ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Εκεί όπου η ιστορία συνάντησε το πράσινο…

 Η περιοχή Λιθαρίτσια, στην καρδιά της πόλης, αποτελεί έναν χώρο με ιδιαίτερη ιστορική και πολιτισμική βαρύτητα. Στις αρχές του 19ου αιώνα, η συνοικία ήταν γνωστή για τα επιβλητικά της αρχοντικά, έως ότου ο Αλή πασάς επέλεξε τον λόφο για την ανέγερση φρουρίου και οικημάτων για τον ίδιο και τους γιους του.

4 Σεπ 2025 • 08:10
 Η περιοχή Λιθαρίτσια, στην καρδιά της πόλης, αποτελεί έναν χώρο με ιδιαίτερη ιστορική και πολιτισμική βαρύτητα. Στις αρχές του 19ου αιώνα, η συνοικία ήταν γνωστή για τα επιβλητικά της αρχοντικά, έως ότου ο Αλή πασάς επέλεξε τον λόφο για την ανέγερση φρουρίου και οικημάτων για τον ίδιο και τους γιους του.

Τα οικοδομήματα αυτά καταστράφηκαν κατά την πολιορκία των Ιωαννίνων το 1820, αλλά ο προμαχώνας που ανεγέρθηκε εκεί, παρά τις σοβαρές φθορές, διασώθηκε και εξακολουθεί  να στέκει. Τα υπόγεια του προμαχώνα χρησίμευαν τότε ως αποθηκευτικοί χώροι και κρατητήρια. 

Στα μέσα του 19ου αιώνα, τα Λιθαρίτσια απέκτησαν νέα στρατιωτική σημασία, με την ανέγερση οθωμανικών στρατώνων. Το κτιριακό αυτό σύνολο παρέμεινε ενεργό μέχρι το 1962, όταν και κατεδαφίστηκε, σηματοδοτώντας την αρχή μιας νέας εποχής για την περιοχή.

Η πλατεία που αναπτύχθηκε μπροστά από τους στρατώνες είχε ήδη αποκτήσει λειτουργικό χαρακτήρα ως τόπος δημόσιων εκδηλώσεων, συγκεντρώσεων και αθλητικών δραστηριοτήτων –μέχρι και ποδοσφαιρικών αγώνων, καθώς εκεί λειτουργούσε για χρόνια το μοναδικό γήπεδο της πόλης. Το 1961, με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ιωαννίνων, η πλατεία μετονομάστηκε σε «Πλατεία 25ης Μαρτίου», ως φόρος τιμής στην επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης.

Κατά τη δεκαετία του ’60, η περιοχή άρχισε να αποκτά σταδιακά χαρακτήρα πάρκου. Ο ΕΟΤ ανέλαβε τον σχεδιασμό και την αξιοποίησή της, ενσωματώνοντας στον σχεδιασμό το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων, του οποίου η ανέγερση πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1963-1966. Το μουσείο άνοιξε για το κοινό το 1970, σε χώρο όπου παλαιότερα βρισκόταν το σαράι του Μουχτάρ πασά. Την ίδια περίοδο ξεκίνησαν και οι εργασίες αναστήλωσης του ιστορικού προμαχώνα, βασισμένες σε σχέδια του αρχιτέκτονα Βασίλη Χαρίση. Η Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών, με πρωτοβουλία του προέδρου της Κώστα Φρόντζου, αξιοποίησε το μνημείο με σεβασμό, μετατρέποντάς το σε εντευκτήριο με έντονο πνευματικό και πολιτιστικό αποτύπωμα. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’70, το κτίσμα αυτό αποτελεί σημείο αναφοράς για την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης.

Η σημασία του προμαχώνα αναγνωρίστηκε θεσμικά το 1965, όταν χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Το 1971, ολόκληρη η περιοχή Λιθαρίτσια ανακηρύχθηκε ιστορικός τόπος, καθώς συνδέεται αναπόσπαστα με την ιστορία των Ιωαννίνων τόσο κατά την οθωμανική περίοδο όσο και στη νεότερη εποχή. Ο ευρύτερος χώρος του πάρκου διαμορφώθηκε σταδιακά από τον ΕΟΤ, σε συνεργασία με σημαντικούς αρχιτέκτονες της εποχής, μεταξύ των οποίων και ο Άρης Κωνσταντινίδης, δημιουργός του μουσείου και τότε ειδικός σύμβουλος. Προβλέφθηκαν είσοδοι, περιπατητικές διαδρομές, υδάτινες επιφάνειες και καθιστικά, με στόχο τη δημιουργία ενός λειτουργικού και ευχάριστου περιβάλλοντος.

Τη δεκαετία του 1980, ο ΕΟΤ παραχώρησε τη χρήση του πάρκου στον Δήμο Ιωαννιτών, ικανοποιώντας ένα πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας. Έκτοτε, ο χώρος διατηρεί τον χαρακτήρα του, αν και η ανάγκη για περαιτέρω ενεργοποίηση και αναζωογόνηση του πάρκου, σύμφωνα με τις σύγχρονες ανάγκες της πόλης, παραμένει επίκαιρη. Τα Λιθαρίτσια, ως φυσικός και ιστορικός πυρήνας, συνεχίζουν να εμπνέουν και να διδάσκουν. Είναι ένας ζωντανός τόπος μνήμης και πολιτισμού, ένας ανοιχτός χώρος που συνδυάζει την ιστορική βαρύτητα με τη δυναμική του παρόντος.

Το καθημερɩνό ενημερωτɩκό δελτίο της Ηπείρου
στο email σου.