• Μία παρουσίαση νέου βιβλίου του φιλόλογου κ. Σπύρου Εργολάβου, διακεκριμένου συγγραφέα, είναι πάντα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Προπαντός όταν το παρουσιάζει ο ίδιος ο δημιουργός.
Τον ταλαντούχο ομιλητή, πλούσιο σε γνώσεις, είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει το πολυπληθές ακροατήριο, προχθές το βράδυ, στην Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών, με την παρουσίαση του τελευταίου του εξαιρετικού πονήματος «Ο Ελληνισμός της Ρωσίας και η προσφορά του στο Έθνος».
Η εκδήλωση, η οποία σημείωσε εξαιρετική επιτυχία, άρχισε από τον Πρόεδρο του Συνδέσμου Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων κ. Λευτέρη Ζώλα. Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Περιφερειάρχης Ηπείρου κ. Αλέξ. Καχριμάνης και οι Δήμαρχοι Ζίτσας κ. Μιχάλης Πλιάκος, Μετσόβου κ. Κώστας Τζαφέας και Ζαγορίου κ. Βασίλης Σπύρου. Ακολούθησε ομιλία του κ. Απόστ. Παπαϊωάννου, Ομότιμου Καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων με θέμα: «Ηπειρωτικός Ευεργετισμός». Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε με ταυτόχρονη προβολή ντοκουμένων.

O Σπύρος Εργολάβος
Ο κ. Εργολάβος, αναφέρθηκε αρχικά στα μεταναστευτικά ρεύματα των Ελήνων, από την αρχαία εποχή, σε διάφορες χώρες, κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας και κατά τον 18ο αιώνα στη Ρωσία.
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στις τέσσερις φωτεινές εστίες -όπως τις χαρακτήρισε- του Ελληνισμού στη Ρωσία, τη Νίζνα, τη Μόσχα, την Πετρούπολη και την Οδησσό. Οι πόλεις αυτές, είπε ο κ. Εργολάβος, αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν, διαχρονικά, οι ακλόνητοι εκείνοι δεσμοί με τους οποίους θεμελιώθηκε το λαμπρό οικοδόμημα των Ελληνορωσικών σχέσεων. Σ’ αυτές τις ελληνορωσικές σχέσεις είναι αφιερωμένο το έτος 2016 «ως έτος ΕΛΛΑΔΑΣ-ΡΩΣΙΑΣ».

Για τη Νίζνα
Ο ομιλητής είπε, μεταξύ άλλων, τα εξής για τις εν γένει δραστηριότητες ελληνικών προσωπικοτήτων στις ανωτέρω Ρωσικές πόλεις:
Η οικονομική ανάπτυξη της Νίζνας –κόμβος του σιδηροδρομικού και οδικού δικτύου της περιοχής- άρχισε από τα μέσα του 17ου αιώνα. Στην πόλη αυτή, η οποία μετατράπηκε στο μεγαλύτερο εμπορικό και πνευματικό κέντρο της Ουκρανίας- δημιουργήθηκε μία από τις πιο παλιές Ελληνικές Κοινότητες της Ρωσίας.
Ο Κυβερνήτης της Νίζνας, παραχώρησε στους Έλληνες έμπορους ευρύτατα προνόμια. Δημιουργήθηκε η Ελληνική Δημοτική Αρχή της Νίζνας το περίφημο Γραικικό Μαγιστράτο, μία πλήρη διοικητική, δικαστική και εκκλησιαστική αυτονομία, την οποία είχαν παραχωρήσει διαδοχικά οι ίδιοι οι Τσάροι της Ρωσίας. Στη Νίζνα έζησε για λίγο ο μεγάλος Δάσκαλος του Γένους, ο Αθανάσιος Ψαλίδας. Το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο «Αλήθης Ευδαιμονία», το αφιέρωσε «Τη κραταιοτάτη και ευσεβεστάτη Μεγάλη Κυρία Αικατερίνη την Β’».
