Η υπόθεση ακούσιας νοσηλείας του γνωστού Έλληνα τραγουδιστή πριν από λίγες ημέρες, έφερε ξανά στο φως ζητήματα της ψυχικής υγείας στην χώρα μας. Πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά χιλιάδες πολίτες κάθε χρόνο. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση αναδείχθηκε μέσα από τις «γκρίζες», μέχρι στιγμής, πτυχές της προσωπικής ιστορίας ενός καλλιτέχνη και της χρόνιας διαμάχης του με πρόσωπα της οικογένειάς του. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας, πάνω από τις μισές ψυχιατρικές νοσηλείες στη χώρα μας είναι ακούσιες. Η εικόνα είναι αποκαλυπτική, καθώς οι αναγκαστικές, νοσηλείες ψυχικά πασχόντων πολιτών στην Ελλάδα είναι οι μεγαλύτερες αριθμητικά σε ολόκληρη την Ευρώπη. 

Η ψυχική υγεία στην Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία. Η πανδημία, η οικονομική ανασφάλεια, η εργασιακή εξάντληση, αλλά και οι κοινωνικές μεταβολές έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον που εντείνει την ευαλωτότητα πολλών συνανθρώπων μας. Κι όμως, παρά τη βαρύτητα του ζητήματος, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως "δευτερεύον", περιθωριοποιημένο, συχνά φορτισμένο με στίγμα και σιωπή ή σε άλλες περιπτώσεις με αδικαιολόγητη δημοσιότητα. Την ίδια ώρα η ΠΟΕΔΗΝ αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα δαπάνησε τεράστια ποσά για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, χωρίς όμως να πετύχει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου ψυχικής υγείας. 

Η έλλειψη συντονισμού οδηγεί στο «μπλοκάρισμα» του συστήματος, καθώς οι ψυχιατρικές κλινικές γεμίζουν, οι ασθενείς μένουν περισσότερο από όσο χρειάζεται, ενώ νέες εισαγωγές –συχνά ακούσιες– γίνονται χωρίς επαρκή προετοιμασία και υποστήριξη. Αν δούμε την μεγάλη εικόνα τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: 1 στους 4 νέους ηλικίας 15–29 ετών στην Ελλάδα αντιμετωπίζει ψυχική διαταραχή. Τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης έχουν εκτοξευτεί, ενώ οι ακούσιες νοσηλείες στη χώρα μας παραμένουν υπερβολικά υψηλές σε σχέση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Την ίδια στιγμή, οι δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας βρίσκονται σε ασφυκτική πίεση, με ελλείψεις προσωπικού, υποδομών και συντονισμού.

 Το αποτέλεσμα είναι διπλό: από τη μία, χιλιάδες συμπολίτες μας να μην έχουν έγκαιρη πρόσβαση σε βοήθεια και από την άλλη, η φροντίδα να γίνεται αποσπασματικά, συχνά σε συνθήκες που δεν σέβονται πλήρως τα δικαιώματα του ασθενούς. Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαία συνθήκη για την κοινωνική συνοχή, την εργασία, την παιδεία, την οικογένεια, την ίδια τη ζωή. Όταν ένας άνθρωπος πάσχει ψυχικά, συχνά δεν φαίνεται — δεν αιμορραγεί, δεν ζητά βοήθεια εύκολα. Κι όμως, ο πόνος του μπορεί να είναι συντριπτικός. Η ψυχική υγεία δεν είναι ατομικό πρόβλημα είναι σύνθετο αποτέλεσμα κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών και βιολογικών παραγόντων. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, συσσωρεύτηκαν επιβαρυντικοί παράγοντες που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. 

Η οικονομική κρίση και η μακροχρόνια λιτότητα επηρέασαν βαθιά τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων: ανεργία, φτώχεια, χρέη, ανασφάλεια. Αυτά μεταφράζονται σε άγχος, απόγνωση, και σταδιακή ψυχική φθορά. Η επισφάλεια στην εργασία, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και η αδυναμία ισορροπίας προσωπικής και επαγγελματικής ζωής εξαντλούν το άτομο. Το φαινόμενο της επαγγελματικής εξουθένωσης εμφανίζεται πλέον σε όλο και νεαρότερες ηλικίες. Επίσης τα κοινωνικά δίκτυα και η συνεχής έκθεση σε πληροφορία δημιουργούν στρεσογόνο περιβάλλον, ενισχύουν το αίσθημα ανεπάρκειας και συχνά οδηγούν σε απομόνωση, ειδικά στους εφήβους.

 Όλα τα παραπάνω δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα είναι δομικές συνθήκες που δημιουργούν ένα έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσονται και επιδεινώνονται οι ψυχικές διαταραχές. Για αυτό λοιπόν χρειαζόμαστε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο με επίκεντρο τον άνθρωπο. Ενίσχυση του δημόσιου συστήματος ψυχικής υγείας με σταθερή χρηματοδότηση και ανθρώπινο δυναμικό. Ανάπτυξη κοινοτικών δομών, που θα λειτουργούν προληπτικά και υποστηρικτικά στην καθημερινότητα του πολίτη. Ενσωμάτωση της ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια φροντίδα γιατί η πρόληψη σώζει ζωές. Εκπαίδευση από το σχολείο, ώστε να σπάσουμε επιτέλους το στίγμα και τον φόβο. Νομοθετική προστασία των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, και περιορισμός των ακούσιων νοσηλειών σε ελάχιστες, απολύτως αναγκαίες περιπτώσεις.

 Δεν μπορούμε πια να κρυβόμαστε πίσω από την άγνοια ή την αδράνεια. Οι ανάγκες υπάρχουν και μεγαλώνουν. Το να φροντίσουμε την ψυχική υγεία όλων: νέων, ενηλίκων, ηλικιωμένων είναι ζήτημα όχι μόνο ανθρωπιάς, αλλά και εθνικής προτεραιότητας. Η Ελλάδα πρέπει και σε αυτόν τον τομέα να αλλάξει σελίδα. Να μιλήσει ανοιχτά. Να ακούσει. Να φροντίσει. Γιατί η ψυχική υγεία είναι υπόθεση όλων μας. Και ήρθε η ώρα να την αντιμετωπίσουμε με τη σοβαρότητα που της αξίζει.