Πολλά επίσης μπορεί να διδαχθεί κανείς από τη μελέτη των ιστορικών πεπραγμένων από τους Αθηναίους πολίτες και την Αθηναϊκή δημοκρατία, τουλάχιστον από τα γεγονότα που εξιστορούν οι αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί και κυρίως ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφών. Αυτή την εικόνα συμπληρώνουν απαραιτήτως οι μεγάλοι Έλληνες φιλόσοφοι και κυρίως ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, οι οποίοι καθορίζουν τις προϋποθέσεις ορθής λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Το απόσταγμα, και της πραγματικής πολιτικής ζωής και της θεωρητικής φιλοσοφικής εξετάσεως, είναι ότι ούτε το άτομο ούτε η πολιτεία μπορεί να επιτύχει την ευδαιμονία χωρίς ηθική, χωρίς την κατοχή ή τη συνεχή προσπάθεια για απόκτηση της αρετής. Και επειδή θεμελιώδης κρηπίδα της αρετής είναι η δικαιοσύνη, κατά τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και χωρίς αυτήν το άτομο και η κοινωνία θα πλήττεται από τα μεγαλύτερα δεινά, αφού αυτή είναι η ενοποιητική δύναμη των αντίθετων ροπών του νου και των παθών στο άτομο και στις κοινωνίες.

Χωρίς αυτήν δεν μπορεί να επιτευχθεί η ομόνοια και η ομοψυχία των πολιτών, η ευνομία και η ευημερία, η κοινωνική ειρήνη και η εθνική επιβίωση. Χωρίς την αρετή επικρατεί η «άνοια» και στο άτομο και στην πολιτεία, η οποία «άνοια» οδηγεί στη χειρίστη «άνοια» που είναι η «στάσις», οι εμφύλιες διαμάχες που μπορεί να οδηγήσουν στη σύγκρουση.

Δικαιοσύνη, και κατά συνέπεια και δημοκρατία, δεν υφίσταται, όταν υπάρχει μίσος και μισαλλοδοξία, δηλαδή να μισούν είτε η επίσημη πολιτεία είτε οι πολίτες αυτούς που έχουν διαφορετικά πιστεύω, διαφορετική ιδεολογία, από τους ίδιους. Η δικαιοσύνη απαιτεί πρωτίστως ορθούς και συνετούς νόμους, που θα εδράζονται και θα υπηρετούν τη λαϊκή κυριαρχία, την ελευθερία, την ισότητα, την παρρησία και όλα τα άλλα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα

Σε μια δημοκρατία δεν διώκεται η ελευθερία εκφράσεως και το δικαίωμα να πιστεύει κανείς σε ότι ο ίδιος νομίζει ότι είναι το σωστό, είτε στην ατομική είτε στη δημόσια ζωή.  Αυτό που διώκεται είναι η παράνομη πράξη, όχι η ιδεολογία. Διαφορετικά οι μέν θα τιμωρούσαν τους δε, και αυτό δεν θα είχε τελειωμό. Ούτε δικαιολογείται η φυλάκιση οποιουδήποτε για τις όποιες ιδέες έχει, ακόμα και αν αυτές έρχονται σε αντίθεση με τις επικρατούσες δημοκρατικές ή δήθεν δημοκρατικές ιδεολογίες ή ιδεοληψίες.

Σε συνάρτηση με αυτό το πνεύμα, μόνο η παρανομία επιφέρει ποινή ανάλογη με το βάρος της. Ουδείς έχει το δικαίωμα, κάτι που δυστυχώς συμβαίνει στη χώρα μας, και δυστυχώς απλώνεται σαν επιδημία και στην Ευρώπη, να τιμωρεί και να φυλακίζει ανθρώπους που δεν διέπραξαν κανένα αδίκημα, απλώς και μόνον επειδή δεν αρέσει η ιδεολογία τους.

Και κάτι ακόμα. Η ποινή, όπως θα πρέπει να ξέρει ο κάθε υπουργός Δικαιοσύνης και ο κάθε πολίτης, έχει διττό χαρακτήρα: τον σωφρονισμό αφ’ ενός του καταδικασθέντος και τον παραδειγματισμό για πρόληψη παρόμοιων αμαρτημάτων και παρανομιών.

Και είναι εντελώς παρανοϊκό να ακούμε από οργανωμένα ή μη σύνολα στην περίπτωση που κάποιος έχει εκτίσει την ποινή του, να φωνασκούν και να ζητούν να παραμείνει ισοβίως στη φυλακή, ιδιαίτερα για φυλακίσεις που αφορούν ιδεολογίες. Αυτό, δηλαδή η ισόβια κάθειρξη, μπορεί και πρέπει να γίνεται στην περίπτωση ειδεχθών εγκλημάτων. Αφού εκτίσει κάποιος την ποινή του, επανέρχεται στην κοινωνία με όλα τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που έχει ο κάθε πολίτης.

Η ομοψυχία και η ομόνοια που είναι προϋποθέσεις για ευνομία και ευημερία δεν υπηρετούνται με τέτοιες νοοτροπίες. Και ως επίλογο θα αναφερθώ και πάλι στην Αθηναϊκή δημοκρατία. Στο τέλος του 5ου αιώνος π.Χ., στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, την τελευταία δεκαετία, δύο φορές ανατράπηκε το δημοκρατικό πολίτευμα, και μάλιστα με τη συναίνεση του δήμου, του λαού, και στις δύο αυτές περιπτώσεις οι ολιγαρχικοί που ανέλαβαν την εξουσία, την μετέτρεψαν σε τρομοκρατία, ιδιαίτερα μετά την ήττα των Αθηνών το 404 π.Χ., όταν οι τριάκοντα τύραννοι εξόντωναν χωρίς λόγο όποιον πολίτη ήθελαν και του άρπαζαν την περιουσία. 

Στην περίοδο αυτή σκοτώθηκαν περισσότεροι Αθηναίοι πολίτες από όσους είχαν σκοτωθεί στη διάρκεια του 27ετούς Πελοποννησιακού πολέμου. Η εμφύλια σύγκρουση τελικά κατέληξε σε συμφιλίωση με γενική αμνηστία. Αυτή ήταν μια γενναία απόφαση για την επικράτηση ηρεμίας και ειρήνης, επειδή χωρίς αυτά δεν μπορεί να υπάρξει ευνομία και ασφάλεια και ευημερία,.

Οι πολιτικές και οικονομικές ιδεολογίες σε μια πραγματική δημοκρατία είναι πολλές και ποικίλες και εκφράζονται μέσα από οργανωμένα σύνολα, πολιτικά κόμματα ή σχηματισμούς, και όχι μόνον. Η ανοχή ή όχι της πολιτείας έναντι όλων αυτών χαρακτηρίζει και το ποιόν της δημοκρατίας. 

Είναι δυστυχώς λυπηρό το να βλέπουμε όχι μόνον εδώ, αλλά και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, ότι γίνεται συστηματική προσπάθεια περιορισμού αυτού του βασικού δικαιώματος. Αν συνεχιστεί αυτό, θα κινδυνεύσει η ανθρωπότητα να υποταγεί σε συστήματα που μπροστά τους ο φασισμός και ο ολοκληρωτισμός θα φαντάζει θαλασσινή αύρα στον καύσωνα.