Πολλές αντιδράσεις από Περιφέρειες, Δήμους, Συλλόγους, Περιβαλλοντικές οργανώσεις, πολίτες και Φορείς Διαχείρισης Απορριμμάτων, προκαλεί το πρόσφατο σχέδιο της Κυβέρνησης για την κατασκευή μονάδων καύσης σκουπιδιών, με την δημιουργία δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης Απορριμματογενών Ενεργειακών Πρώτων Υλών (ΑΕΠΥ) από Αστικά Στερεά Απόβλητα (ΑΣΑ). Το σχέδιο αφορά την ενεργειακή αξιοποίηση μέσω καύσης, δευτερογενών (απορριμματογενών) καυσίμων και υπολειμμάτων, που παράγονται σε Μονάδες Επεξεργασίας Αποβλήτων, αφού πρώτα αφαιρεθούν τα ανακυκλώσιμα και το οργανικό κλάσμα. Διευκρινίζεται ότι ως Απορριμματογενείς Ενεργειακές Πρώτες Ύλες (ΑΕΠΥ), ορίζονται τα απορριμματογενή ανακτώμενα στερεά καύσιμα  και τα ενεργειακά υπολείμματα ικανής θερμογόνου δύναμης, τα οποία θα οδηγούνται προς ενεργειακή αξιοποίηση.   

Τα ερωτήματα και συνθήματα των αντιδράσεων είναι πολλά, όπως:                                                                                                                           Λύνει ή δημιουργεί πρόβλημα το σχέδιο αυτό; Είναι «λάθος» ή «σωστό», η επιλογή της καύσης - αποτέφρωσης των σκουπιδιών στην χώρα μας; Αποτελεί την «εύκολη» ή «δύσκολη» λύση στο μείζον πρόβλημα της διαχείρισης των αστικών απορριμμάτων; Η καύση απορριμμάτων είναι περιττή, δαπανηρή, επικίνδυνη και δεσμευτική. Η καύση των απορριμμάτων είναι έγκλημα για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Η κυκλική οικονομία και η καύση δεν πάνε μαζί. Η ένταξη μονάδων καύσης στο ελληνικό σχέδιο, αντιβαίνει στη εθνική νομοθεσία  μας και την νομοθεσία της Ε.Ε.. 

Ο στόχος μου με το παρόν δημοσίευμα είναι να βοηθήσω τον πολίτη – δημότη να αποκτήσει μια ευρύτερη εικόνα των ζητημάτων που σχετίζονται με τη διαχείριση των αστικών στερεών αποβλήτων.  Σε απάντηση των ανωτέρω ερωτημάτων και αν μέσω του σχεδίου αυτού, δηλαδή της πρότασης υλοποίησης των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης σε εθνικό επίπεδο, θα επιτευχθεί η μετάβαση από το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης των υπολειμμάτων επεξεργασίας ΑΣΑ (μέσω υγειονομικής ταφής), σε ένα νέο μοντέλο διαχείρισης (ενεργειακή αξιοποίηση) των υπολειμμάτων, αποδοτικό και φιλικό προς το περιβάλλον, με προστασία της δημόσιας υγείας, θα αναφέρω όσα αποκόμισα από την Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το σχέδιο δημιουργίας δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης Απορριμματογενών Ενεργειακών Πρώτων Υλών (ΑΕΠΥ) από Αστικά Στερεά Απόβλητα (ΑΣΑ), που μελέτησα κατά την διαβούλευση και από αυτά που γνωρίζω.                                                                  

 Η χώρα μας αντιμετωπίζει πολλαπλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείριση των αστικών απορριμμάτων, καθόσον οι παλιοί εύκολοι μέθοδοι ολικής ταφής, σύμφωνα με τις επιταγές της Ε.Ε. έχουν αντικατασταθεί με νέους τρόπους διαχείρισης των απορριμμάτων μας. Έτσι, τα τελευταία χρόνια, στον τομέα διαχείρισης αποβλήτων έχουμε να αντιμετωπίσουμε νέα δεδομένα. Οι αρχές που διέπουν την πολιτική διαχείρισης των αποβλήτων σήμερα, όπως προκύπτουν από τις σε ισχύ Οδηγίες της Ε.Ε. (Ιεράρχηση), είναι η ενίσχυση των στόχων Πρόληψης (μείωσης), η προετοιμασία για Επαναχρησιμοποίηση, η Ανακύκλωση (χωριστής συλλογής), η άλλου Είδους Ανάκτηση (ανάκτηση ενέργειας) και η Διάθεση (περιορισμοί για την διάθεση των στερεών, αποβλήτων). Υπάρχει ένα σαφές, λειτουργικό, κωδικοποιημένο νομοθετικό πλαίσιο, με ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων και αναλυτική απαρίθμηση και αποτύπωση των υποχρεώσεων κάθε εμπλεκόμενου φορέα, άσχετα από την σημερινή αποτελεσματικότητά του, καλή, μέτρια ή κακή  σε εθνικό επίπεδο.                                                  

