Η αποπνικτική κατάσταση μιας, κατά τα άλλα, πανέμορφης κι υπέροχης πόλης είναι ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο, κυρίως όταν εκδηλώνεται τέτοια άρνηση αποδοχής του προβλήματος. Στα Γιάννενα δεν αναπνέει πια κανείς από το φθινόπωρο και μετά λόγω όχι μόνο της καύσης ξύλων στα τζάκια αλλά και παλετών από εργοστάσια, παλιών επίπλων με βερνίκια κτλ. Τούτο δεν είναι περιστασιακό, είναι συνεχές όσο κι αδικαιολόγητο. Η οικονομική κατάσταση στα Γιάννενα, μια περιοχή η οποία είναι πρώτη σε παραγωγή τυροκομικών και επεξεργασία κρέατος στην χώρα, όπως και πανίσχυρη στον τουρισμό και στη βιοτεχνία, δεν είναι χειρότερη από άλλες ελληνικές πόλεις που αντιμετωπίζουν τον ίδιο ή βαρύτερο χειμώνα. Κι όμως τα Γιάννενα καταλαμβάνουν τη θέση της πιο μολυσμένης πόλης στην Ελλάδα και μιας από τις πιο μολυσμένες στην Ευρώπη.

Αξίζει να σημειωθεί πως σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, που έχουν ακόμα περισσότερο κρύο από τα Γιάννενα, και βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερο υψόμετρο, κυκλωμένες από βουνά που σχηματίζουν έναν ατμοσφαιρικό θόλο τέτοιο που να διευκολύνει τον εγκλωβισμό των ρύπων, κυκλοφορεί κανείς χωρίς τέτοια προβλήματα και κατά την ημέρα και κατά τη νύχτα. Το επιχείρημα της άκρατης τοπικής πενίας, που επικαλούνται ορισμένοι ανάμεσα σε άλλα κωμικοτραγικά επιχειρήματα, μακράν απέχει από το να είναι πειστικό στην παρούσα περίπτωση και, όπως και να έχει, κάθε περιοχή οφείλει ορθολογικά να αναπτύσσει μαζί με την οικονομία, κυρίως εντός ενός παρόμοιου, αρκετά ευμεγέθους αστικού ιστού, αναμενόμενα και αναγκαία, μια αίσθηση κοινωνικής ευθύνης που να συνεισφέρει στη δυνατότητα της κοινής συμβίωσης των κατοίκων. 

Η εξήγηση, για την αιτία που συμβαίνει αυτό εδώ σε τέτοια κλίμακα, καθίσταται εμφανής στα σχόλια κάποιων ντόπιων αναγνωστών σε ηλεκτρονικές ειδησεογραφικές σελίδες των Ιωαννίνων, οι οποίες επισημαίνουν το πρόβλημα. Σταχυολογώ μερικά από τα επιχειρήματά τους, δίχως ιδιαίτερη έμφαση σε κάποιο: α) το ιστορικό επιχείρημα του χρονοταξιδιώτη: "επί εποχής Αλή Πασά γιατί δεν είχαν άσθμα ενώ όλοι έκαιγαν τζάκια;", β) το συνωμοσιολογικό επιχείρημα εκείνου που δεν πέφτει θύμα της παραπληροφόρησης από τις εφημερίδες, την έρευνα και την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου: "δεν είναι αιθαλομίχλη, βάφτισαν έτσι την ομίχλη", γ) το επιχείρημα- απειλή εκείνου που δεν σηκώνει πολλά πολλά: "ας φθηνύνουν τα καύσιμα αλλιώς εμείς θα συνεχίσουμε να καίμε μόνο τζάκια", δ) το επιχείρημα εκείνου που τιμά την παράδοση: "εμείς πάντα έτσι καίγαμε τζάκια στα Γιάννενα, όποιος θεωρεί πως δεν μπορεί να ανασάνει είναι ελεύθερος να φύγει". 

Ωστόσο, έχω συχνότατα γνωρίσει, στην τοπική κοινωνική εμπειρία, συναδέλφους από το Πανεπιστήμιο που αναγκάστηκαν να ζητήσουν μεταφορά της θέσης τους σε άλλη πόλη λόγω των συνθηκών αυτών, ανθρώπους που έχουν σοβαρή ανάγκη να περπατήσουν ή να αθληθούν στα στάδια της πόλης και δεν μπορούν λόγω του ασφυξιογόνου νέφους, όπως και οικογένειες που το βράδυ παίρνουν τα ασθματικά παιδιά τους και πηγαίνουν στις Λιγκιάδες ή αλλού μακριά για να ανασάνουν. Σε τέτοιες συνθήκες ούτε τα φάρμακα λειτουργούν ούτε κάποια άλλη θεραπεία υπάρχει που να βελτιώνει τις συνθήκες διαβίωσης των πασχόντων. 

