Το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της νεότερης ελληνικής ιστορίας και εθνικής ταυτότητας. Πρόκειται για ταφικό μνημείο αφιερωμένο στους αφανείς ήρωες των πολεμικών αγώνων του ελληνικού έθνους, στους στρατιώτες που έπεσαν μαχόμενοι, χωρίς να είναι δυνατή η αναγνώρισή τους. Δεσπόζει επιβλητικά μπροστά από το κτίριο της Βουλής των Ελλήνων, στα Παλαιά Ανάκτορα, και φυλάσσεται αδιάκοπα από την Προεδρική Φρουρά, τους ευζώνους, οι οποίοι τιμούν με την παρουσία τους τη μνήμη των πεσόντων.

Η ιδέα ενός μνημείου αφιερωμένου στους ανώνυμους νεκρούς των μαχών έχει βαθιές ρίζες στην αρχαία Ελλάδα. Ο Θουκυδίδης, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης και ο Χαρίτων αναφέρονται ήδη σε αντίστοιχες ταφικές τιμές προς τους αφανείς ήρωες των πολέμων. Στα νεότερα χρόνια, το πρώτο ελληνικό μνημείο αφιερωμένο στους άταφους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 ανεγέρθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου, έπειτα από πρωτοβουλία του δήμου το 1858, και φιλοτεχνήθηκε τελικά το 1880 από τον γλύπτη Γεώργιο Βιτάλη.

Η σύγχρονη μορφή του Μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα στην Αθήνα, γεννήθηκε από ένα ευρωπαϊκό πρότυπο. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Γαλλία πρωτοστάτησε στη δημιουργία μνημείων για τους ανώνυμους πεσόντες, μια ιδέα που υιοθέτησαν σύντομα και άλλες χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Το 1926, ο τότε Υπουργός Στρατιωτικών και μετέπειτα Δικτάτορας Θεόδωρος Πάγκαλος, αποφάσισε την ανέγερση του ελληνικού μνημείου στην Πλατεία Συντάγματος, μπροστά από τα Παλαιά Ανάκτορα. Τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό κέρδισε ο Εμμανουήλ Λαζαρίδης με το ψευδώνυμο «ΣΚΡΑ», ενώ τη γλυπτική σύνθεση ανέλαβε ο Φωκίων Ρωκ.

Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου πραγματοποιήθηκαν στις 25 Μαρτίου 1932, ανήμερα της Εθνικής Εορτής, σε μια τελετή υψηλού κύρους και συγκίνησης. Εκ μέρους της κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου παρέστη ο Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, ενώ στην τελετή συμμετείχαν αντιπροσωπείες πολλών χωρών, καταθέτοντας στεφάνια και αποδίδοντας τιμές στους ήρωες της Ελλάδας. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με παρέλαση της φρουράς, των σχολείων και των προσκόπων, ενώ το βράδυ φωτίστηκε η πόλη από στρατιωτική λαμπαδηφορία.

Από τότε, το Μνημείο φυλάσσεται διαρκώς από ειδικό λόχο ευζώνων, ο οποίος έχει γνωρίσει διάφορες ονομασίες ανάλογα με τις ιστορικές περιόδους, από «Φρουρά του Προέδρου της Δημοκρατίας» έως «Βασιλική Φρουρά». Μετά τη Μεταπολίτευση του 1974, η ονομασία «Προεδρική Φρουρά» καθιερώθηκε επισήμως και διατηρείται μέχρι σήμερα.

Αρχιτεκτονικά, το Μνημείο εντάσσεται αρμονικά στο περιβάλλον της Πλατείας Συντάγματος. Βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μνημειακές κλίμακες που οδηγούν προς τη Βουλή, ενώ στον τοίχο πίσω από τον τάφο δεσπόζει ανάγλυφη παράσταση ενός γυμνού οπλίτη σε στάση αιώνιας ανάπαυσης, με ασπίδα και κράνος. Πλάι του, χαραγμένες με ανεξίτηλα γράμματα, οι ρήσεις του Επιταφίου του Περικλή, «μία κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών» και «ἀνδρῶν ἐπιφανῶν πᾶσα γῆ τάφος»,  υπενθυμίζουν την οικουμενικότητα της θυσίας και της τιμής.

Ο τοίχος κοσμείται με ορειχάλκινες ασπίδες και εγχάρακτα τα ονόματα τόπων όπου δόθηκαν οι ενδοξότερες μάχες του ελληνισμού. Μπροστά από το Μνημείο καίει ακοίμητο καντήλι, η φλόγα του οποίου μεταφέρθηκε από την Αγία Λαύρα την ημέρα των αποκαλυπτηρίων, ένα διαχρονικό σύμβολο ελευθερίας και εθνικής συνέχειας.

Το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη δεν είναι απλώς ένας τόπος μνήμης, είναι ένας ιερός χώρος συλλογικής συγκίνησης και εθνικού στοχασμού. Εκεί, το παρελθόν και το παρόν της Ελλάδας συναντώνται σε μια σιωπηλή υπόσχεση: ότι η θυσία των ανώνυμων ηρώων δεν θα λησμονηθεί ποτέ.