Το 1960, η Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών (ΕΗΜ), υπό την προεδρία του τότε βουλευτή Κωνσταντίνου Φρόντζου, αναλαμβάνει την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση θεατρικών παραστάσεων στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης. Ο Φρόντζος, με καθοριστικό ρόλο τόσο στη δημιουργία του θεσμού των «Δωδωναίων» όσο και στην αναστήλωση του θεάτρου, κινητοποίησε πολιτικούς αλλά και τοπικούς φορείς, με στόχο την αναβίωση της πολιτιστικής ζωής της Ηπείρου.

Το θέατρο, μέχρι τότε, βρισκόταν σε κατάσταση εγκατάλειψης: η ορχήστρα ήταν καλυμμένη από τόνους χώματος, τα εδώλια σπασμένα ή μετατοπισμένα. Η εικόνα αυτή άλλαξε χάρη στη συμβολή του αρχιτέκτονα Βασίλη Χαρίση, ο οποίος εκπόνησε τη μελέτη αποκατάστασης, αλλά και του αρχαιολόγου Σωτήρη Δάκαρη, πρώτου εφόρου Αρχαιοτήτων Υπηρεσίας Ηπείρου, που ολοκλήρωσε την ανασκαφή των δύο κατώτερων διαζωμάτων του κοίλου, δίνοντας για πρώτη φορά μετά από αιώνες τη δυνατότητα χρήσης του χώρου για πολιτιστικά δρώμενα. Οι εργασίες προχώρησαν με εντατικούς ρυθμούς, υπό την πίεση της ανάγκης να καταστεί το θέατρο άμεσα λειτουργικό. Ο κρατικός μηχανισμός, με τη συνδρομή της Νομαρχίας και του Στρατού, φρόντισε για τη βελτίωση των υποδομών, και κυρίως της πρόσβασης προς το μνημείο.

Η πρώτη παράσταση των «Δωδωναίων» δόθηκε στις 6 Αυγούστου 1960 από το Πειραϊκό Θέατρο του Δημήτρη Ροντήρη, με την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, ενώ την επόμενη μέρα παρουσιάστηκαν οι «Χοηφόρες» και οι «Ευμενίδες» του Αισχύλου. Η επιλογή του Πειραϊκού Θεάτρου αντί του Εθνικού Θεάτρου αποτέλεσε έκπληξη, αλλά και τολμηρό ξεκίνημα, καθώς η «Ηλέκτρα» του Ροντήρη θεωρείται παράσταση σταθμός στην αναβίωση του αρχαίου δράματος. Παράλληλα, η ΕΗΜ ανέλαβε δράσεις προβολής, διανέμοντας τουριστικά φυλλάδια εντός και εκτός Ελλάδας, σε μια περίοδο που ο ΕΟΤ ενίσχυε δυναμικά την τουριστική ανάπτυξη της χώρας. Το πρώτο αυγουστιάτικο σαββατοκύριακο του 1960, το αρχαίο θέατρο κατακλύστηκε από πλήθος θεατών, δημιουργώντας την αίσθηση πως η πολιτιστική φλόγα του τόπου είχε ξανά ανάψει. Το 1961, τα «Δωδωναία» καθιερώθηκαν από τον ΕΟΤ ως μόνιμη τουριστική εκδήλωση της Ηπείρου, ενώ ξεκίνησε και η σταθερή συνεργασία της ΕΗΜ με το Εθνικό Θέατρο, η οποία διήρκεσε μέχρι το τέλος του θεσμού το 1977. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας, ο Δήμος Ιωαννιτών εισήγαγε τα «Ηπειρωτικά», έναν νέο πολιτιστικό θεσμό που όμως με τα χρόνια εξασθένησε.

Το 1998, οι παραστάσεις στο θέατρο της Δωδώνης διακόπηκαν για να ξεκινήσουν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης. Η ανάγκη προστασίας και διατήρησης του μνημείου υπερίσχυσε της χρήσης του, υπενθυμίζοντας πως η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι μόνο θέμα καλλιτεχνικής αξιοποίησης, αλλά κυρίως συντήρησης και σεβασμού στο πέρασμα του χρόνου. Ήταν το 2015 όταν το αρχαίο θέατρο άνοιξε ξανά τις πύλες του, με το Υπουργείο Πολιτισμού να διαθέτει περιορισμένο αριθμό θέσεων – μόλις 1.000 – ενώ οι εργασίες αναστήλωσης συνεχίζονταν.

Για μένα, η σύνδεση με τον χώρο αυτό είναι βαθιά προσωπική. Το 1998,  σε ηλικία μόλις 8 ετών, παρακολούθησα εκεί για πρώτη φορά θέατρο: τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ»  του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Σταύρου Τσακίρη και τον Θανάση Βέγγο στους «Αχαρνείς» του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη. Χρόνια αργότερα, η ζωή με οδήγησε ξανά στη Δωδώνη – αυτή τη φορά ως επαγγελματία ηθοποιό. Το καλοκαίρι του 2016, στις αρχές της πιλοτικής λειτουργίας εκ νέου του θεάτρου από το 2015 με περιορισμένο αριθμό παραγωγών, συμμετείχα στην παράσταση Ασπίς του Μενάνδρου, σε σκηνοθεσία και ελεύθερη απόδοση του Χριστόφορου Χριστοφή, με συντελεστές όπως ο Δημήτρης Πιατάς, ο Τάσος Παλατζίδης κ.α. Το ίδιο καλοκαίρι, παρουσιάστηκε και η Αντιγόνη από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, με πρωταγωνιστές τους Δημήτρη Λιγνάδη, Μπέττυ Αρβανίτη, Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη κ.α.

Οι παραστάσεις και μουσικές εκδηλώσεις από τότε και κάθε καλοκαίρι άρχισαν να πληθαίνουν και πάλι στο Αρχαίο Θέατρο. Η Δωδώνη δεν είναι μόνο ένα μνημείο. Είναι μνήμη, εμπειρία και ζωντανός διάλογος με το παρελθόν. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που τη γεμίζουν με φωνές, βλέμματα και συγκίνηση, θα παραμένει αιώνιο σύμβολο του πολιτισμού.

Παναγιώτης Γεωργούλας