Στο αμέσως προηγούμενο επιφυλλιδικό μας σημείωμα αναφερθήκαμε στον «ευρωπαϊκό καθρέφτη», αυτόν, που όπως καταδείξαμε, αρνούνται να κοιτάξουν κατάματα οι Ευρωπαίοι, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση προβλημάτων, τα οποία οσημέραι και έτος κατ΄ έτος απειλούν τα θεμέλια της Ένωσής τους. Τα ίδια και σε κάποιο βαθμό μεγαλύτερα προβλήματα δημιουργούνται σε προσωπικό και εθνικό επίπεδο από την άρνησή μας να δούμε ως άτομα και ως έθνος τον εαυτό μας στον καθρέφτη. Ο πολιτισμός των σύγχρονων κοινωνιών χαρακτηρίζεται από τον μονοδιάστατο χαρακτήρα τους.

Ο άνθρωπος της εποχής μας έχει επιδοθεί σε ένα αδιάλειπτο κυνήγι απόκτησης αγαθών για την προσωπική του ευημερία, με την υπερκατανάλωση να τον χαρακτηρίζει σε κάθε έκφανση της ζωής του. Όμως, εξαιτίας της συμπεριφοράς του αυτής έχει απομακρυνθεί όχι μόνο από τους συνανθρώπους του, αλλά και από τον ίδιο του τον εαυτό. «Ποτέ οι στέγες των σπιτιών δεν ήταν τόσο κοντά και οι καρδιές των ανθρώπων τόσο μακριά, όσο σήμερα» θα γράψει ο Αντώνης Σαμαράκης. Γι’ αυτό και κύριο χαρακτηριστικό του σημερινού ανθρώπου είναι η – συχνά απέραντη – μοναξιά, την οποία νιώθει και βιώνει. Επομένως, η σύγχρονη εποχή μέσα από τις αλλοτριωτικές της επιδράσεις που ασκεί στον άνθρωπο, επιβάλλει την αυτογνωσία ως τον βασικότερο παράγοντα αυτοβελτίωσης.                                                                        

Σ΄ έναν τέτοιο κόσμο, γεμάτο θόρυβο, κυριολεκτικά και μεταφορικά, γεμάτο συγκρίσεις και προσδοκίες, η μεγαλύτερη πράξη θάρρους (αφού κατά τον Θαλή τον Μιλήσιο, έναν από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας, «χαλεπόν του εαυτόν γνώναι», είναι δύσκολο όσο και επώδυνο να γνωρίσει κάποιος τον εαυτό του) είναι να στραφεί κανείς προς τα μέσα. «Ένδον σκάπτε» είναι η άλλη αρχαία προτροπή. Ο κορυφαίος Ελβετός ψυχίατρος – ψυχαναλυτής, εισηγητής της Σχολής της Αναλυτικής Ψυχολογίας, Κάρλ Γιούνγκ, βαθύς ερευνητής της ανθρώπινης ψυχής, πίστευε πως η αληθινή μεταμόρφωση ξεκινά μόνο αν ρίξουμε φως στις σκιές του εαυτού μας. «Πριν προσπαθήσεις να αλλάξεις τον εαυτό σου, προσπάθησε να τον γνωρίσεις» έγραφε. «Αν δεν γνωρίζεις πραγματικά τον εαυτό σου, κινδυνεύεις να επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη με νέο περιτύλιγμα»..                                                                                               

 Σύνθετη λέξη η αυτογνωσία, από την προσωπική αντωνυμία «αυτός» και το ουσιαστικό «γνώση» (από το αρχαίο ρ. «γιγνώσκω», γνωρίζω), ως η σαφής και ακριβή αντίληψη των δυνατοτήτων και αδυναμιών μας, των προτερημάτων και ελαττωμάτων μας, θεωρούνταν από τους αρχαίους κορυφαία αρετή και σπάνιο προσόν. Και τούτο γιατί προϋποθέτει τη σπουδή του εαυτού μας, την κατάλληλη δηλαδή φιλοσοφική / θεωρητική βάση, όπως χρειαζόμαστε τη θεωρία για να λύσουμε προβλήματα στην άλγεβρα και την γεωμετρία. 