Η υλοποίηση ενός φιλόδοξου και ρεαλιστικού σχεδίου πρόσφατα από την Κυβέρνηση, της ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ και υπολειμμάτων αποβλήτων (μέσω θερμικής επεξεργασίας),  αποτελεί ένα σχέδιο, η εφαρμογή του οποίου αποσκοπεί στην άρση ή εξομάλυνση των πιέσεων που θα ασκούσε στο περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές) η υγειονομική ταφή των ΑΕΠΥ ή η περιβαλλοντικά ασύμβατη διαχείρισή τους. Μέσω των τεχνολογιών ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ, γίνεται αξιοποίηση μόνο των αποβλήτων που δεν είναι δυνάμενα να ανακυκλωθούν, για οικονομικούς, τεχνικούς ή περιβαλλοντικούς λόγους και οδηγούνται στην ταφή.                                                         

Άμεσος στόχος της Οδηγίας είναι να διασφαλίσει ότι κάθε εργασία διαχείρισης αποβλήτων θα πραγματοποιείται κατά τρόπο ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία, το περιβάλλον  και να μην δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα το έδαφος, τα φυτά ή τα ζώα, να μην προκαλείται όχληση από θόρυβο ή οσμές, και να μην επηρεάζονται δυσμενώς το τοπίο ή οι τοποθεσίες ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.            

 Σύμφωνα με την Οδηγία της ΕΕ 2018/2001 (RED II) για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ένα μέρος της ενέργειας που παράγεται από την καύση αποβλήτων μπορεί να θεωρηθεί ανανεώσιμη, εφόσον το καύσιμο περιέχει οργανικά υλικά που προέρχονται από βιολογικές πηγές. Οι δε παρεμβάσεις του Σχεδίου εντάσσονται στο μοντέλο της κυκλικής οικονομίας, καθώς αξιοποιούν οργανικά απόβλητα για παραγωγή ηλεκτρικής, θερμικής και ψυκτικής ενέργειας.                 

Το όφελος του σχεδίου, έγκειται στο γεγονός ότι η πρώτη ύλη για την παραγωγή ενέργειας, αντί να επιβαρύνει το χώρο στον οποίο εναποτίθεται, αξιοποιείται επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα τα αυστηρά όρια εκπομπών σε επίπεδο Ε.Ε. και αναμένεται μια θετική μεταβολή από τη βελτίωση του ποσοστού παραγωγής ενέργειας.             

Η πρόσφατη σταδιακή στροφή της χωράς μας στην «καύση» ως μέθοδο επεξεργασίας των ΑΣΑ, εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς σε σχέση με τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Το περιβαλλοντικό κόστος της μεθόδου, καθώς και το κόστος του εξοπλισμού αντιρρύπανσης έχει ανοίξει έναν κύκλο συζήτησης γύρω από τα πλεονεκτήματα και τα μειονέκτημα από τις επιπτώσεις της καύσης. Η κάθε μελέτη (ΣΜΠΕ), απ’ ότι γνωρίζω, καταβάλει και προσπαθεί να αναγνωρίζει την ανάγκη χτισίματος εμπιστοσύνης, του εξεταζόμενου περιεχόμενο της, τονίζοντας και εξηγώντας τους λόγους που μπορεί να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα και η αποδοχή του σχεδίου της σε βάθος χρόνου. Βεβαία, η προτιμότερη μέθοδος μπορεί να εξαρτάται άμεσα από τους παράγοντες στους οποίους θα επιλέξει να δώσει βαρύτητα ο αναλυτής στην μελέτη.

Οι απαιτούμενες αναλυτικές τεχνικές μελέτες για το σχεδιασμό των υποδομών και εγκαταστάσεων που σχετίζονται με την υλοποίηση του δικτύου των μονάδων δεν έχουν επισημοποιηθεί, υπάρχουν οι αναφορές ότι οι μονάδες θα κατασκευαστούν από ιδιώτες ή μέσω σύμπραξης με το Δημόσιο, με τους Δήμους να δεσμεύονται ως προς την τροφοδότησή τους με ποσότητες απορριμματογενών καυσίμων. Δεν  μπορώ να αξιολογήσω εάν το θέμα μας αποτελεί  παράλληλα μία μελλοντική λύση, με τεχνική εφικτή και επενδυτική ωριμότητα και αφήνω ανοικτό το θέμα στην επιστημονική κοινότητα.     

Η «καύση» των απορριμμάτων μας θα απασχολήσει προς το παρόν την ελληνική κοινωνία, η πραγματικότητα όμως είναι ότι, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει, η κάθε μέθοδος διάθεσης  εμφανίζει τόσο πλεονεκτήματα όσο και μειονεκτήματα (οικονομικά, περιβαλλοντικά, κινδύνους υγείας κ.ά) 

Ο Δημήτρης Μακρής είναι Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε. ειδικευμένος σε υδραυλικά έργα υποδομής και εγγείων βελτιώσεων