• Μοναδικά μνημεία για την Ήπειρο αποτελούν τα πετρόκτιστα γεφύρια τα οποία συναντά κανείς κατά την περιήγησή του στα ορεινά χωριά της περιοχής μας. Εξάλλου, το ανάγλυφο του εδάφους, με τους πολλούς ποταμούς, τα ρέματα, τις χαράδρες και τις απόκρημνες πλαγιές ευνοούσε την κατασκευή γεφυριών, μονότοξων, δίτοξων κ.λ.π., τα οποία συνέδεαν οικισμούς και βοηθούσαν τις μετακινήσεις των κατοίκων της υπαίθρου.
Τα πέτρινα γεφύρια που έχουν διασωθεί σε μεγάλο ποσοστό ως τις μέρες μας, αποτε

λούν αξιόλογα δείγματα της τοπικής αρχιτεκτονικής και είναι αδιάψευστα τεκμήρια των αγώνων των Ηπειρωτών για την προκοπή του τόπου τους, αλλά και της συμβολής τους στην εξέλιξη της χώρας, όπως αναφέρεται σε πρόσφατο σχετικό αφιέρωμα της Μαρίας Ριτζαλέου για το «Έθνος». Αφορμή για το αφιέρωμα, η πρόσφατη απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού (με υπογραφή του Κώστα Τασούλα) για τον χαρακτηρισμό ως μνημείων άλλων έξι γεφυριών της περιοχής μας, ύστερα και από ομόφωνη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων.

Ιδιαίτερα αρχιτεκτονήματα
Τα συγκεκριμένα λίθινα γεφύρια που διατηρούνται ως αρχιτεκτονήματα ιδιαίτερης πολιτιστικής αξίας, χρονολογούνται από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου και αποτελούν ενδιαφέρουσες κατασκευές στην Ηπειρωτική ύπαιθρο που γεφυρώνουν γνωστούς ποταμούς και παραπόταμους, όπως του Κόκκορη και του Αγίου Μηνά Ζαγορίου, του Σταφυλά Ματσουκίου, της Κουιάσας Καλαρρυτών κ.λ.π.. Είναι δημιουργήματα των καλύτερων μαστόρων της πέτρας που διέθετε η Ήπειρος, οι οποίοι μεγαλούργησαν όχι μόνο εδώ, αλλά και σ’ ολόκληρη την Ελλάδα από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα.

Δεκάδες διατηρητέα
Πολλές δεκάδες τα πέτρινα γεφύρια που κατασκευάστηκαν τους προηγούμενους αιώνες σ’ όλη την Ήπειρο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι μόνο στην περιοχή του Ζαγορίου κτίστηκαν από το 1750 έως το 1868 πάνω από 70 γεφύρια, τα οποία αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα της παραδοσιακής μηχανικής και γεφυροποιίας της περιοχής. Πολλά απ’ αυτά διατηρούνται σε καλή κατάσταση ως τις μέρες μας και τα πιο σημαντικά έχουν χαρακτηριστεί μνημεία. Μέχρι πρόσφατα ήταν 55 στον αριθμό και σ’ αυτά προστίθενται τώρα και τα έξι γεφύρια που το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτήρισε διατηρητέα με την πρόσφατη απόφασή του.

Τα έξι καινούρια
Το πιο εντυπωσιακό από τα έξι γεφύρια που μπήκαν στον κατάλογο των μνημείων είναι αυτό της Καλντερούσιας (ή Γκαντερούσιας) στον δρόμο προς τη Δολιανή του Άνω Ζαγορίου, στο οποίο σώζονται μάλιστα οι δοκοθήκες, οι λεγόμενες «σκαλότρυπες» για τη στήριξη των σκαλωσιών. Το μονότοξο γεφύρι χρονολογείται στα 1867 και χορηγός εμφανίζεται κάποιος Στέλιος από το Ελατοχώρι, που έδωσε για την κατασκευή του 3.500 γρόσια. Δεύτερο στον κατάλογο το γεφύρι του Κώττη εντός της Δόλιανης, πίσω από τον Ιερό Ναό της Θεοτόκου, που γεφυρώνει ένα ρέμα του Βάρδα, παραποτάμου του Αράχθου. Η Δόλιανη είναι ένα ιστορικό χωριό, που απέχει 53 χιλιόμετρα από τα Γιάννενα. Το 1943 πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς και σχεδόν όλα τα πετρόχτιστα σπίτια της καταστράφηκαν. Ακόμη και σήμερα όμως το χωριό διατηρεί λιθόστρωτα καλντερίμια, πέτρινες βρύσες και κάποια γεφύρια…

Αφορμή ένας πνιγμός!
Την επιδεξιότητα των Ηπειρωτών μαστόρων καταδεικνύει το γεφύρι του Γιρομνιού στους Κήπους Ζαγορίου, που γεφυρώνει παραπόταμο του Βοϊδομάτη. Ονομάστηκε έτσι επειδή στο ρέμα εκείνο πνίγηκε ένας κάτοικος των Κήπων που είχε το παρωνύμιο Γιρομνιός, καθώς είχε έρθει γαμπρός από το χωριό Ιερομνήμη Ιωαννίνων. Ο θάνατος εκείνος αποτέλεσε την αφορμή για να χτιστεί το γεφύρι, σε υψόμετρο 770 μέτρων.
Το ΥΠ.ΠΟ χαρακτήρισε μνημείο και το πέτρινο μονότοξο γεφύρι, το οποίο βρίσκεται στη Λεπτοκαρυά Ζαγορίου πάνω στο ρέμα του Ζαγορίτικου ποταμού, γνωστό ως της Σλίβας, που διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Αυτό αποτελεί πόλο έλξης για τους τουρίστες της περιοχής, όπως και το μονότοξο γεφύρι στα Ριζιανά Νεγάδων, που χρονολογείται στα 1780, με χορηγό τον Χατζηδούκα από τους Νεγάδες. Στον κατάλογο των μνημείων περιλαμβάνεται, τέλος και το γεφύρι του Κουβαρά, που χτίστηκε το 1926 και βρίσκεται στο Δολό του Δήμου Πωγωνίου.