Παρά την αδιαλλαξία εκείνων που αρνούνται το πρόβλημα, η καταστροφή του αναπνεύσιμου οξυγόνου αυτής της πόλης, λόγω της συγκεκριμένης τακτικής πολλών κατοίκων, είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σταδιακά στην αποθάρρυνση των επισκεπτών, στην τουριστική αποξένωσή της κατά τους χειμερινούς μήνες αλλά και στην τεράστια επιβάρυνση των μικρών παιδιών, των εγκύων, των ηλικιωμένων και των ανθρώπων με αναπνευστικά ή άλλα προβλήματα υγείας. Πρόσφατα σε άρθρο της εφημερίδας Καθημερινή, αποτυπώθηκε για άλλη μια φορά η δυσχερής κατάσταση της ατμόσφαιρας στην πόλη, απότοκος της σοβαρής ρύπανσης των τζακιών, όπως και η αξιέπαινη προσπάθεια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Ioannina On Air) να θεραπευθεί το εν λόγω πρόβλημα. Κι όμως τούτο αντιμετωπίζεται από πολλούς ως θέμα που μπορεί κανείς να το επιλύσει αγνοώντας το ή κάνοντας κακό χιούμορ εναντίον εκείνων που διαμαρτύρονται, παρά τις συνεχείς προειδοποιήσεις των δημοτικών αρχών και των επιστημόνων. 

Κατά τεκμήριο, και ανάμεσα σε λογικούς και κοινωνικά υπεύθυνους ανθρώπους, πάντα θεωρείται καλύτερο να αποδέχεται κανείς την υποχρέωση που του αναλογεί, να αλλάζει τη νοοτροπία του και να πράττει έγκαιρα. Είναι ανεδαφικό να φανταζόμαστε ότι θα εφαρμοστούν ειδικοί κανόνες, χωρίς μάλιστα να υφίστανται ειδικές συνθήκες που να καθιστούν τα Γιάννενα ξεχωριστή περίπτωση στην επικράτεια ώστε να δικαιολογείται η τέτοιας έκτασης χρήση τζακιών. Τούτο αποτελεί μόνο δικαιολογία για να διαιωνίζεται ένα ακανθώδες κι άκρως επικίνδυνο πρόβλημα. Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ούτε στα Γιάννενα πρόκειται να μπει ειδική φορολογική κλίμακα για να πειστεί κανείς να σβήσει επιτέλους το τζάκι που καίει διάφορα μη φυσικά υλικά ούτε να τοποθετηθεί η πόλη σε καθεστώς ακριτικών ή πληγμένων περιοχών. 

Αναρωτιέμαι αν για τους περίπου 25.000 φοιτητές, από τους οποίους οι περισσότεροι προέρχονται από άλλες περιοχές, και που στηρίζουν σημαντικά την τοπική οικονομία, είναι υποχρεωτικό να μην αντιμετωπίζουν πνευμονολογικά, καρδιαγγειακά ή άλλα προβλήματα υγείας προκειμένου να ζήσουν και να σπουδάσουν στην πόλη. Αναρωτιέμαι, επιπλέον, αν τα παιδιά και οι έφηβοι που μεγαλώνουν στα Γιάννενα, θα αντιμετωπίσουν ίδια ζητήματα υγείας στο μέλλον συγκριτικά με άλλες λιγότερο μολυσμένες πόλεις. Μα κι αν οι ηλικιωμένοι αξίζει να διαβιούν σε συνθήκες θαλάμου αερίων και να περιορίζονται ενώ υποφέρουν. Το λογικό είναι να συμμορφωνόμαστε με την πραγματικότητα. Να προστατεύουμε την πόλη όπου κατοικούμε από τις κακές συνήθειες της πριν να είναι αργά αλλά και να αποτρέπουμε τον εαυτό μας από τη μη κριτική προσκόλληση στο συλλογικό φαντασιακό. Η γενναιότητα εξάλλου δεν φαίνεται στην έπαρση της απόρριψης μιας επιστημονικής αλήθειας, αποδεικνύεται στην κατάφαση της απαραίτητης αλλαγής στη νοοτροπία και στην κοινωνική πράξη.

 

*Ο Δρ. Παναγιώτης Ι. Ηλιόπουλος είναι ΕΔΙΠ του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.