Ένας από τους έξι παλιούς δρόμους που οδηγούσαν από και προς τα Γιάννενα ήταν εκείνος που κατευθυνόταν προς τους Φιλιάτες (σε χάρτη της πόλης του 1920 αναφέρεται ως «επαρχιακή οδός Φιλιατών»), τη Σαγιάδα και την Ηγουμενίτσα, ενώ ένας κλάδος του συνέχιζε προς την Αλβανία. Ο δρόμος ανηφόριζε στον λόφο της Αγίας Τριάδας και περνούσε αριστερά από το σημερινό Νοσοκομείο Χατζηκώστα (ανεγέρθηκε το 1953 και αρχικά λειτούργησε ως σανατόριο φυματικών). Ο λόφος, που σε παλαιούς χάρτες αναφέρεται ως Πακτοράς ή Μαυρολίθαρο, ήτανγυμνός μέχρι το 1927, οπότε άρχισε η συστηματική δενδροφύτευσή του, η οποία συνεχίστηκε για αρκετές δεκαετίες.

Ο δρόμος ακολουθούσε τη σημερινή άσφαλτο μέχρι το μοναστήρι της Φανερωμένης, όπου έστριβε προς τα Γραμμενοχώρια. Ήταν πλακόστρωτο καλντερίμι διπλής κατεύθυνσης και ονομαζόταν «δρόμος του Αλή Πασά» ή «τζαντές», που σημαίνει «πλατύς δρόμος» (Ν. Κοσμάς, Γλωσσικό Ιδίωμα των Ιωαννίνων, 1997). Από τον δρόμο αυτό, επί αιώνες, έφθαναν στα Γιάννενα πεζοί ή με τα ζώα οι κάτοικοι των δυτικών καμποχωριών για να πουλήσουν σίκαλη και κριθάρι, οι Γραμμενοχωρίτες ξυλεία, οι χωρικοί του Καλαμά κρεμμύδια, ενώ οι Αρβανίτες από τους Φιλιάτες έφερναν λάδι (Κ. Νικολαΐδης, Η Ζωοδόχος, 1976, σ. 15).

Στα νεότερα χρόνια, λίγο χαμηλότερα από το σανατόριο, υπήρχε πηγάδι όπου οι οδοιπόροι ξεδιψούσαν με κρύο νερό και κεραστικό λουκούμι. Το πηγάδι χτίστηκε χάρη στη δωρεά ενός ζητιάνου, του Θοδωρή Σιώζου (Κ. Φωτόπουλος, Τα Γιάννινα, σ. 82).

Κατά την Κατοχή, οι Γερμανοί επιστράτευσαν Γιαννιώτες για τη διαπλάτυνση του δρόμου. Η ασφαλτόστρωσή του πραγματοποιήθηκε το 1976, όταν και χαράχθηκε μέσα στον βράχο, αριστερά από το νοσοκομείο, αντί να περνά όπως παλαιότερα από τον αυχένα του λόφου. Το σημείο αυτό του αυχένα ήταν γνωστό ως «Προσκύνησις». Οι ερμηνείες για την προέλευση του τοπωνυμίου είναι ποικίλες, αλλά όχι πειστικές. Ο Π. Αραβαντινός (Χρονογραφία, Β΄, 1857, σ. 219) αναφέρει, χωρίς να την υιοθετεί, την άποψη που κυκλοφορούσε τότε, ότι οι ταξιδιώτες, φθάνοντας εκεί, αντίκριζαν και προσκυνούσαν τον ναό του Αγίου Ιωάννη μέσα στο Κάστρο, πριν αντικατασταθεί από το τζαμί του Ασλάν Πασά. Ο Στ. Μπέττης (Η Κοβίλιανη, 1977–78) υποστηρίζει ότι το όνομα συνδέεται με το γεγονός ότι εκεί, το 1430, οι αντιπρόσωποι των Ζαγοροχωρίων και των Κουρεντοχωρίων παρέδωσαν αμαχητί τα χωριά τους στον Οθωμανό Σινάν Πασά, εξασφαλίζοντας ατέλεια και αυτονομία.

Ωστόσο, ο Γάλλος χαρτογράφος Du Bocage (1820) - γνωστός για την ακρίβειά του - σημειώνει το τοπωνύμιο «Προσκύνησις» όχι στον αυχένα του λόφου Αγίας Τριάδας, αλλά βορειοδυτικά του Γαρδικίου, κοντά σε μοναστήρι που ονομάζει «του Αγίου Πνεύματος» και που ταυτίζεται με τον σημερινό ναό της Αγίας Τριάδος (κτίσμα του 1750), στη θέση «Εικονίσματα», στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου του λόφου Καστρί. Σύμφωνα με την κτητορική του επιγραφή, ο ναός ήταν αρχικά αφιερωμένος στην Παναγία. Σήμερα όμως πανηγυρίζει του Αγίου Πνεύματος, οπότε και πραγματοποιείται μεγάλο πανηγύρι — τα παλαιά χρόνια ήταν ένα από τα τρία σημαντικότερα της περιοχής, σύμφωνα με τον Νικολαΐδη (σ. 272). Πλήθος πιστών από τα καμποχώρια και από τα Γιάννενα συνέρρεε εκεί· μάλιστα το 1910 έφθανε στο μοναστήρι και «αμάξι» κάτι που για την εποχή εκείνη ήταν ιδιαίτερα σημαντικό (Στ. Μπέττης, Κουρεντιακά, σ. 230). Κατά τη γνώμη μου, το όνομα «Προσκύνησις» πρέπει να συνδέεται με το γεγονός ότι ο δρόμος που περνούσε από εκεί εξυπηρετούσε τους προσκυνητές του μοναστηριού στο Γαρδίκι.

Στην Προσκύνηση, στον αυχένα του λόφου, στα μεγάλα βράχια που υπήρχαν εκεί πριν από τη διάνοιξη του δρόμου, οι ταξιδιώτες έκαναν στάση και θαύμαζαν τα Γιάννενα που απλώνονταν μπροστά τους: τα πετρόχτιστα σπίτια, τους μιναρέδες, την ακύμαντη λίμνη, το Κάστρο, τα Λιθαρίτσα, το νησάκι και τις κορυφές Γκουράσα, Πρίζα και Στρογγούλα. Αυτή η υπέροχη θέα αποτυπώθηκε σε δύο έργα του Άγγλου τοπιογράφου Edward Lear το 1856 (φωτ. 1). Σήμερα αυτή η θεά προσφέρεται μόνο σε όποιον ανέβει στον λόφο (από ανύπαρκτο πλέον μονοπάτι) ή σε όποιον νοσηλευθεί στο νοσοκομείο Χατζηκώστα… (φωτ. 2).