Επιλέγουν εκείνον που θεωρούν ικανό να κυβερνήσει, να διαχειριστεί κρίσεις, να εμπνεύσει εμπιστοσύνη και να δώσει την αίσθηση πολιτικής σταθερότητας. Οι ηγεσίες είναι αυτές που τελικά κρίνουν την εκλογική έκβαση και όχι τα πολυσέλιδα προγράμματα, που συχνά μένουν στα συρτάρια της προεκλογικής περιόδου.

Η νέα δημόσια παρουσία του Αλέξη Τσίπρα επανέφερε αυτή τη συζήτηση. Η Αριστερά παραδοσιακά επένδυσε ιδεολογικά στη συλλογικότητα, στη δύναμη του κόμματος και στην υπεροχή των πολιτικών θέσεων απέναντι στο «αρχηγικό μοντέλο». Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική εμπειρία έδειξε ότι χωρίς πρόσωπο με πολιτικό βάρος και ισχυρή κοινωνική επιρροή, ακόμη και ένα πλήρως επεξεργασμένο πρόγραμμα, δυσκολεύεται να βρει απήχηση στην κοινωνία. Η πολιτική, όσο κι αν πολλοί αρνούνται να το παραδεχθούν, παραμένει βαθιά προσωποκεντρική.

Η ιστορία της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ το αποδεικνύει ξεκάθαρα. Η Νέα Δημοκρατία δεν θα είχε αποκτήσει τον ιστορικό της ρόλο χωρίς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, όπως και το ΠΑΣΟΚ δεν θα είχε εξελιχθεί σε μαζικό λαϊκό κίνημα χωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου. Οι προσωπικότητες αυτές δεν εξέφρασαν απλώς κομματικούς μηχανισμούς, ουσιαστικά ταυτίστηκαν με τις ίδιες τις παρατάξεις τους και καθόρισαν την πολιτική τους φυσιογνωμία για δεκαετίες.

Αξιοσημείωτη είναι και η περίπτωση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ο οποίος πολιτικά προερχόταν από τον χώρο του Κέντρου και όχι από τον παραδοσιακό δεξιό πυρήνα της παράταξης. Παρ’ όλα αυτά, κατάφερε να ηγηθεί της Νέας Δημοκρατίας και να οδηγήσει το κόμμα σε υψηλές εκλογικές επιδόσεις. Το ίδιο ισχύει και για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος, με σαφές φιλελεύθερο και μεταρρυθμιστικό προφίλ, κατάφερε να κυριαρχήσει πολιτικά και να εξελιχθεί στον μακροβιότερο πρωθυπουργό της παράταξης. Οι εσωκομματικές ιδεολογικές αποχρώσεις, αποδείχθηκαν τελικά λιγότερο σημαντικές από τη δυναμική του ίδιου του ηγέτη.

Αντίστοιχα στο ΠΑΣΟΚ, ο Κώστας Σημίτης, με τελείως διαφορετικό ύφος και πολιτική κουλτούρα από τον Ανδρέα Παπανδρέου, διατήρησε την κυριαρχία της παράταξης σε μια δύσκολη μεταβατική περίοδο. Από την άλλη πλευρά, ο Γιώργος Παπανδρέου, αν και εξελέγη με ισχυρή λαϊκή εντολή, δεν κατάφερε να αποτρέψει τη βαθιά κρίση και τη ραγδαία εκλογική κατάρρευση του κόμματος.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στα μικρότερα κόμματα. Η Ελληνική Λύση ταυτίζεται σχεδόν απόλυτα με τον Κυριάκο Βελόπουλο, ενώ η Πλεύση Ελευθερίας στηρίζεται ξεκάθαρα στην πολιτική παρουσία της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Μοναδική εξαίρεση, σε σημαντικό βαθμό παραμένει το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, όπου το συλλογικό στοιχείο εξακολουθεί να υπερισχύει της προσωπολατρίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προσωπικότητες όπως ο Χαρίλαος Φλωράκης δεν άφησαν βαθύ πολιτικό αποτύπωμα.

Η ουσία, όμως, παραμένει αμετάβλητη. Οι πολίτες σπάνια ψηφίζουν με βάση τις λεπτομέρειες ενός κυβερνητικού προγράμματος. Ψηφίζουν εκείνον που πιστεύουν ότι μπορεί να το εφαρμόσει. Τα προγράμματα αποκτούν πολιτική αξία, μόνο όταν συνοδεύονται από πρόσωπα με αξιοπιστία, πολιτική αντοχή και ικανότητα διαχείρισης της εξουσίας. Διαφορετικά, μένουν απλώς... θεωρητικές ασκήσεις επί χάρτου!

Οι εκλογές κρύβουν πάντα ανατροπές, μετακινήσεις και εκπλήξεις. Και σε αυτή την αβεβαιότητα, εκείνο που λειτουργεί ως καθοριστικός παράγοντας δεν είναι οι κομματικές διακηρύξεις αλλά η εμπιστοσύνη που εμπνέει το πρόσωπο που ζητά να κυβερνήσει.

Οι επόμενες εκλογές, όποτε κι αν γίνουν, δύσκολα θα αποτελέσουν εξαίρεση. Η σύγκριση των πολιτικών αρχηγών θα βρεθεί ξανά στο επίκεντρο. Και τελικά οι πολίτες θα αξιολογήσουν όχι μόνο όσα υποσχέθηκαν, αλλά κυρίως ποιοι απέδειξαν στην πράξη ότι μπορούν να μετατρέπουν κάποια έστω από τα λόγια τους σε πράξεις.