• Όποια... πέτρα κι αν σηκώσεις σε μεγάλα πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα του κόσμου θα βρεις από κάτω έναν Ηπειρώτη ο οποίος κατάφερε να ξεφύγει από τα στενά όρια της χώρας και να κάνει καριέρα αποσπώντας εύσημα και διακρίσεις.
Αυτό ισχύσει για τον Γιαννιώτη Ευθύμιο Καξίρα, Καθηγητή Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Φυσικής, Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Πρόεδρο του Τμήματος Φυσικής του φημισμένου Πανεπιστημίου των ΗΠΑ Χάρβαρντ, ο οποίος έχει πρωτοστατήσει και στην ίδρυση του Ελληνικού Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών (Hellenic Institute of Advanced Study) που στοχεύει στην δημιουργία γεφυρών εμπειρίας και γνώσης με την πατρίδα και τη στήριξη νέων επιστημόνων!
Οι «Έλληνες σοφοί»
Η δραστηριότητα του κ. Καξίρα έγινε ευρέως γνωστή στη χώρα μας μετά και από πρόσφατο δημοσίευμα της εφημερίδας «Καθημερινή της Κυριακής» με τίτλο «Η Διεθνής των Ελλήνων σοφών», στο οποίο εκτός από τον ίδιο φιλοξενείται και ο διαπρεπής καθηγητής Υπολογιστικής Επιστήμης, Πρόεδρος του Τμήματος Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Διευθυντής του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Υπολογιστικής του ιδίου Πανεπιστημίου Πέτρος Κουμουτσάκος συνιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών.
Το δημοσίευμα αναπαρήγαγε ο Σύλλογος Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής με την επιμέλεια του Προέδρου του Αθανάσιου Δάλλα θεωρώντας ότι είναι χρήσιμο οι νέοι μαθητές και οι νέοι καθηγητές της Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής να πληροφορηθούν την πορεία κάποιων παλαιότερων αποφοίτων της Σχολής, ιδιαίτερα δε εκείνων που αναδείχθηκαν σε κορυφαίες προσωπικότητες του παγκοσμίου επιστημονικού «γίγνεσθαι», όπως ο Ευθ. Καξίρας.
Σημειώνεται ότι στους στόχους του Ελληνικού Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών συγκαταλέγεται και η συνεισφορά στο brain gain, το ρεύμα επιστροφής νέων επιστημόνων στη χώρα μας.
«Κάτι να επιστρέψω...»
Ερωτηθείς από την «Κ» σχετικά με το γιατί δεν έριξε «μαύρη πέτρα» πίσω του έχοντας διαγράψει μια λαμπρή πορεία εκτός Ελλάδας, ο Ευθύμης Καξίρας είναι κατηγορηματικός. Όπως τονίζει, «για εμένα υπάρχει ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης αλλά και χρέους μαζί. Το ότι έφτασα εκεί που είμαι το χρωστάω σε κάποιο βαθμό στον τρόπο που μεγάλωσα και διαμορφώθηκα σε αυτή τη χώρα, στο πώς έμαθα να σκέφτομαι και να λειτουργώ μέσα από τον τρόπο που είναι δομημένη η κοινωνία της – με τα καλά και τα άσχημά της. Όλα αυτά τα κουβαλάω μέσα μου και θέλω κάτι να της επιστρέψω κι εγώ από όσα μου πρόσφερε»!
Κληθείς να υποδείξει τις «πληγές» του ελληνικού πανεπιστημίου, ο διαπρεπής Γιαννιώτης επιστήμονας βάζει ως πρώτη την εσωστρέφειά του και τονίζει χαρακτηριστικά: «Δεν ευνοεί την αλληλεπίδραση με το εξωτερικό και δεν συνδέεται με την επιχειρηματικότητα. Υπηρέτησα για λίγα χρόνια ως καθηγητής στα Ιωάννινα και την Κρήτη και το διαπίστωσα από πρώτο χέρι. Τότε κυρίαρχο σύνθημα των φοιτητών ήταν «έξω οι εταιρείες από τις σχολές»· αντί να διεκδικούν ακριβώς το αντίθετο, να είναι οι εταιρείες δίπλα στο πανεπιστήμιο και να απορροφούν τους πτυχιούχους». Ως δεύτερη πληγή υποδεικνύει την έλλειψη αξιοκρατίας λέγοντας πως «υπάρχουν συγκεκριμένες κλίκες ακαδημαϊκών και κάνουν ό,τι θέλουν, με τη λογική ‘έχουμε το μαγαζάκι μας και το διαχειριζόμαστε σύμφωνα με ό,τι συμφέρει εμάς και τους φίλους μας’».
Τι προτείνει όμως ο ίδιος ο Ευθύμιος Καξίρας για τη βελτίωση της κατάστασης στα ελληνικά ΑΕΙ; Η απάντησή του τα λέει όλα: «Ουσιαστική αξιολόγηση για όλους. Στο Χάρβαρντ αξιολογούμαστε κάθε εξάμηνο και από τους ανωτέρους μας και από τους φοιτητές μας. Από τις «επιδόσεις» μας εξαρτώνται η εξέλιξη και ο μισθός μας. Κι αυτό που λέω ας μην το δουν κάποιοι μέσα από κομματικό πρίσμα. Στην κομμουνιστική Κίνα η αξιολόγηση στα ακαδημαϊκά ιδρύματα είναι συνεχής, όπως και η επιβράβευση των αρίστων…».
Απ’ τα Γιάννενα στο ΜΙΤ
O Ευθύμιος Καξίρας είναι γέννημα θρέμμα των Ιωαννίνων. Ο πατέρας του ήταν πολιτικός μηχανικός, εργολάβος δημοσίων έργων και η μητέρα του νοικοκυρά. Το 1977 εισήχθη στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων. Άντεξε ένα χρόνο! Ήταν η εποχή των συνεχών καταλήψεων, μαθήματα δεν γίνονταν και αποφάσισε να φύγει στο εξωτερικό. Έκανε αίτηση σε διάφορα πανεπιστήμια και έγινε δεκτός με υποτροφία στο ΜΙΤ, στη Μασαχουσέτη. Μετά το πτυχίο έμεινε εκεί και για το μεταπτυχιακό του και στη συνέχεια εργάστηκε επί δύο χρόνια στο ερευνητικό κέντρο της ΙΒΜ στη Νέα Υόρκη. Έγινε καθηγητής στο Χάρβαρντ το 1991, πριν από τριάντα χρόνια, μ’ ένα μικρό διάλειμμα τη δεκαετία του 2000, που επέστρεψε για λίγο στην Ελλάδα, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Αλλά όπως λέει, «το θαύμα δεν κράτησε πολύ… Στη χώρα μας υπάρχουν κάποιοι ακαδημαϊκοί θύλακοι αριστείας, αλλά το γενικότερο σύστημα είναι βαθιά συντηρητικό. Όχι μόνο δεν ευνοεί καινοτομίες και αλλαγές προς κάτι καλύτερο, αλλά θέτει και εμπόδια σε όποιους το επιχειρήσουν».