Το φαινόμενο της «απροθυμίας» για ειδίκευση νέων ιατρών στη Χειρουργική, δεν είναι ούτε πρωτόγνωρο αλλά ούτε και αποκλειστικό για τη χώρα μας. Στο σημερινό δίδυμο «απροθυμίας» για Χειρουργική και Παθολογία έχει αλλάξει μόνο… ο παρτενέρ, αφού παλαιότερα ήταν Χειρουργική – Αναισθησιολογία.

Η αφορμή που έφερε το θέμα ξανά στην επικαιρότητα, είναι η πρόσφατη απόφαση να δοθούν 40.000 ευρώ ως κίνητρο, σε κάθε νέο ιατρό που θα αποφασίσει να ειδικευθεί στη Χειρουργική ή στην Παθολογία.

Η «απροθυμία» των νέων ιατρών για ειδίκευση στη Χειρουργική -που για δεκαετίες υπηρέτησα- δεν είναι φαινόμενο αποκλειστικά Ελληνικό. Πριν από 20 χρόνια περίπου, το Αμερικανικό Κολέγιο των Χειρουργών (American College of Surgeons – ACS) προβληματίστηκε ιδιαίτερα με την «απροθυμία» των νέων ιατρών της Αμερικής να επιλέξουν την ειδικότητα της Χειρουργικής. Προκειμένου το ACS να διερευνήσει το πρόβλημα αυτό από πλευράς μεγέθους και αιτίων, προσκάλεσε τους τελειόφοιτους φοιτητές όλων των Ιατρικών Σχολών της Πολιτείας του Ιλινόι, να λάβουν μέρος δωρεάν σε όλες τις εκδηλώσεις του ετήσιου συνεδρίου του, που έγινε στο Σικάγο.Η πρόσκληση προς τους φοιτητές τελείωνε με την παράκληση συμπλήρωσης εκ μέρους των φοιτητών ενός ερωτηματολογίου την τελευταία ημέρα του συνεδρίου. 

Επειδή είχα λάβει μέρος στο συνέδριο αυτό, έτυχε να διαβάσω το παραπάνω ερωτηματολόγιο. Το ενδιαφέρον σημείο του ερωτηματολογίου βρίσκονταν στις τελευταίες ερωτήσεις του, όπου οι τελειόφοιτοι καλούνταν να απαντήσουν εάν σκοπεύουν να επιλέξουν για ειδίκευση τη Χειρουργική. Στο ερώτημα αυτό οι περισσότεροι απάντησαν αρνητικά, δηλαδή ότι δεν σκόπευαν να ειδικευθούν στη Χειρουργική!

Για την κατηγορία αυτή των φοιτητών που έδωσαν αρνητική απάντηση, υπήρχε και μία τελευταία ερώτηση που ζητούσε να επιλέξουν  μία απάντηση από τις πολλές που αναφέρονταν στους λόγους άρνησης επιλογής της Χειρουργικής. Για να μην μακρηγορώ, η συντριπτική πλειοψηφία των τελειόφοιτων επέλεξε ως λόγο άρνησης τον τρόπο ζωής των χειρουργών (Due to lifestyle). 

Θεωρώ ότι οι απαντήσεις αυτές των Αμερικανών τελειόφοιτων έδειξαν την έκταση αλλά και την υποβόσκουσα αιτία του προβλήματος, στοιχεία τα οποία θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπ’ όψη σε κάθε προσπάθεια διαμόρφωσης μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος. Πριν όμως διατυπωθούν προτάσεις αντιμετώπισης, θα πρέπει να φωτιστούν ορισμένες, εκ πρώτης όψεως αθέατες, πλευρές της Χειρουργικής.

Η Χειρουργική ανέκαθεν, αλλά περισσότερο σήμερα, απαιτεί ως προϋπόθεση, την άρτια θεωρητική και πρακτική κατάρτιση. Επειδή όμως, εκ της φύσεώς της  συνεπάγεται  μεγάλη σωματική και ψυχική καταπόνηση, θα πρέπει ο υποψήφιος χειρουργός να διαθέτει πέραν των επιστημονικών και ορισμένα ψυχοσωματικά στοιχεία, που θα του επιτρέψουν  να αντέξει σε βάθος χρόνου  την παραπάνω καταπόνηση. Όλα τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν συμβάλλουν με την πάροδο του χρόνου στην «ωρίμανση» του χειρουργού και στη διαμόρφωση μίας «αποστολικής» νοοτροπίας. Ο χρόνος «ωρίμανσης» του χειρουργού, δεν συμπίπτει κατ’ ανάγκη με τον χρόνο ειδίκευσης και δεν είναι για όλους τους χειρουργούς ο ίδιος.

Ας δούμε όμως, ποια είναι τα χαρακτηριστικά των ιατρών που επιλέγουν σήμερα στην Ελλάδα για ειδικότητα τη Χειρουργική. Οι περισσότεροι συμφωνούν, ότι δύο είναι οι βασικές κατηγορίες των υποψηφίων χειρουργών:

1. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι ιατροί που έχουν μελετήσει επισταμένως  το περιεχόμενο και τις απαιτήσεις της Χειρουργικής και είναι αποφασισμένοι να την ακολουθήσουν. Οι ιατροί αυτής της κατηγορίας δεν επηρεάζονται από τα οποιαδήποτε κίνητρα, αλλά αποδέχονται το περιεχόμενο της Χειρουργικής, όπως το έχει προσδιορίσει ο αείμνηστος Καθηγητής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ Γιάννης Παπαδημητρίου: «Η Χειρουργική διαθέτει την τριπλή γοητεία της διλημματικής κρίσης, της άμεσης αποτελεσματικότητας και της προσωπικής συμβολής. Η Χειρουργική δεν είναι αγάπη, είναι έρωτας». Οι ιατροί αυτής της κατηγορίας σε βάθος χρόνου θα διακριθούν και σε σημαντικό ποσοστό θα διαπρέψουν! Όλοι όμως συμφωνούν σήμερα ότι με την πάροδο του χρόνου ο αριθμός των ιατρών αυτής της κατηγορίας μειώνεται…

2. Ανήκουν οι ιατροί που βλέπουν «ένα παράθυρο ευκαιρίας» για ειδίκευση στη Χειρουργική. Αυτή η κατηγορία των ιατρών στις μέρες μας «πάσχει», λόγω του «τρόπου ζωής» των χειρουργών (lifestyle των Αμερικανών). 

