοπίο της απασχόλησης.

Συμπεράσματα και Προτάσεις

Συμπερασματικά, η ύπαρξη υψηλού ποσοστού επικουρικού προσωπικού στη Διοικητική Υπηρεσία του Νοσοκομείου «Χατζηκώστα» είναι μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα. Οι τωρινές συνθήκες υποδηλώνουν ότι αυτή η τάση δεν είναι προσωρινή, αλλά τείνει να επεκταθεί σε όλους τους οργανισμούς του δημοσίου τομέα.

Αντιμέτωπο με αυτή την κατάσταση, το Νοσοκομείο οφείλει να αντιμετωπίσει το ζήτημα όχι φοβικά, αλλά ρεαλιστικά και μεθοδικά, αξιοποιώντας στο μέγιστο βαθμό τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η εργασία των επικουρικών υπαλλήλων (π.χ. ευελιξία, κάλυψη άμεσων αναγκών). Ταυτόχρονα, είναι επιτακτική η ανάγκη να αναδειχθεί και να τεθεί στις αρμόδιες αρχές το ζήτημα της έλλειψης ικανού, μόνιμου και επαρκώς εκπαιδευμένου προσωπικού, και να ενεργήσει στην κατεύθυνση ενίσχυσής του με μόνιμες προσλήψεις.

Η αναθεώρηση του "χάρτη υγείας" του Νομού, ο οποίος παραμένει ίδιος τουλάχιστον τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι επίσης αναγκαία. Ένας επικαιροποιημένος "χάρτης" θα έπρεπε να λάβει υπόψη τις τρέχουσες ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό, την πληθυσμιακή δυναμική και τις πραγματικές απαιτήσεις των μονάδων υγείας, ώστε να υπάρξει ένας πιο ρεαλιστικός σχεδιασμός για τη στελέχωση και την αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών υγείας στους πολίτες. Η δημόσια υγεία απαιτεί σταθερότητα και επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο, το οποίο είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την ποιότητα και τη βιωσιμότητα του συστήματος.

*Ο Μάριος Παππάς είναι Προϊστάμενος Γραμματείας Εξωτερικών Ιατρείων και Επειγόντων Περιστατικών στο Γενικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων «Χατζηκώστα», κάτοχος δύο MSc στη Δημόσια Υγεία.