Υπέρμαχοι του αγώνα για το φωτισμό του Γένους υπήρξαν οι Ηπειρώτες Δήμαρχοι του Μαγιστράτου, ο Γεώργιος Ριζάρης, ο Ιωάννης Κλείτζας και ο Στέφανος Μπούμπας. Κύριο μέλημά τους η πνευματική καλλιέργεια των Ελληνοπαίδων της Νίζνας και της γύρω περιοχής.
Ο Στέφανος Μπούμπας, από το Μέτσοβο, πρόεδρος τότε της Ελληνικής Κοινότητας Νίζνας, ίδρυσε το «Αλεξάνδρειο Ελληνικό Σχολείο».
Από τη Νίζνα ξεκίνησαν τη σταδιοδρομία τους στη Ρωσία οι μεγάλοι Ηπειρώτες Ευεργέτες, οι Ζωσιμάδες, οι Ριζάρηδες, ο Αναστ. Αβέρωφ.
«Ευεργέτες της Ανθρωπότητας», αποκαλούσαν τους Ζωσιμάδες στη Ρωσία, με κορυφαίο εκπρόσωπο τον Ζώη Ζωσιμά. Ο Ι. Καποδίστριας, ως Κυβερνήτης της Ελλάδας, ζήτησε από τον Ζώη Ζωσιμά να διαθέσει 100.000 δρχ. –ποσό τεράστιο για την εποχή εκείνη- προκειμένου να χορηγεί υποτροφίες στα όρφανα τέκνα των αγωνιστών του 1821. Το ποσό αυτό, λόγω του πρόωρου θανάτου του Ζώη Ζωσιμά, διέθεσε ο Νικ. Ζωσιμάς.
Σημαντική ήταν η προσφορά στην Ελληνική Παιδεία των αδελφών Ιωαννίκιου και Σωφρόνιου Λειχούδη, απ’ την Κεφαλονιά. Μνημείο του στήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, το 2007, στην είσοδο του Μοναστηρίου του Αγίου Νικολάου. Σ’ αυτό το Μοναστήρι, πέρασαν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους οι μεγάλοι Ηπειρώτες ευεργέτες Ζώης και Θεοδόσιος Ζωσιμάς και ο Ζώης Καπλάνης.

Μόσχα – Πετρούπολη
Η συμβολή των Ελλήνων στην πνευματική ανάπτυξη της Ρωσίας άνοιξε τις πόρτες του Πανεπιστημίου για την διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας στο Τμήμα Λαογραφίας.
Πλούσιες οι δωρεές των Ζωσιμαδών προς το Πανεπιστήμιο του Λαμονόσωφ.
Η ίδρυση του Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου της Μόσχας, αναδείχθηκε αξιόλογο κέντρο της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας των Ελλήνων.
Η Πετρούπολη έγινε πόλη έλξης για τους Έλληνες έμπορους. Από τη Ρωσία ξεκίνησε η εμπορική δραστηριότητα της Μετσοβίτικης οικογένειας Αβέρωφ, με τον Αναστάσιο Αβέρωφ. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν στο Κάιρο. Αυτή άνοιξε πρώτη το δρόμο, δημιούργησε μεγάλες επιχειρήσεις στη Ρωσία και σε άλλα μέρη. Υπήρξε πλούσιος έμπορος της Νίζνας. Στη «Συνοικία των Ελλήνων» της Πετρούπολης δεσπόζει από το 2003 ο ανδριάντας του Ι. Καποδίστρια. Στον ίδιο χώρο δέσποζε ο Ναός του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος το 1962 κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε η «Αίθουσα των Συναυλιών».
Η Ελλάδα ήταν και είναι πάντα ζωντανή στη ζωή της Πετρούπολης. Στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Πετρούπολης λειτουργεί από 30ετίας το Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών.
