Η οικογένεια Μελά αποτελεί μία από τις πλέον επιφανείς ελληνικές οικογένειες, με καταβολές που ανάγονται στην Ήπειρο και σημαντική παρουσία τόσο στον επιχειρηματικό όσο και στον πολιτικό και πνευματικό βίο του Νεοελληνικού κράτους. Κατά την ιστορική παράδοση, η οικογένεια φέρεται να αποτελεί παρακλάδι της βυζαντινής οικογένειας Στρατηγοπούλου, η οποία σχετίζεται με τον οίκο των Μελισσηνών. Αν και η πιθανή καταγωγική τους ρίζα εντοπίζεται στα Ιωάννινα, μέλη της οικογένειας σταδιακά διασκορπίστηκαν σε περιοχές των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης.

Ιδιαίτερη ήταν η παρουσία τους στην Αυστρία, όπου διακεκριμένα μέλη της οικογένειας κατείχαν σημαντικές θέσεις στον κρατικό μηχανισμό της Αυστροουγγαρίας. Ενδεικτικά, ο Ιωάννης Φρειδερίκος Μελάς υπηρέτησε ως αυλικός του Αυτοκράτορα Καρόλου ΣΤ΄, ενώ ο απόγονός του, Μιχαήλ Φρειδερίκος Βενέδικτος Μελάς, έφθασε στη θέση του αρχιστρατήγου του αυστριακού στρατού.

Ο νεότερος κλάδος της οικογένειας καταγράφεται στις αρχές του 18ου αιώνα στην Παλιά Πογδόριανη, όπου ήταν εγκατεστημένη και η κύρια κατοικία τους. Σε αυτή τη φάση, τα μέλη της οικογένειας επιδόθηκαν με επιτυχία στο εμπόριο, ιδρύοντας τον εμπορικό οίκο "Μελάς", ο οποίος ανέπτυξε δραστηριότητα σε σημαντικά εμπορικά κέντρα της Ευρώπης, όπως η Κωνσταντινούπολη και η Βραΐλα, μέσω των αδελφών Λέοντος, Αναστασίου και Πάνου Μελά.

Η επιχειρηματική κληρονομιά συνεχίστηκε από την επόμενη γενιά, με τον Γεώργιο Μελά, γιο του Λέοντα, να αναδεικνύεται σε ισχυρή εμπορική προσωπικότητα στην Κωνσταντινούπολη. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, πολλά μέλη της οικογένειας εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, μετατοπίζοντας το κέντρο των δραστηριοτήτων τους από το εμπόριο στην πολιτική και κοινωνική ζωή.

Ο Λέων Μελάς, γιος του Γεωργίου, διετέλεσε υπουργός, ενώ ο αδελφός του, Μιχαήλ Μελάς, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτική σκηνή της πρωτεύουσας, υπηρετώντας ως δήμαρχος Αθηνών, βουλευτής και πρόεδρος της Αθηναϊκής Λέσχης. Από την οικογένεια αυτή κατάγεται και ο Παύλος Μελάς, γιος του Μιχαήλ, ο οποίος έμεινε στην ιστορία για τη θυσία του στον Μακεδονικό Αγώνα.

Η οικογένεια Μελά διέπρεψε σε πολλούς τομείς του δημόσιου βίου. Στην πολιτική διακρίθηκαν οι: Λέων Γ. Μελάς, Γεώργιος Β. Μελάς, Μιχαήλ Γ. Μελάς, Λέων Μ. Μελάς, Γεώργιος Μ. Μελάς, Κωνσταντίνος Μελάς, Αλέξανδρος Μελάς, Γεώργιος Μυλωνάς και Μιλτιάδης Νεγρεπόντης. Στον χώρο της διπλωματίας ξεχώρισαν οι Λέων Β. Μελάς, Βασίλειος Μόστρας και Μιχαήλ Κ. Μελάς. Στον επιχειρηματικό και βιομηχανικό τομέα, εξέχουσα δράση ανέπτυξαν οι Βίκτωρ Λ. Μελάς, Βασίλειος Β. Μελάς και Βασίλειος Γ. Μελάς.

Η οικογένεια διατήρησε παράλληλα στρατιωτική παράδοση, με εκπροσώπους όπως οι Κωνσταντίνος Μελάς, Βασίλειος Μ. Μελάς, Αλέξανδρος Μελάς, Μιχαήλ Π. Μελάς, Παύλος Μ. Μελάς και Παύλος Β. Μελάς να υπηρετούν στις Ένοπλες Δυνάμεις. Στις τέχνες και τα γράμματα συνέβαλαν σημαντικά οι Λέων Γ. Μελάς, Ελένη Νεγρεπόντη - Ουράνη, Δημήτριος Βικέλας, Νάτα Μελά και Βίκτωρ Θ. Μελάς. Επιπλέον, οι Μιχαήλ Γ. Μελάς και Βασίλειος Μ. Μελάς ανέλαβαν την προεδρία της Αθηναϊκής Λέσχης, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική κοινωνική επιρροή της οικογένειας.

Η οικογένεια διατηρούσε πολυτελείς κατοικίες στην οδό Πανεπιστημίου, που σήμερα ανήκουν στην Αθηναϊκή Λέσχη, καθώς και εξοχική έπαυλη στην Κηφισιά. Τέλος, ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας είναι ο τάφος του Λέοντος Μελά στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, ο οποίος αποτελεί αξιοσημείωτο δείγμα ταφικής τέχνης.