• Bαρύ «φόρο» σε ανθρώπινες ζωές και μεγάλες υλικές καταστροφές πλήρωσε το Ζαγόρι στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, με πολλά χωριά του να δέχονται αδυσώπητη τη μανία των κατακτητών, τα σημάδια της οποίας είναι ακόμα ορατά πάνω τους.
Σήμερα στον ενιαίο Δήμο Ζαγορίου υπάρχουν αναγνωρισμένα ως Μαρτυρικά 12 χωριά, ωστόσο, με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού του Συμβουλίου κατατέθηκε αίτημα για την αναγνώριση 11 ακόμη Κοινοτήτων που είχαν θρηνήσει θύματα και είχαν υποστεί καταστροφές κατά την κατοχική περίοδο. Ήδη το αίτημα του Δήμου έχει αποσταλεί από την αρμόδια Διεύθυνση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου - Δυτ. Μακεδονίας στο Υπουργείο Εσωτερικών και αναμένεται η ικανοποίησή του.

Τα Μαρτυρικά χωριά
Με δύο Υπουργικές Αποφάσεις και ισάριθμα Προεδρικά Διατάγματα έχουν αναγνωριστεί μέχρι σήμερα ως Μαρτυρικά χωριά οι Ασπράγγελοι, το Μεσοβούνι, η Ελάτη, ο Μανασσής και η Καλουτά στο Κεντρικό Ζαγόρι και το Γρεβενίτι, το Φλαμπουράρι, η Δόλιανη, το Μακρίνο, το Τρίστενο, το Ελατοχώρι και το Καβαλάρι στο Ανατολικό Ζαγόρι.
Το νέο αίτημα αφορά 11 ακόμη Τοπικές Κοινότητες του ενιαίου Δήμου, τον Καστανώνα, το Δεμάτι, την Πέτρα, την Λεπτοκαρυά, τις Καρυές, τον Ανθρακίτη, τη Βοβούσα, τη Λάιστα, το Ηλιοχώρι, το Βρυσοχώρι και τους Φραγκάδες.

Ο Δήμαρχος Ζαγορίου
Σύμφωνα με την εισήγηση του Δημάρχου Βασίλη Σπύρου, στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, πολλά χωριά του Ζαγορίου υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής από τους κατακτητές, με αποτέλεσμα να εκτελεσθούν πολλοί κάτοικοι, τα σπίτια και όλα τα οικήματα, δημόσια και ιδιωτικά, να πυρποληθούν και οι οικισμοί να χάσουν τον αρχιτεκτονικό τους χαρακτήρα.
Όπως σημείωσε ο Δήμαρχος, «οι καταστροφές των χωριών μας έχουν καταγραφεί από πολλούς συγγραφείς, όμως η πλέον αξιόπιστη είναι η καταγραφή που έγινε από την αρμόδια επιτροπή, η οποία συστάθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, όπως φαίνεται από το αριθ. 25841/31-5-1945 έγγραφο του Υπουργού Παιδείας προς το Γενικό Επιτελείο Στρατού».

Έκθεση καταστροφών
Η καταγραφή των καταστροφών για τα χωριά του Ζαγορίου δημοσιεύτηκε σε βιβλίο με τίτλο «Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει Ηπείρου από της κηρύξεως του Ελληνο – Ιταλικού Πολέμου (28-10-40) μέχρι της τελικής απελευθερώσεώς της Οκτώβριος 1944», (Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών, αριθ. 58, Αθήνα 1987).
Σύμφωνα με την Έκθεση, τα 11 προτεινόμενα χωριά υπέστησαν μεγάλες καταστροφές σε ανθρώπινες ζωές και σε υλικές ζημιές και δεν έχουν χαρακτηριστεί ακόμη ως Μαρτυρικά, παρότι διαθέτουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις.
ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΗΣ