Ένα ξεχωριστό κτιριακό απόθεμα διαθέτουν ως πόλη τα Γιάννενα, το οποίο στο μεγαλύτερο μέρος του παραμένει εδώ και δεκαετίες αναξιοποίητο. Ο λόγος για τα παλιά χάνια της πόλης, τα οποία δυστυχώς καταρρέουν.

Με εξαίρεση το χάνι Μανέκα στην οδό Ανεξαρτησίας που αγόρασε η Περιφέρεια Ηπείρου και ετοιμάζεται να αποκαταστήσει, τα υπόλοιπα ανάλογα ιστορικά συγκροτήματα της πόλης είναι παραδομένα στην εγκατάλειψη και τη φθορά του χρόνου. Κι όμως, τα παλιά χάνια θα μπορούσαν να ξαναβρούν λειτουργική χρήση και να ενταχθούν εκ νέου στη σύγχρονη αστική δραστηριότητα των Ιωαννίνων, αποτελώντας γέφυρα του παρελθόντος με το σήμερα. Αυτό τονίστηκε σε ημερίδα που πραγματοποίησε το ΤΕΕ Τμήμα Ηπείρου, στο πλαίσιο της οποίας παρουσιάστηκε η ιστορία τους και κατατέθηκαν προτάσεις αποκατάστασης και επανάχρησης, των ξεχωριστών αυτών οικοδομημάτων.

Ο Πρόεδρος του ΤΕΕ

Xαιρετίζοντας την ημερίδα, ο Πρόεδρος του ΤΕΕ Τμήμα Ηπείρου Γιάννης Τσίγκρος τόνισε πως «τα χάνια και οι στοές δεν αποτελούν απλώς παλαιά κτίρια ή αρχιτεκτονικά κατάλοιπα μιας άλλης εποχής. Αποτελούν ζωντανές μαρτυρίες της εμπορικής ιστορίας, της κοινωνικής οργάνωσης, της καθημερινότητας και της ιδιαίτερης ταυτότητας των Ιωαννίνων. Συνδέονται με την ανάπτυξη του εμπορίου, τη φιλοξενία, την παραγωγή, τη διακίνηση αγαθών και τη συνάντηση ανθρώπων και πολιτισμών».

Για τους παραπάνω λόγους, σύμφωνα με τον κ. Τσίγκρο, «η διάσωση και η ανάδειξή τους δεν αφορά μόνο την προστασία του κτιριακού αποθέματος, αλλά τη διαφύλαξη της ιστορικής συνέχειας της πόλης και τη μεταφορά της πολιτιστικής της παρακαταθήκης στις επόμενες γενιές». Καταλήγοντας, ο Πρόεδρος του ΤΕΕ/Τμήμα Ηπείρου σημείωσε πως η προστασία των ιστορικών κτιρίων, η τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής τους αξίας, η αποκατάσταση και η επανάχρησή τους, με σεβασμό στην ιστορική τους φυσιογνωμία, μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικά εργαλεία για μια βιώσιμη και ποιοτική αστική ανάπτυξη.

Το χθες και το σήμερα

Ενδιαφέρουσες παραμέτρους της ιστορίας των χανιών και πανδοχείων της πόλης παρουσίασε στην εισήγησή του ο Στέφανος Τσιόδουλος, αναπλ. Καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Αφού έκανε τη διάκριση ανάμεσα στο χάνι και το πανδοχείο, το πρώτο εκ των δύο διαθέτει επιπλέον και στάβλους για τη φιλοξενία ζώων, ο κ. Τσιόδουλος σημείωσε πως στα Γιάννενα λειτούργησαν κατά το παρελθόν 40 χάνια και τρία πανδοχεία. Οι χώροι αυτοί ακολούθησαν χωροταξικά συγκεκριμένη διάταξη, καθώς αναπτύχθηκαν κατά μήκος του οδικού άξονα που από το σπίτι του Άη Γιώργη κατέληγε στην 21ης Φεβρουαρίου διασχίζοντας το εμπορικό κέντρο. Μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις χανιών ήταν στην περιοχή του Γυαλί Καφενέ, αλλά και στην Καλούτσιανη που επίσης υπήρξε εμπορικός πόλος της πόλης, ενώ αρκετοί χώροι λειτούργησαν στην οδό Αβέρωφ, την Ανεξαρτησίας, το Κριθαροπάζαρο και τη σημερινή οδό Δωδώνης. Τα περισσότερα από αυτά έκλεισαν τη δεκαετία του 1950.

Χάνεται η φυσιογνωμία…

Στις περιόδους που χαρακτήρισαν την ιστορική πορεία των χανιών αναφέρθηκε από την πλευρά του ο τ. αναπληρωτής καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιώργος Σμύρης, κάνοντας λόγο για μία πολύ σημαντική παρακαταθήκη για την πόλη που πρέπει να διατηρηθεί. Ο κ. Σμύρης έκρουσε το καμπανάκι του κινδύνου, τονίζοντας πως τα Γιάννενα χάνουν ραγδαία την αρχιτεκτονική τους φυσιογνωμία, η οποία, όπως είπε, είναι ανάγκη να διασωθεί και διαβεβαίωσε ότι προς αυτή τη  κατεύθυνση θα υπάρξει στενή συνεργασία της Αρχιτεκτονικής Σχολής με το τοπικό ΤΕΕ.

Ανάγκη αξιοποίησης

Η αρχιτέκτονας μηχανικός Νατάσα Πουλογιάννη παρουσίασε μία μελέτη του 1981 για τα χάνια των Ιωαννίνων, τα οποία εκείνη την εποχή ήταν σε σαφώς καλύτερη κατάσταση σε σχέση με σήμερα.

Όπως είπε, μεταξύ άλλων, τα χάνια ήταν δύο κατηγοριών. Τα αγροτικά που ήταν χωροθετημένα πάνω σε βασικές οδικές αρτηρίες και τα αστικά, τα οποία λειτουργούσαν μέσα στην πόλη ως πολυδύναμοι χώροι, διατηρώντας άρρηκτη τη σχέση ανάμεσα στο τεχνητό δομημένο και το φυσικό περιβάλλον. Εντοπίζονταν κυρίως σε τρεις περιοχές, την οδό Ανεξαρτησίας, εμπορική «καρδιά» της πόλης, την Καλούτσιανη και την Ιχθυόσκαλα.

Αναφερόμενη στο σήμερα, η κ. Πουλογιάννη έκανε λόγο για εγκατάλειψη και πρότεινε την αξιοποίηση των χανιών που έχουν απομείνει με εμπορική και βιοτεχνική χρήση στα ισόγεια των αστικών υποδομών και με τη δημιουργία παραρτημάτων γεωργικών σχολών στα αγροτικά χάνια. «Πρέπει να διασωθούν όχι ως απλά διατηρητέα κτίσματα, αλλά ως χώροι κοινωνικά αναγκαίοι», κατέληξε.

Δύο προτάσεις

Στη συνέχεια της ημερίδας παρουσιάστηκαν προτάσεις από τελειόφοιτους φοιτητές της Αρχιτεκτονικής Σχολής Ιωαννίνων, με βάση τις διπλωματικές τους εργασίες, οι οποίοι επιχείρησαν να δώσουν μια μοντέρνα προοπτική για τους συγκεκριμένους χώρους.

Στο πλαίσιο αυτό, η νέα αρχιτέκτονας μηχανικός  Ζωή Χάσκου επικεντρώθηκε στα χάνια Βρόσγου, Μανέκα και στο χάνι Ζαραβίνα που δεν υπάρχει πια, στην περιοχή της οδού Ανεξαρτησίας, προτείνοντας να μετατραπούν σε φοιτητικές εστίες, ενώ στους υπαίθριους χώρους τους να λειτουργήσουν καταφύγια αδέσποτων ζώων.

Από τη δική του πλευρά ο νέος αρχιτέκτονας μηχανικός Ηλίας Παπαδόπουλος εστίασε την πρότασή του στο χάνι Θανόπουλου στην οδό Κάνιγγος, το οποίο διακρίνεται σήμερα από εγκατάλειψη και έντονη φθορά, προτείνοντας να μετατραπεί σε ανοιχτή πλατεία διατηρώντας τον αρχιτεκτονικό του χαρακτήρα. Σύμφωνα με τη μελέτη του, θα υπάρχουν τρία ανοίγματα σ’ αυτήν, στους πάνω ορόφους θα λειτουργούν ξενώνες, ενώ κάτω θα υπάρχουν περίπτερο, καφετέρια, εστιατόριο, φούρνος, πάρκινγκ και στο υπόγειο μία μπυραρία.

 Η Περιφέρεια και τα χάνια των Ιωαννίνων

Για την αγορά και αξιοποίηση ορισμένων από τα χάνια των Ιωαννίνων έχουν γίνει ενέργειες από την Περιφέρεια Ηπείρου. Μέχρι στιγμής έχει ευοδωθεί η προσπάθεια για το χάνι Μανέκα, στο οποίο αναφέρθηκε ο Περιφερειάρχης Αλέκος Καχριμάνης, χαιρετίζοντας την εκδήλωση του ΤΕΕ Ηπείρου.

Συγκεκριμένα, μέσω του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Ηπείρου, αγοράστηκε το χάνι Μανέκα στην οδό Ανεξαρτησίας και εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση ύψους 1,9 εκατ. ευρώ για την αποκατάστασή του. Το χάνι πρόκειται να αξιοποιηθεί ως πολιτιστικός πολυχώρος. Ο κ. Καχριμάνης έκανε και μία σύντομη αναφορά στο χάνι Θανόπουλου, το οποίο συνδέθηκε με τον σπουδαίο σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο, καθώς σ’ αυτό έγιναν τη δεκαετία του 1970 γυρίσματα για δύο ταινίες του, την «Αναπαράσταση» και τον «Θίασο».

Όπως είπε, η Περιφέρεια επιχειρεί να αγοράσει το χάνι και έχει καταφέρει να συμφωνήσει με το 80% των μεριδιούχων του ακινήτου, ενώ διαπραγματεύεται με τους υπόλοιπους. «Εμείς επιμένουμε. Αν ευοδωθούν οι συζητήσεις, θα το πάρουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά. Στόχος της Περιφέρειας είναι να το συνδέσει με το κτίριο της πρώην Παπαζογλείου Σχολής με το οποίο συνορεύει.