Δεν είναι καθόλου εύκολο «στοίχημα» το να αντιστραφεί η σημερινή φθίνουσα πορεία στις ορεινές περιοχές της χώρας μας, μεταξύ των οποίων είναι και το μεγαλύτερο τμήμα της Ηπείρου. Κι αυτό επειδή, όχι μόνο δεν έχουν ληφθεί εγκαίρως μέτρα για την αναζωογόνησή τους, αλλά το αντίθετο. Σταδιακά απογυμνώνονται και από τις λίγες δομές που έχουν απομείνει σ’ αυτές. Παρόλα αυτά, ιδρύθηκε πρόσφατα από την Κυβέρνηση Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών, η οποία συλλέγει δεδομένα και προτάσεις ώστε σε επόμενη φάση να διαμορφωθεί μία εθνική στρατηγική για τα ορεινά. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών Δημήτρης Κυριαζής βρέθηκε το Μέτσοβο, όπου υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με το Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας. Από εκεί έκανε λόγο για ένα «παράθυρο» ευκαιρίας που σύντομα θα κλείσει, ενώ, μεταξύ άλλων, τονίστηκε η ανάγκη να γίνουν άμεσα μία σειρά από βασικές υποδομές στην ορεινή ζώνη της χώρας.

Δισεπίλυτο πρόβλημα

«Η ορεινότητα δεν αποτελεί τροχοπέδη για την ανάπτυξη αλλά μπορεί να αποτελέσει και πεδίο γνώσης, δημιουργίας και καινοτομίας», δήλωσε από το Μέτσοβο ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών, προσθέτοντας πως το μνημόνιο συνεργασίας που υπογράφτηκε με το ΜΕΚΔΕ «αποτελεί έκφραση μίας πολιτικής πεποίθησης ότι οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να εδράζονται σε επιστημονική τεκμηρίωση και όχι σε υποθέσεις». Παρόλα αυτά, ο Δημ. Κυριαζής χαρακτήρισε δισεπίλυτο πρόβλημα την αναζωογόνηση των ορεινών περιοχών, προσθέτοντας πως «αν είναι να κάνουμε κάτι καλό για τις ορεινές κοινότητες, αυτό θα προέλθει μόνο από τη στενή συνεργασία κεντρικής Διοίκησης, Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιστημονικής κοινότητας και κοινωνίας των πολιτών».

Βασικός στόχος της νεοσύστατης Ειδικής Γραμματείας είναι η συλλογή δεδομένων και προτάσεων από τους εκπροσώπους όλων των εμπλεκόμενων φορέων, η καταγραφή προκλήσεων, ευκαιριών και δυνατοτήτων προκειμένου όλα αυτά να συνδιαμορφώσουν στη συνέχεια την εθνική στρατηγική της χώρας για τις ορεινές περιοχές. 

«Να κάνουμε κάτι τώρα…»

«Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας που κλείνει. Αν δεν κάνουμε κάτι τώρα, στα επόμενα 15 – 20 χρόνια θα έχει ερημοποιηθεί το συντριπτικό ποσοστό των ορεινών μας κοινοτήτων», υπογράμμισε ο Δημ. Κυριαζής. 

Υπάρχουν όμως όπλα στη… φαρέτρα για να αντιστραφεί η φθίνουσα αυτή πορεία, όπως είπε. Έκανε λόγο, μεταξύ άλλων, για τη μείωση ως ένα σημείο της αστυφιλίας, καθώς είναι πια πολλοί εκείνοι οι οποίοι επιθυμούν να παραμείνουν στον τόπο τους, ενώ υπάρχουν άλλοι που επιδιώκουν να επιστρέψουν, για την τεχνολογία, η οποία, ειδικά μετά την πανδημία, έχει καταφέρει να άρει πολλούς γεωγραφικούς περιορισμούς, ενώ αναφέρθηκε και σε μία στρατηγική με τίτλο «δικαίωμα παραμονής στον τόπο σου», που ετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. «Η ίδια η ίδρυση της Γραμματείας Ορεινών Περιοχών είναι μία αφετηρία», κατέληξε. 