Μα είναι στ’ αλήθεια τόσο τρομερός ο τρόπος ζωής των χειρουργών που αποτρέπει τόσους νέους ιατρούς να επιλέξουν για ειδίκευση τη Χειρουργική;

Εδώ θα πρέπει να τονιστούν κάποιες αλήθειες με χειροπιαστά παραδείγματα, μήπως μέσα απ’ αυτά προκύψουν ενδείξεις για μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος. 

Όπως τονίστηκε και πριν, είναι δεδομένη η σωματική και ψυχική καταπόνηση της Χειρουργικής, αλλά η εμπειρία μας έδειξε ότι κάποιοι επιτυγχάνουν να αναπτύξουν μηχανισμούς πλήρους ή μερικής προσαρμογής ή αντοχής, ενώ άλλοι δεν το επιτυγχάνουν στον ίδιο βαθμό. Στις περιπτώσεις αυτές εκδηλώνονται οι συνέπειες, οι οποίες ενίοτε είναι οδυνηρές!

Στο σημείο αυτό δίνονται ορισμένα αδρά στοιχεία που προσεγγίζουν το μέγεθος του προβλήματος στη χώρα μας. Τα στοιχεία προέρχονται από μεγάλες Πανεπιστημιακές Κλινικές και πρέπει να θεωρηθούν ενδεικτικά και όχι αποδεικτικά, αφού δεν τηρήθηκαν οι όροι και περιορισμοί επιδημιολογικής έρευνας. Σε ποσοστό περίπου 20% του ιατρικού προσωπικού των παραπάνω Κλινικών και σε χρονική περίοδο 15 ετών και άνω, προέκυψαν προβλήματα υγείας από το κυκλοφορικό (εμφράγματα μυοκαρδίου και εγκεφαλικά επεισόδια) τα οποία αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς, εκτός από δύο περιπτώσεις που κατέληξαν. Η μία από τις δύο παραπάνω περιπτώσεις αφορά πρώην συνεργάτη μου, που κατέληξε σε ημέρα εφημερίας και συντάραξε τότε την κοινή γνώμη της πόλης. 

• Μετά απ’ όλα τα παραπάνω, δεν νομίζουμε ότι υπάρχει κάποιος καλόπιστος που θα διαφωνήσει ότι η Χειρουργική είναι «βαρεία και ανθυγιεινή» ειδικότητα!

Εάν επομένως επιχειρήσουμε, να διαμορφώσουμε αποτελεσματικά μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος, θα είναι φρόνιμο να λάβουμε υπ’ όψη όλες τις παραπάνω διαπιστώσεις, οι οποίες μας οδηγούν  σε δύο κατευθύνσεις δράσεων:

1. Διαμόρφωση ενός ωραρίου εφημερίας των χειρουργών, στο οποίο να μειώνεται σημαντικά ο «στρεσογόνος» χρόνος απασχόλησης, και

2. Εφαρμογή μέτρων που να αποδεικνύουν σε βάθος χρόνου το έμπρακτο ενδιαφέρον της Πολιτείας έναντι των νέων ιατρών που θα αποφασίσουν να προσφέρουν τις  υπηρεσίες τους στην κοινωνία κάτω από τις αντίξοες συνθήκες της Χειρουργικής. Ένα μέτρο αυτού του είδους, θα ήταν η ένταξη της Χειρουργικής Ειδικότητας στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, με νόμο που δεν θα έχει αναδρομική ισχύ, ώστε να μην επιβαρυνθεί απότομα ο προϋπολογισμός.

Το μέτρο των 40.000 ευρώ είναι κατ’ αρχήν θετικό, αφού προσφέρει, αλλά είναι… στιγμιαίο και δεν αποδεικνύει το διαρκές ενδιαφέρον της Πολιτείας.

Το Υπουργείο Υγείας έδειξε ότι δεν φοβάται τα δύσκολα και το απέδειξε με τα απογευματινά χειρουργεία που τα προγραμμάτισε και τα εφάρμοσε με Βρετανική πρακτικότητα. Και αυτό το αντιλαμβάνονται καλύτερα όσοι έχουν εργαστεί και στη Βρετανία. 

Το συμπέρασμα: 

Όλοι θα πρέπει να σκύψουν με σοβαρότητα στο πρόβλημα, πριν αυτό γιγαντωθεί, γιατί ένας παραγωγικός χειρουργός δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη και κατά τον Ιπποκράτη «ο βίος βραχύς η δε τέχνη μακρή…». 

* Στη μνήμη του συνεργάτη μου Αναπληρωτή Καθηγητή Χειρουργικής Χαράλαμπου (Μπάμπη) Μπάτση, που «έπεσε» σε ημέρα εφημερίας, ανήμερα των Θεοφανίων του 2014, με τη διαβεβαίωση ότι θα επιδιώκουμε πάντα βελτιωμένες συνθήκες εργασίας για τους νέους Χειρουργούς…