Η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών των κρατών είναι μια σύνθετη διαδικασία που καθορίζεται από τη σύμβαση του ΟΗΕ για τον Νόμο της θάλασσας (UNCLOS) που υπογράφηκε στο Montego Bay (Jamaica) το 1982 και τέθηκε σε εφαρμογή το 1994. Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη-Εexclusive Economic Zone (EEZ-ΑΟΖ) έγινε θέμα για διχογνωμίες μεταξύ γειτονικών κρατών, και οδήγησε σε μερικές περιπτώσεις σε ένταση των σχέσεων τους. Όπως η οριοθέτηση της EEZ μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου, που χρονολογείται από το 2007 και λύθηκε οριστικά το 2025. 

Η EEZ-ΑΟΖ με βάση την UNCLOS, Μέρος V (άρθρα 55-75), έχει μέγιστο πλάτος 200 ναυτικά μίλια από τις βάσεις του κράτους, και η αξία της έγκειται στο γεγονός ότι όταν γίνει η διακήρυξη της παρέχει μεταξύ των άλλων στο παράκτιο κράτος σημαντικά κυριαρχικά δικαιώματα σ’ ότι αφορά την ενέργεια. 

Πριν το 2025 η Κύπρος, νησιωτικό κράτος που συνορεύει με Ελλάδα, Τουρκία, Συρία, Λίβανο, Ισραήλ και Αίγυπτο, κατόρθωσε να συνάψει συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με δύο από τα γειτονικά της κράτη. Ύστερα από έντονη διπλωματική δραστηριότητά πέτυχε τη συμφωνία με την Αίγυπτο για το Νότιο τμήμα της Κυπριακής ΕΕΖ-ΑΟΖ, που υπογράφηκε στις 17 Φεβ 2003, και τη συμφωνία για το Νότιο και Νοτιοανατολικό τμήμα της ΕΕΖ-ΑΟΖ ύστερα από τη συμφωνία με το Ισραήλ, που υπογράφηκε στις 17 Δεκ 2010.

Όσον αφορά τα υπόλοιπα γειτονικά κράτη, μια συμφωνία Κύπρου - Λιβάνου για το Νοτιοανατολικό τμήμα της Κυπριακής ΕΕΖ-ΑΟΖ υπογράφηκε στις 17 Ιαν 2017, αλλά δεν επικυρώθηκε από το Λίβανο. Για δε το Βόρειο τμήμα της Κυπριακής ΕΕΖ-ΑΟΖ η Κύπρος, μη έχοντας συμφωνία με τη Τουρκία, κατέθεσε λίστα γεωγραφικών συντεταγμένων των σημείων με συνοδευτικό χάρτη στα Ηνωμένα Έθνη στις 4 Μάη 2019, που προσδιορίζουν το Βόρειο και Βορειοδυτικό τμήμα της ΕΕΖ-ΑΟΖ της. Με την Ελλάδα η Κύπρος, παρά τις εξαίρετες διπλωματικές σχέσεις, δεν υπέγραψε συμφωνία, επειδή η Τουρκία θα αντιδρούσε βίαια.

Η Κύπρος τελικά έφθασε σε συμφωνία με το Λίβανο στις 26 Νοε 2025, συμφωνία που χαρακτηρίσθηκε από τον Κύπριο πρόεδρο ιστορική, επειδή επαυξάνει την προοπτική συνεργασιών σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια και οι υποδομές. Η μεγαλόνησος είναι σημαντικός παράγοντας σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας, καθώς συμμετέχει σε ευρείς ενεργειακούς σχεδιασμούς που υποστηρίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως, Great Sea Interconnector, που αποβλέπει να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια από το Ισραήλ στην Ευρώπη, Euro-Africa Interconnector, που αποβλέπει στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο στην Ευρώπη, και Eastern Mediterranean Interconnector, για τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ στην Ευρώπη. 