Αρνητικό δίπολο

Για ένα δίπολο που πιέζει τις ορεινές περιοχές ακόμη χαμηλότερα έκανε λόγο από την δική του πλευρά ο καθηγητής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου Δημήτρης Καλιαμπάκος, υπεύθυνος του Μετσόβιου Κέντρου Διεπιστημονικής Έρευνας. Ο ένας πόλος είναι η πληθυσμιακή ερήμωση, με τον ίδιο να σημειώνει πως «δεν έχουμε κόσμο για να στηρίξουμε προσπάθειες αναγέννησης των ορεινών περιοχών». Ο άλλος είναι το γεγονός πως δεν υπάρχουν παραγωγικές δραστηριότητες για να διευκολύνουν τον κόσμο που επιλέγει να έρθει και να εγκατασταθεί στο βουνό. «Το ένα πρόβλημα πιέζει το άλλο», σημείωσε.

Ο κ. Καλιαμπάκος είπε πως η μεγάλη δύναμη των ορεινών περιοχών είναι οι άνθρωποι που ζουν εκεί, καθώς και εκείνοι που θέλουν να επιστρέψουν στα χωριά. Όπως είπε, «όλοι αυτοί δεν χρειάζονται φιλικά χτυπήματα στην πλάτη για την προσπάθειά τους, ούτε κατανόηση στα προβλήματα. Χρειάζονται μέτρα. Τα ζευγάρια που γυρνούν στις ορεινές περιοχές θέλουν υποδομές, σχολεία, κέντρα υγείας, δρόμους». 

Χρειάζονται υποδομές

Κατά τα άλλα, ο καθηγητής χαρακτήρισε θετικό το γεγονός ότι επιτέλους υπάρχει ένας κυβερνητικός θεσμός που πρέπει να ασχοληθεί συστηματικά με τις ορεινές περιοχές, ενώ για τη δράση του ΜΕΚΔΕ ανέφερε πως «εκατοντάδες άνθρωποι έχουν σπουδάσει το θέμα της αναγέννησης των ορεινών περιοχών και μπορούν να συνεισφέρουν στην προσπάθεια με τις γνώσεις τους». Κατέληξε δε προειδοποιώντας πως «δεν υπάρχουν άλλα χρονικά περιθώρια. Τα μέτρα που πρέπει να παρθούν για τις ορεινές περιοχές πρέπει να είναι σοβαρά, να αφορούν κυρίως τις υποδομές και να παρθούν άμεσα». 

Πολύτιμο εργαλείο

Από τη δική του πλευρά, ο Περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέκος Καχριμάνης χαρακτήρισε πολύ σημαντική θεσμική εξέλιξη τη δημιουργία της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών, κάνοντας λόγο για ένα αίτημα που η Ήπειρος και συνολικά οι ορεινές περιοχές της χώρας διατυπώνουν εδώ και πολλά χρόνια.

Όπως είπε, η συνεργασία με το ΜΕΚΔΕ, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για την έρευνα και την τεκμηρίωση των ζητημάτων του ορεινού χώρου μέσα από το Μνημόνιο που υπογράφηκε, μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό ουσιαστικών πολιτικών αναζωογόνησης των ορεινών περιοχών. Αναφερόμενος στην Περιφέρεια Ηπείρου, ο κ. Καχριμάνης σημείωσε πως διαχρονικά αναδεικνύει την ορεινότητα ως αναπτυξιακή προτεραιότητα με έργα υποδομής, παρεμβάσεις για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. 

«Να συγκρουστείτε…»

Παρών στην εκδήλωση του Μετσόβου ήταν και ο βουλευτής Ιωαννίνων της Ν.Δ. Γιώργος Αμυράς, ο οποίος στον χαιρετισμό του τόνισε πως η επιτυχία του έργου της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών θα εξαρτηθεί από το είδος των αρμοδιοτήτων που θα έχει και το πεδίο των αποφάσεων που θα μπορεί να λαμβάνει. «Πρέπει να συγκρουστείτε για να κάνετε έργο», είπε χαρακτηριστικά. Ανέφερε δε και ενδεικτικές δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι σε ορεινές περιοχές, όπως τα εμπόδια που υπάρχουν για όσους θέλουν να κάνουν παρεμβάσεις στα σπίτια τους σε οικισμούς όπως το Μέτσοβο (π.χ. να εγκαταστήσουν ηλιακό θερμοσίφωνα), αλλά και το ζήτημα της επέλασης των ανεμογεννητριών στα βουνά.