• Σπουδαίους επιστήμονες και πρωτοπόρους ερευνητές, οι οποίοι διαπρέπουν διεθνώς για το έργο τους, έχουν βγάλει κι εξακολουθούν να «παράγουν» τα Γιάννενα και η Ήπειρος γενικότερα.
Ένας απ’ αυτούς τους διακεκριμένους Γιαννιώτες είναι ο Καθηγητής του Αμερικανικού «Harvard» Ευθύμιος Καξίρας, ο οποίος διδάσκει στο φημισμένο Πανεπιστήμιο Κβαντική Θεωρία των Στερεών και Πρακτικά Μαθηματικά! Παράλληλα, το διεθνούς φήμης εργαστήριό του  ερευνά  θέματα όπως οι Μέθοδοι Πολλαπλών Κλιμάκων (Multiscale methods), τα Βιομόρια (Biomolecules), οι Νανοδομές (Nanostructures) και η Χημική Μηχανική (Mechanochemistry).

Η πορεία του
Ο Ευθύμιος Καξίρας, ο οποίος γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1959, σπούδασε στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο και αποφοίτησε από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών. Ακολούθησαν σπουδές στο Πανεπιστήμιο ΜΙΤ της Μασαχουσέτης με υποτροφία! To 1991 εξελέγη επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του «Harvard University», ενώ το 1998 προήχθη στη βαθμίδα του Καθηγητή στο ίδιο Πανεπιστήμιο και τμήμα. Επέστρεψε για ένα διάστημα στην Ελλάδα και υπηρέτησε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων συμβάλλοντας στην ίδρυση και λειτουργία του Τμήματος Επιστήμης Υλικών. Τελικά, γύρισε στις ΗΠΑ όπου διαπρέπει και σήμερα.
Ο καταξιωμένος Γιαννιώτης επιστήμονας μίλησε πρόσφατα στην «Καθημερινή της Κυριακής» (ακολουθεί η συνέντευξή του) για την εμπειρία του στο εξωτερικό, την ελληνική Παιδεία και φυσικά τα Πανεπιστήμιά μας, αλλά και για την κρίση και φυσικά είχε ενδιαφέροντα πράγματα να καταθέσει.

Η συνέντευξη
• Πότε νιώσατε τελευταία φορά υπερήφανος ως Έλληνας;
-Νιώθω πολύ περήφανος ως Έλληνας κάθε φορά που μαθαίνω για μια σημαντική επιστημονική ανακάλυψη από Έλληνες ερευνητές, ιδιαίτερα από νέους, πράγμα που συμβαίνει πολύ συχνά εάν λάβουμε υπόψη το μέγεθος της χώρας.

• Σε τι σας έκανε καλύτερο η διεθνής εμπειρία σας;
-Έμαθα να ακούω προσεκτικά τους άλλους και να προσπαθώ να καταλάβω τις θέσεις τους από τη δική τους σκοπιά.

• Τι πιο πολύτιμο σας έδωσε η ελληνική παιδεία;
-Τη γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (στα χρόνια μου ήταν υποχρεωτικό μάθημα): εργαλείο εξαιρετικού κάλλους και δύναμης για πνευματική δημιουργία με οργάνωση και εσωτερική συνοχή. Χώρια ο λεκτικός και εννοιολογικός της πλούτος.

• Πού υπερέχουμε και σε τι υστερούμε ως Έλληνες;
-Υπερέχουμε στο συναισθηματισμό: η ενσωμάτωσή του σε άλλες πνευματικές λειτουργίες μάς ανοίγει νέες δημιουργικές διαστάσεις και προοπτικές. Υστερούμε στο... συναισθηματισμό, όταν αυτός γίνεται η κυρίαρχη δύναμη που διέπει την κρίση μας - όταν ξεχνάμε το «μέτρον άριστον».