Στη Νεκρόπολη «Παραγόντων Καλών Τεχνών και Πολιτισμού», υπάρχει ιδιαίτερος χώρος, ο «Ελληνικός Διάδρομος» για να στήνονται εκεί Μνημεία, προτομές ή αναμνηστικές στήλες Ελλήνων προσωπικοτήτων που έζησαν και έδρασαν στην Πετρούπολη. Εκεί το 2007 ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής έστησε το Μνημείο του Ιωάννη Δομπόλη. Πλούσια η επαγγελματική και κοινωνική δράση των Ελλήνων μεταναστών. Γρήγορα ανέβηκαν στην ανώτερη ιεραρχία της πόλης και κατέλαβαν ανώτερα αξιώματα. Η «συνοικία των Ελλήνων» είναι μία από τις πιο διαλεχτές περιοχές. Ο Γρηγόριος Μαρασλής διετέλεσε πολλά χρόνια Δήμαρχος της Οδησσού και μεγάλος ευεργέτης. Στην Οδησσό οι Έλληνες δημιούργησαν μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις. Οι Έλληνες της Οδησσού ίδρυσαν την «Ελληνική Εμπορική Σχολή της Οδησσού», διευθυντής της οποίας ανέλαβε ο Γεώργιος Γεννάδιος, από τα Δολιανά του Πωγωνίου. Τον διαδέχτηκε ο Κων. Βαρδαλάχος. Δώρο πολύτιμο για το έθνος είναι η Γεννάδιος Βιβλιοθήκη. Οι Έλληνες της Οδησσού δημιούργησαν και τυπογραφείο και θέατρο.
Στην Πετρούπολη έζησαν εκλεκτές προσωπικότητες των Ελλήνων, τιμήθηκαν με τίτλους και αξιώματα και έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία ειλικρινών σχέσεων μεταξύ των δύο λαών, που διατηρούνται ζωντανές μέχρι και σήμερα.
Ο μεγάλος Δάσκαλος του Γένους, Ευγένιος Βούλγαρης, από την Κέρκυρα, αναδείχθηκε στην Πετρούπολη κορυφαία προσωπικότητα του ελληνικού διαφωτισμού. Ενταφιάστηκε τιμητικά στη Μονή Αλεξάνδρου Νεφέσκι, στο Μουσείο της οποίας βρίσκεται η επιτύμβια πλάκα του. Και ο Πάνος Μαρούτσης συνδέεται άρρηκτα με τη ζωή της Πετρούπολης.

...Και η Οδησσός
Η πόλη με την οποία συνεδέθη ο Ελληνισμός του Εύξεινου Πόντου είναι η Οδησσός.
Με την Οδησσό και τους Έλληνες συνδέθηκε επίσης ο μεγάλος Εθνικός Ευεργέτης Ιωάννης Βαρβάκης, από τα Ψαρά.
Από τα Γιάννινα έλκει την καταγωγή της η οικογένεια των Μελάδων, που με αρχηγέτη τον Γεώργιο Μελά, ανέπτυξε αξιόλογη επιχειρηματικότητα και εθνική δράση σε πολλές πόλεις της Ρωσίας.
Με τέτοιες λαμπρές προσωπικότητες και τέτοια δημιουργική δραστηριότητα, δεν είναι τυχαίο που η Οδησσός αναδείχτηκε βασική πνευματική εστία του Ελληνισμού της Ρωσίας. Ούτε είναι τυχαίο το γεγονός ότι η πόλη της Οδησσού συνδέθηκε με τη Φιλική Εταιρεία, της μυστικής αυτής οργάνωσης.
TTT
• Συντελεστές του έργου – συγκέντρωση υλικού: Σπύρος Εργολάβος, Φρίξος Πούρλης, Λευτέρης Ζώλας, Γεώργιος Ντίνος, Γεώργιος Παπακώστας, Κώστας Καραγιαννίδης, Γιάννης Μπενέκος, Χριστίνα Παπακώστα, Αλεξάνδρα Λιαπίκου.