Όλο το περασμένο διάστημα με τις αποδράσεις συνάντησα ξωκλήσια ψηλά από ακρογιαλιές και σε βουνοκορφές, άλλα καλά συντηρημένα κι άλλα γκρεμισμένα, θαυμάζοντας αγιογραφίες και εικόνες από φωτισμένους πατέρες. Μου έδωσαν το έναυσμα να γράψω γι’ αυτά και τον ρόλο που διαδραμάτισαν όλα αυτά τα χρόνια στην πίστη μας.

Η Πατρίδα μας είναι διάσπαρτη από εκκλησάκια, που στολίζουν τα βουνά και τις ακρογιαλιές και προσθέτουν την αίσθηση του υπερφυσικού και του μυστηρίου. Από παλιά, γκρεμισμένα και νεόκτιστα, τα εκκλησάκια, στα οποία η θρησκευτική ψυχή έδωσε απάντηση στο αιώνιο ερώτημα του ανθρώπου και βρήκε το νόημα και τον ύστατο σκοπό της ζωής.

Εκκλησάκια χτισμένα, σαν άσπρα περιστέρια, στις κορφές των βουνών κι αφιερωμένα στην «Ανάληψη», τη «Μεταμόρφωση» και τον «Προφήτη Ηλία», που θυμίζουν τον ουρανό και κάνουν τον άνθρωπο να «μεταμορφωθεί» κι εκείνος να στύψει τον πηλό του κορμιού του σε πνεύμα και να κάνει, σαν το πουλί, φτερούγες. 

Εκκλησάκια χτισμένα στις ρεματιές και στα φαράγγια, μέσα σε βαθιές σπηλιές κι αφιερωμένα στους ερημίτες και στους ασκητές, που ζητήσανε να ζήσουν στη μοναξιά και την ειρήνη, για ν’ ακούσουν καλύτερα, μέσα στη σιωπή τους, τη φωνή του Θεού και την φωνή της ίδιας της ψυχής τους.

Κι εκκλησάκια χτισμένα σε όμορφες πλαγιές κι’ αφιερωμένα στην Παναγία, στην Αγία Παρασκευή, Αγία Αικατερίνη, Αγία Βαρβάρα, που τιμούν τις γυναίκες.

Ο Χριστιανισμός, με την αγιογραφία και το εορτολόγιό του, βρήκε έναν τρόπο να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη των εκλεκτών και των αγίων για να τη δίνει ως παράδειγμα και κουράγιο στον άνθρωπο που αγωνίζεται.

Η εκκλησία, εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια, κρέμασε πάνω στα εικονοστάσια των ναών της την εικόνα και την έκανε μυσταγωγικό θέαμα για τη μυστική όραση του ανθρώπου. Και στην εικόνα αυτή τοποθετήθηκε ο άνθρωπος, φτωχός και πλούσιος, δυνατός και ταπεινός, ζητιάνος, ληστής και άγιος, αμαρτωλός και δίκαιος, μα πάντα άνθρωπος, που αγωνίζεται για τη λύτρωσή του.

Και τα εκκλησάκια αυτά έχουν, το καθένα, την ιστορία τους. Εδώ έζησε ο τάδε ερημίτης, που έτρωγε κουκούτσια από τους θάμνους και προσευχόταν μερόνυχτα στη σπηλιά του. 

Εκκλησάκια αφιερωμένα στη μνήμη των μαρτύρων, μαυρισμένα από τις φωτιές των εχθρών κι από τους στεναγμούς των Πατέρων μας.

Εικονίσματα των αγίων που έχουν πάνω τους σπαθιές και βγαλμένα μάτια από τα ξίφη των απίστων και τοίχοι, που κοκκινίζουν ακόμη από το αίμα των Πατέρων μας που σφάχτηκαν σαν νεομάρτυρες, μπροστά στο θυσιαστήριο της Αγίας Τράπεζας.

Και τέλος εκκλησάκια χίλιες φορές χαλασμένα από την απιστία και τη βαρβαρότητα των περασμένων καιρών και χίλιες φορές ξαναχτισμένα από την Πίστη και την ευσέβεια των Πατέρων μας.

Άραγε θα μπορέσουν να μείνουν όρθια στη νέα απιστία των καιρών μας. Θα βρίσκονται παπάδες να τα λειτουργούν και να ανάβουν τα καντήλια τους;

Τα ξωκλήσια είναι προσευχή, είναι τάμα που δόθηκε σε δύσκολες στιγμές, είναι επικοινωνία με το Θεό. Σημαία ευλαβικής αναφοράς και παρηγοριάς για τον άνθρωπο της υπαίθρου. 

Ήταν το αποκούμπι του πονεμένου και κουρασμένου ανθρώπου. Ήταν φάροι που έδιναν παρηγοριά και μας έδειχναν το δρόμο για να συνεχίσουμε το ταξίδι της ζωής μας. Ήταν προσευχή, ξαπόσταμα για τους πεζοπόρους.

Τα τελευταία χρόνια, που έχουν εκλείψει οι κατακτητές βάρβαροι και άπιστοι, έχουν έρθει οι άπιστοι της εποχής μας, οι «δικοί μας», να λεηλατούν και να κλέβουν τα ιερά κειμήλια να τα πουλήσουν σε άλλους άπιστους. Στην ιδιαιτέρα πατρίδα μας, την Ήπειρο, πόσες κλοπές έχουν καταγράψει, τα τελευταία χρόνια, οι δυνάμεις ασφαλείας;

Προς τιμήν του Περιφερειάρχη, που δίνει αγώνα καθημερινά για την φύλαξη των εξωκλησιών αυτών, αλλά έχει να αντιμετωπίσει κυκλώματα. Ιερόσυλοι ανοίγουν τα ξωκλήσια κλέβουν εικόνες και ιερά  κειμήλια που,  διαφεύγουν ατιμώρητοι σαν η Λερναία Ύδρα, ξεγλιστρούν (έχοντας μάλλον βοήθεια από εκεί που δεν γνωρίζουμε).

Αυτά τα ξωκλήσια κράτησαν άσβεστη την Πίστη μας σε χρόνους χαλεπούς και μας την μεταλαμπάδευσαν. Θυμήθηκα ένα κήρυγμα του μακαριστού Σεβαστιανού:

‘’-Κρατήστε την πίστη, μεταδώστε την  γύρω σας στο περιβάλλον σας. Γίνεται μπουρλοτιέρηδες και ανάψτε φωτιές να ζεσταθούν αυτοί που έχασαν τον προσανατολισμό τους, δώστε τους σωσίβιο να σωθούν, μείνετε συνδεδεμένοι με την εκκλησία και τα μυστήρια της, με τον πνευματικό σας και τους χριστιανούς φίλους’’.

(Μέτσοβο)