Τι είναι, όμως, εκείνο που μας εμποδίζει να ανα-γνωρίσουμε τον εαυτό μας; Ζούμε χωρίς να έχουμε καλά ιεραρχημένες τις προτεραιότητές μας. Έτσι, μπορεί πράγματα που είναι σημαντικά για σένα και σου δημιουργούν καλή αίσθηση εαυτού, να έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Να προτάσσεις πράγματα που οι άλλοι ή το σύστημα – κοινωνικό, οικονομικό- σου επιβάλλουν. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων δεν ζει για τον εαυτό της αλλά για τους άλλους. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, ο χαμηλός δείκτης αυτοεκτίμησης, επομένως και αυτοπεποίθησης, μας οδηγεί στο να «μαϊμουδίζουμε». Από την άλλη ο υπερτροφικός εγωισμός μάς κατευθύνει σε μια εγωπαθή, υπερφίαλη και, εντέλει, αντικοινωνική συμπεριφορά. Η άρνηση υπαγωγής του «εγώ» στο «εμείς» υπήρξε διαχρονικά ένα από τα μεγαλύτερα ελαττώματα του Έλληνα. Το ευτύχημα ήταν και είναι ότι η εθνική απειλή και ο κίνδυνος απώλειας της ελευθερίας, μας ένωνε και εξακολουθεί να μας ενώνει. Στα μεγάλα καλέσματα δηλώνουμε πάντοτε παρόντες.

Συνάρτηση του προσωπικού μας καθρέφτη είναι ο εθνικός μας καθρέφτης και η εθνογνωσία κατά συνεπαγωγή η κορυφαία εθνική αρετή. Αιώνες τώρα αδυνατούμε ως έθνος και ως λαός να μάθουμε από τα λάθη μας. Η «κοντή μνήμη» μας; Το DNA που μας κατέλιπε η τετρακοσιάχρονη τουρκική δουλεία; Η έλλειψη κατάλληλης παιδείας και αγωγής; Η απουσία πολιτικών ηγετών, «παιδαγωγών του λαού» κατά την αρχαία αντίληψη; Ο συνδυασμός τους ίσως; Απότοκα όλων αυτών ο περιβόητος νεοελληνικός «ωχαδερφισμός», η χαλαρή δηλαδή κοινωνική συνείδηση και το ελλιπές αίσθημα ευθύνης, η ανυπαρξία μακροχρόνιου προγραμματισμού και η συνεπής υποστήριξή του, η απουσία ιεράρχησης των αναγκών μας. Η διαφθορά κατ΄ αμφίδρομη σχέση πολιτών και πολιτικών, με τον συνακόλουθο πολιτικό τυχοδιωκτισμό και την πλήρη κομματικοποίηση, το ρουσφέτι ως μέσο πολιτικής συναλλαγής και η ευνοιοκρατία, είναι οι «καρποί» όλων των πιο πάνω. 

Τα τελευταία φαινόμενα διαφθοράς και σήψης του ΟΠΕΚΕΠΕ απλά υπογραμμίζουν τα παραπάνω. Υποσκάψαμε τα θεμέλια της δημοκρατίας, παρά τις βαρύγδουπες σε κάθε μεταπολιτευτική επέτειο δηλώσεις, απαξιώνοντας συνειδητά τον βασικό της πυλώνα, την ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, στη οποία κατά τον Αριστοτέλη εδράζεται κάθε αρετή («εν δε δικαιοσύνη συλλήβδην πάσα αρετή εστί»). Ο Τύπος, Γραπτός και Ηλεκτρονικός, αργυρώνητος στο μεγαλύτερο μέρος του, αθετών τη βασική συνταγματική επιταγή της αντικειμενικής ενημέρωσης, έγινε φερέφωνο της εξουσίας και προπαγανδιστικός μηχανισμός της, «μπαζώνοντας» την αλήθεια και τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα. Εθελοτυφλούμε μπροστά στο μείζον δημογραφικό πρόβλημα, παρά το καμπανάκι των αμείλικτων αριθμών, η Ελλάδα χρόνο με το χρόνο γηράσκει. Η προϊούσα εγκατάλειψη της πρωτογενούς – γεωργοκτηνοτροφικής κατά κύριο λόγο-παραγωγής, θέτει σε μείζονα κίνδυνο την ευστάθεια, ακόμη και την βιωσιμότητα μελλοντικά, της ελληνικής οικονομίας.

 Αν δεν πάρουμε απόφαση να κοιταχτούμε ως πολίτες και ως πολιτικό προσωπικό, ως λαός και ως έθνος, με θάρρος και αποφασιστικότητα στον καθρέφτη ανα-γνωρίζοντας τον εαυτό μας, περιορίζοντας, αν όχι εξαλείφοντας, τα ελαττώματά μας και αξιοποιώντας τα αναμφισβήτητα προτερήματά μας, αναθεωρώντας χρόνιες παθογενείς συμπεριφορές, αν δεν γίνουμε εν κατακλείδι σοφότεροι από τα λάθη μας, τότε οι μέρες που μας περιμένουν, με μαθηματική ακρίβεια, θα είναι πολύ δύσκολες. Και οι καιροί «ου μενετοί».