• Πώς θα γίνει πιο ανταγωνιστικό το ελληνικό πανεπιστήμιο;
-Έζησα το ελληνικό πανεπιστήμιο εκ των ένδον, έχοντας υπηρετήσει σε δύο ιδρύματα (Κρήτης και Ιωαννίνων) για περισσότερο από τέσσερα χρόνια. Υπάρχουν εξαιρετικά κεφάλαια ικανοτήτων, τόσο σε διδάσκοντες όσο και σε διδασκομένους, που καταδυναστεύονται από μια μειονότητα. Ας τους δοθεί η δυνατότητα να ξεπεράσουν αυτή την κατάσταση. Οικονομική και διοικητική απεξάρτηση από το κράτος θα βοηθούσε σημαντικά.

• Τι θα κάνατε για να δώσετε ώθηση στην ελληνική καινοτομία;
-Θα ενίσχυα τη δυνατότητα νέων να φτιάχνουν μικρές επιχειρήσεις (start-ups), παρέχοντας υποδομές, δάνεια, άλλες διευκολύνσεις, μέσω ευέλικτων φορέων έρευνας/εφαρμογών. Ταλέντα υπάρχουν.

• Η έννοια της αριστείας πού εκφράζεται στην Ελλάδα;
-Στο χώρο που γνωρίζω καλά, πανεπιστημιακό - ερευνητικό, υπάρχουν θύλακοι αριστείας με παγκόσμια εμβέλεια και ανταγωνιστικότητα - για παράδειγμα, το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Η αριστεία εκφράζεται στο ότι οι θύλακοι αυτοί λειτουργούν με διεθνείς όρους και με το βλέμμα στραμμένο στην παγκόσμια ανταγωνιστική σκηνή - και γνωρίζουν συνεχείς επιτυχίες.

• Τι ουσιαστικό μπορούν να δώσουν στη χώρα οι διακεκριμένοι του εξωτερικού;
-Να γαλουχήσουν τη νέα γενιά Ελλήνων επιστημόνων και τεχνοκρατών με προοπτική να διαπρέψει σε παγκόσμιο επίπεδο, με άμεση ή έμμεση συμμετοχή τους στην εκπαίδευσή της.

• Τι θα συμβουλεύατε έναν συνάδελφό σας που παραμένει και βιώνει την ελληνική πραγματικότητα;
-Πριν από την οικονομική κρίση το θεωρούσα ηρωική πράξη και μεγάλη προσφορά στην πατρίδα το να επιβιώνεις στην ελληνική πραγματικότητα, να παράγεις έργο και να στέκεσαι σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο. Τώρα, ίσως ο σωστός όρος είναι αυτοθυσία. Και κάποτε ίσως εκτιμηθεί η προσφορά αυτή όπως αξίζει.

• Βγήκε κάτι θετικό από την κρίση - και ποιο είναι;
-Όχι ακόμη. Ελπίζω να μη χρειαστούν πολλές άλλες θυσίες πριν αρχίσουν να βγαίνουν κάποια θετικά αποτελέσματα.

• Με τι προϋποθέσεις θα γυρίζατε στην πατρίδα;
-Προς το παρόν δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις. Το υπάρχον σύστημα είναι βαθιά συντηρητικό και δεν παρέχει καμία κάλυψη εάν προσπαθήσεις να εισαγάγεις καινοτομίες και αλλαγές (έστω και μικρές) προς κάτι καλύτερο. Επιστροφή για καθαρά συναισθηματικούς λόγους δεν ωφελεί.

• Ποια ελληνική συνήθειά σας κρατήσατε;
-Αγκαλιάζω αυθόρμητα και φιλάω φίλες και φίλους.

• Ο Έλληνας ήρωάς σας.
-Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, μαθηματικός και φυσικός, δάσκαλος του Αϊνστάιν, με εξαιρετικό επιστημονικό και εθνικό έργο, οργανωτής του ελληνικού πανεπιστημίου σε σχήμα που λειτούργησε σωστά για 50 χρόνια - και, παρεμπιπτόντως, Ελληνας εκτός.