Ο τουρκικός τύπος αντιμετωπίζει με εμφανή ενόχληση τη νέα πολυμερή ενεργειακή και γεωπολιτική σύμπραξη στην Ανατολική Μεσόγειο, γνωστή ως East Mediterranean Gas Forum (EMGF), κάνοντας λόγο για επαναφορά ενός νέου EastMed και για συνεργασία χωρίς την Τουρκία. Η τουρκική ανάγνωση εστιάζει στο γεγονός ότι στο σχήμα συμμετέχουν Ελλάδα, Κυπριακή Δημοκρατία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Ισραήλ, Παλαιστίνη, Ιταλία, καθώς και οι ΗΠΑ και η Παγκόσμια Τράπεζα, στοιχείο που παρουσιάζεται ως ένδειξη διεύρυνσης μιας «αντιτουρκικής ενεργειακής αρχιτεκτονικής». Η Τουρκία, χώρα που αρνείται να δεχθεί τα προβλεπόμενα από την UNCLOS και να υπογράψει σχετική συνθήκη, όχι μόνο αντιτάχθηκε στη συμφωνία Κύπρου και Λιβάνου, αλλά και έχει κατά καιρούς εμφανίσει εχθρική εξωτερική πολιτική προς τρίτες χώρες στη Ανατολική Μεσόγειο, κατέχει παρανόμως το Βόρειο τμήμα της Κύπρου από το 1974, προτείνει την οριοθέτηση θαλασσίων Ζωνών στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου με όρους αντίθετους της UNCLOS κλπ..

Οι προαναφερθείσες οριοθετήσεις ΕΕΖ-ΑΟΖ της Κύπρου με τρείς γειτονικές χώρες, η υποστήριξη που παρέχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχήματα συνεργασίας και η σχετική σταθεροποίηση στη Συρία δείχνουν ότι η νέα δυναμική στα κράτη της ΝΑ Μεσογείου είναι να δημιουργείται λιγότερο εχθρικό περιβάλλον, στο οποίο η Κύπρος έχει να παίξει κρίσιμο ρόλο, χάρη στη στρατηγική της θέση και τις ενεργειακές της υποδομές. Δεν θα αποτελέσει έκπληξη αν η Κύπρος υπογράψει οριοθέτηση ΕΕΖ-ΑΟΖ με την Ελλάδα και τη Συρία στο εγγύς μέλλον. 

Επιστέγασμα όλων των ανωτέρω αποτελεί η συνεδρίαση στο Χιούστον του σχήματος 3+1, που συνδυάστηκε με τα εγκαίνια του East Med Energy Center, υλοποιώντας μία από τις βασικές προβλέψεις του EastMed Act του 2019, όπως και η επικείμενη ψήφιση του νόμου στις ΗΠΑ Eastern Mediterranean Gateway Act, που αναγνωρίζει τη Μεσόγειο ως στρατηγική πύλη στο πλαίσιο του India-Middle East-Europe Economic Corridor ( IMEC) και ενισχύει υπάρχοντες μηχανισμούς, όπως το 3+1 ( ΗΠΑ-Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ )και το East Mediterranean Gas Forum. 

Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτυπώνει την προσπάθεια μετατροπής του 3+1 από ένα σχήμα πολιτικού διαλόγου σε έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό συνεργασίας, με μόνιμα χαρακτηριστικά, σαφείς προτεραιότητες και συγκεκριμένους μηχανισμούς υλοποίησης. Η συνάντηση στο Χιούστον πραγματοποιήθηκε λίγες μόλις ημέρες μετά την υπουργική σύνοδο του East Med Gas Forum (EMGF) στην Ουάσιγκτον, όπου οι χώρες της περιοχής επανέλαβαν τη δέσμευσή τους στον διάλογο, στη συνεργασία και στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, ως βάση για την αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου. 

Όλες αυτές οι παράλληλες εξελίξεις αντανακλούν τη σταδιακή διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου περιφερειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, με ενεργό την αμερικανική στήριξη. Το μεγάλο ρίσκο είναι η προσπάθεια του Τράμπ για επέκταση των συμφωνιών του Αβραάμ και το ενδεχόμενο η Τουρκία να χρησιμοποιήσει την υπογραφή της σαν μοχλό πίεσης προς τον Τράμπ με αντάλλαγμα την αναθεώρηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, ή την περιθωριοποίηση του άξονα Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ. Αλλά μόνο η σταθερότητα στη περιοχή ξεκλειδώνει τον μεγάλο εμπορικό διάδρομο IMEC (Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης).